Mij ligt de hele affaire van de stemcomputer nog vers in het geheugen. Met elk Wob-verzoek van de stichting Wijvertrouwenstemcomputersniet van Rop Gonggrijp werden nieuwe niveau's van incompetentie blootgelegd, tot ik niet meer wist waar ik het zoeken moest van plaatsvervangende schaamte.

Voor ik begin aan een korte opsomming stel ik vast dat het voornaamste argument van de burgemeesters, dat met stemcomputers eerdere, snellere verkiezingen mogelijk zijn, kant noch wal raakt. Allerlei politieke partijen hebben redenen aangevoerd om de verkiezingen over de zomer heen te tillen, redenen die met het organiseren van de verkiezingen zelf niets te maken hadden. Zo moet het CDA nog een leider kiezen en moet de Groep Brinkman zijn hele partij nog laten registreren.

Het uiteindelijke argument in 2007 om de stemcomputer te schrappen, had te maken met het bewaren van het stemgeheim. Prof. Bart Jacobs wijst hierop in zijn reactie van vandaag. Maar dat was niet meer dan de druppel die de emmer deed overlopen, een juridisch onweerlegbaar argument, en misschien ook wel een punt dat door Binnenlandse Zaken dankbaar werd aangegrepen om een onhoudbaar slecht geregeld kiessysteem uit zijn lijden te verlossen.

Hier zijn een paar problemen die met de stemcomputer waren geassocieerd.

= Het complete verkiezingsproces was uitbesteed aan het bedrijfsleven. Bij de overheid zelf wist niemand meer hoe de digitale verkiezingen werkten.

= De kennis zat bij bedrijven als Nedap, Sdu en een schimmig softwarebedrijf genaamd Groenendaal, die deze kennis behandelden als bedrijfsgeheim, zodat niemand kon verifiëren of de stemcomputers deden wat ze moesten doen. "Vertrouw ons nou maar," was het mantra. Dat mantra werd overgenomen door BiZa, dat zelf óók niets wist en dus inderdaad erg goed van vertrouwen was, terwijl met elke onthulling bleek hoe weinig de betrokkenen te vertrouwen waren.

= Zo werd hoog opgegeven van het feit dat de stemcomputers door TNO waren getest. Totdat Rop Gonggrijp de testprocedures boven water kreeg: bleek het te gaan om de beveiliging tegen omgegooide kopjes koffie en dat soort kleinigheden. Of de stemmen correct werden geteld, was helemaal niet getest.

= Een stemcomputer herprogrammeren zodat de stemmen verkeerd werden geteld, zou niet mogelijk zijn. Rop Gongrijp wist de hand te leggen op een stemcomputer van Nedap en deed met achteloos gemak het onmogelijke. (En zo wist hij en passant aan te tonen wat in alle toonaarden was ontkend, dat een stemcomputer van Nedap inderdaad gewoon een computer was, een buitengewoon ouderwetse bovendien.)

= Met de stemcomputers zoals die in Nederland waren ingevoerd was hertellen van stemmen uitgesloten. Ook in verificatie van het juist tellen van de stemmen, bijvoorbeeld door steekproeven, was niet voorzien.

= Stemcomputers werden op verschillende lokaties nagenoeg onbeveiligd opgeslagen zodat er zonder al teveel moeite mee geknoeid kon worden.

= Met invoering van elektronisch stemmen was begonnen in de hoop dat dit de verkiezingen goedkoper zou maken. Via een van Gonggrijps Wob-verzoeken bleek dat in Amsterdam het tegenovergestelde was bereikt: de stemcomputer kostte miljoenen per verkiezing méér, zelfs zonder fatsoenlijke controleprocedures en beveiligingsmaatregelen.

Al deze genante gebreken waren ontstaan door incompetentie bij de invoering van de stemcomputer. Incompetentie van politici bij het vaststellen van aangepaste wetgeving en van ambtenaren bij het uitgeven van opdrachten aan bedrijven. Zij hebben zich meervoudig in de luren laten leggen. Door hun eigen naïviteit en hun digitale heilsverwachtingen, maar ook door zakenlieden die meer oog hadden voor gewin op de korte termijn dan voor een betrouwbaar verkiezingsproces.

Uit de oproep van de burgemeesters van vandaag walmt weer die heilsverwachting: maak de verkiezingen 'modern,' zet apparaten neer met stekkers en veel knopjes, en alles komt goed. Een visie op beveiliging en garanties voor een goed digitaal verkiezingsproces is op de site van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters niet te vinden. Dat naïeve vertrouwen was nu juist de oorzaak van alle ellende. De burgemeesters hebben er niets van geleerd. Dat is op zichzelf al een reden om verkiezingen zo analoog en ouderwets mogelijk te houden. Verkiezingen zijn te belangrijk om over te laten aan politici.