De bezuinigingen in Nederland, het kampioenschap van Ajax, een overval op een winkelier, je neemt het voor kennisgeving aan.

Volgende jaar moeten we weer bezuinigen, zal Ajax weer kampioen worden, of Feyenoord, maar wat maakt dat werkelijk uit en volgend jaar zullen er nog steeds overvallen zijn. De realiteit van alledag krijgt soms een andere verschijningsvorm, maar de kern blijft altijd hetzelfde. Soms kun je geld uitgeven, soms moet je bezuinigen. Soms wordt Ajax kampioen en af en toe Feyenoord of voor mijn part PSV en overvallen zullen ook nooit verdwijnen. Deze mechanismen kun je spijtig vinden, daar kun je je boos over maken, maar het is niet anders.

120 miljoen dollar voor de Schreeuw lijkt logisch
Het gat dat de verkoop van een schilderij als de Schreeuw slaat in de realiteit komt niet door het onwezenlijke bedrag dat iemand ervoor wil betalen. Dat bedrag zou je als volgt kunnen verklaren.

Ten eerste de marketing rond de verkoop. De kunstwereld werd al wekenlang warm gemaakt dat dit stuk onder de hamer kwam. Je kon zelfs gokken op de verkoopprijs. De tweede reden zit hem in de bieding zelf. Zeven waarschijnlijk grote ego’s boden tegen elkaar op. Ze wilden niet voor elkaar onderdoen, dan scheelt in de verkoopprijs. Reden drie wordt al interessanter. De betekenis die aan de Schreeuw wordt gegeven is de existentiële wanhoop van een mens voor de onzekerheid van het bestaan.

Gouden decennium
Deze betekenis is in deze tijd zeer actueel (denk aan de economische crisis, dalende huizenprijzen, hypotheeklast, overvallen en de dreigende leegloop van FC Twente). Die onzekerheid was in ons gouden decennium 1998-2008 een stuk minder groot. De vierde reden is nog actueler: schaarste. We kennen in deze tijd van digitalisering geen schaarste meer. We copy / pasten de hele wereld bij elkaar. Een Youtube filmpje of een digitale foto zal over 100 jaar nooit $120 miljoen opbrengen, want we kopiëren dit soort kunstwerken. Munch schilderde weliswaar vier Schreeuwen, maar het zijn alle vier unieke stukken.

De homo precarius, de wat?
Het gat dat de Schreeuw in de werkelijkheid slaat komt doordat de verkoop van zo’n doek illustreert dat we in het tijdperk van de homo precarius zijn beland. Chris Dercon, directeur van Tate Modern in Londen, zegt het als volgt: ‘De spelende mens (homo ludens) van de swinging sixties was al vervangen door de werkende mens (homo faber) in de tijd van Thatcher. Nu is er de homo precarius, de onzekere mens.’ De onzekere mens maakt soms bijzondere sprongen. Ze koopt een doek van 120 miljoen dollar, terwijl de home faber daar echt wel iets anders mee zou doen (denk aan de economische crisis, dalende huizenprijzen, hypotheeklast, overvallen bestrijden en de dreigende leegloop van FC Twente).

---

Ben van der Burg is ondernemer in optima forma en schuift regelmatig aan bij uitzendingen van BNR (onder meer Zakendoen Met). Voor BNR.nl schrijft hij vanaf februari wekelijks een column. Volg hem op Twitter: @ikbenechtben. Meer columns op BNR.nl lees en luister je hier.