Een mens laat elke ontelbaar veel digitale sporen na: via het digitale kastje van je tv, de slimme energiemeter, de locatiegegevens van je smartphone en de apps die jouw gegevens doorgeeft aan de provider. Maar wat gebeurt er als je al die gegevens aan elkaar koppelt? Dat was de centrale vraag van het debat ‘Wat als…. big data de wereld op zijn kop zet?’ op 25 april in het KPMG-hoofdkantoor in Amstelveen.

Griepgolven voorspellen
Met big data kun je griepgolven voorspellen, vertelde Sander Klous, consultant op het gebied van big data bij KPMG. ‘Als je weet waar een griephaard zich bevindt, en als je met locatiegegevens van telefoons weet wie daar is geweest en waar die mensen naartoe zijn gereisd, dan kun je voor een locatie griep voorspellen. En dat kan doordat we meer gegevens bijhouden en doordat de analysemethodes krachtiger zijn geworden.’

Of denk aan ‘predictive policing’, zei Marc Teerlink, global strategist bij IBM. ‘Op basis van big data kan de politie inschatten in welke wijken de komende weken het meest ingebroken zal worden’, legde hij uit. ‘Je weet dan waar je je agenten het beste in kunt zetten. In Miami heeft dat al een meetbare daling van de criminaliteit opgeleverd.’

Betere beslissingen nemen
Teerlink werkte mee aan de ontwikkeling van Watson, een supercomputer die de twee meest succesvolle kandidaten uit de geschiedenis van de Amerikaanse kennisquiz Jeopardy! ruimschoots versloeg. ‘We proberen nu samen met gedragswetenschappers en statistici te kijken hoe de computer mensen ondersteuning kan geven bij het verkrijgen van inzicht. De computer moet een groter inzicht leveren dan waartoe een individu in staat is,  zodat ie op basis daarvan betere beslissingen kan nemen.’

Richard Stronkman is oprichter van Twitcident. Bij grote evenementen kunnen tienduizenden twitterberichten worden gefilterd en teruggebracht tot een bruikbaar aantal, waarmee de politie de veiligheidssituatie in de gaten kan houden. Dat filter is niet zo simpel als we denken, legde Stronkman uit. ‘Het woord ‘brand’ kan heel veel ruis opleveren, als de bierbrouwer net een campagne is gestart.’

Beter onderzoek
Epidemioloog Mireille Broeders, verbonden aan het UMC Sint Radboud ziekenhuis, wil big data inzetten voor een beter onderzoek naar borstkanker. Data over dna, drinkgewoontes, zwangerschappen, overgewicht: als ze die data kan verzamelen, koppelen en analyseren, kan ze risicoprofielen gaan onderscheiden. ‘Hierdoor is het straks mogelijk om groepen vrouwen die minder risico lopen ook minder vaak op te roepen.’

Teerlink voorziet dat straks tijdens een gesprek met de arts de computer tegelijkertijd een supersnelle gezondheidsanalyse maakt van alle beschikbare files van de patiënt. Brenno de Winter, onderzoeksjournalist van NU.nl, benadrukte vooral de donkere kant van big data. ‘Zonder dat je het weet kun je worden gebrandmerkt als potentieel staatsgevaarlijk bijvoorbeeld’, vertelde De Winter. ‘En zie dat maar weer eens uit het systeem te krijgen.’

Tegenvragen blijven stellen
Juist daarom moeten we altijd tegenvragen blijven stellen, stelde advocaat Peter Kits van Holland Van Gijzen Advocaten en Notarissen. ‘Als iemand zegt dat je met big data onnodige sterfgevallen in het ziekenhuis kunt voorkomen, vraag dan ook: Hoeveel doden kan big data juist veroorzaken?’

Teerlink nuanceert: ‘Is de technologie gevaarlijk is of de cultuur? Hoe wij er mee omgaan? Blijven wij zelf nog wel nadenken?’ Teerlink vindt dat er wetgeving moeten komen waardoor een individu altijd zelf mag beslissen waar zijn data komt te staan en wie daar toegang toe heeft. Kits vult aan: ‘We missen een e-identiteit waarbij je zelfbeschikking houdt over jouw online identiteit. Nu is er nog geen houvast.’

Nagenoeg geen handhaving
Voor nieuwe richtlijnen over het gebruik van big data zijn drie dingen belangrijk, zei Kits: ‘Als je je gegevens beschikbaar stelt, moet je van de wederpartij geïnformeerd worden over wat er met de data gebeurt, je moet dat ook kunnen controleren en je moet altijd kunnen uitstappen.’ Brenno de Winter vindt zoiets niet voldoende: ‘Want het College Bescherming Persoonsgegevens heeft te weinig mensen. Dus er is nagenoeg geen handhaving, tenzij je het heel bont maakt.’

De techniek gaat ondertussen voort, zegt Klous. Al ziet hij dat het bedrijfsleven het tempo ook amper weet bij te benen. Uit onderzoek van KPMG blijkt dat 25 procent van de ondervraagde CFO’s datagedreven managementbeslissingen neemt. ‘De rest gokt dus maar wat aan.’ Teerlink: ‘Je moet de mogelijkheden zien. Van informatie kun je handelswaar maken. En Nederland is bij uitstek het land om dat te exploiteren.’

Tekort aan data scientists
Dan moet er wel snel iets gedaan worden aan het tekort aan data scientists, zei Klous. ‘In Amerika is er al een groot tekort. En als CFO’s in Nederland zeggen dat ze hun leven willen beteren en met big data aan de slag willen, dan is de kans op een tekort aan data scientists alleen maar groter.’ En voor wie nog twijfelt over zijn beroepskeuze: ‘Data scientist wordt de komend jaren the most sexiest job in the world,’ aldus Teerlink.