Eerst was hij een schurk omdat hij massavernietigingswapens produceerde, ongeveer elke terroristische actie organisatie en financierde. Of steunde, zoals Lockerbie en de Olympische Spelen in München. Tussen 2004 en het voorjaar van 2011 was hij een bondgenoot, want hij sloot zijn wapenfabrieken. Sinds maart is hij weer een schurk, want toen begon hij zijn eigen volk te vermoorden. Voor die massamoord is hij aangeklaagd door het Internationale Strafhof.

De vondst door Human Rights Watch van een opzienbarend dossier in het kantoor van Koussa Moussa, de overgelopen Libische minister van buitenlandse zaken, tart elk cynisme. Uit dat dossier blijkt dat de Amerikaanse en Britse inlichtingendiensten tussen 2002 en 2004 nauw met Kaddafi samenwerkten in het zogenoemde ‘rendition’-programma, waarbij verdachten van terrorisme door Amerikaanse en Britse commando’s werden opgepikt en gemarteld in gevangenissen in schurkenstaten – ook in Libië.

Koussa Moussa was zelf slachtoffer, omdat hij als lid van een aan Al Qaeda gelieerde islamistische partij in Libië werd gezocht. Hij werd eerst in Bangkok verhoord en gemarteld, toen overgevlogen naar Libië, en daar opnieuw verhoord en gemarteld.

Er zit natuurlijk een luchtje aan de zaak, want hoe kon deze vijand van de staat daarna Kaddafi’s minister van Buitenlandse Zaken worden? Is hij zelf misschien een schurk? Of een bekeerde schurk? Maar daar gaat het even niet om.

Waar het om gaat is dat de samenwerking onderdeel uitmaakte van een lugubere deal. Kaddafi sloot zijn wapenfabrieken en beloofde voortaan een politiek van vreedzaamheid te volgen. Het toespraakje waarin hij dat allemaal zei zat ook in het gevonden dossier: het was klaarblijkelijk voor Kaddafi geschreven door Britse agenten. Wat kreeg het westen hiervoor terug? Olie, olie en olie. En, oh ja, het tegenhouden van Afrikaanse vluchtelingen die Europa probeerden te bereiken.

De Britse premier Cameron gelastte onmiddellijk een onderzoek. Jack Straw, die destijds minister van buitenlandse zaken was, verdient deze week de hoofdprijs voor opportunisme. Hij is heel blij dat het onderzoek er komt, zei hij. Wist hij ervan? Ja, zeg, een minister kan niet alles weten wat er in en rondom zijn burelen gebeurt. Over windvaantjes gesproken.

Bernard Hammelburg

---

Bernard Hammelburg (hammelburg@bnr.nl) is buitenlandcommentator van BNR Nieuwsradio. Luister ook elke donderdag om 14.30 naar zijn vaste programma, BNR Bernard Hammelburg, met scherpe analyses over de internationale politiek en met prominente gasten.