Europa. Het zou zonder twee wereldoorlogen nooit van de grond zijn gekomen. Ze brachten het inzicht dat economische samensmelting een beter alternatief was voor elkaar eeuwenlang de hersens inslaan. “Nooit meer oorlog” hoorde je tot eind vorige eeuw nog als legitimatie voor de moeizame eenwording. Bij de jeugd, die veelal geen opa meer heeft die ze over de oorlog kan vertellen, is die boodschap uitgewerkt. Een nieuwe ramp is blijkbaar nodig om de noodzaak weer in te peperen.
Hetzelfde effect had 9/11. Met hernieuwd afgrijzen keek ik gisteravond naar de documentaire over de aanslag: de binnenvliegende Boeings, de springende mensen vanaf de honderdste verdieping, het gegil, de sirenes, het versteende gezicht van Bush als hij krijgt ingefluisterd wat er aan de hand is, de kolkende stofwolken: ze halen alles weer boven, zeker omdat ik zelf heel kort na de aanslagen als verslaggever door Ground Zero struinde. De stad met een rouwrand staat me eeuwig bij.
En is het daarom dat ik veel maatregelen die als gevolg van 9/11 zijn genomen begrijp? Opoffering van heel veel privacy bijvoorbeeld, nodig om nieuwe aanslagen te voorkomen. Zo wordt het ons verteld, en hoe vervelend het voelt, je kan het plaatsen: door de ramp van tien jaar geleden.
En toch is er een wezenlijk verschil tussen de twee genoemde rampen. 9/11 bracht een samenleving van oorlog, stress en beknotting. De Tweede Oorlog leidde juist tot een Europa van open grenzen, verbroedering en welvaart. Rampen helpen de geschiedenis vooruit, maar de richting verschilt.
De schuldencrisis is een financiële ramp, met als onafwendbare oplossing dus dat Europees controlerend orgaan op de begrotingen. Zo bezien gaat er ook van deze ramp een heilzame werking uit, en krijgt de jeugd een complex maar wel belangrijk nieuw verhaal dat in de plaats komt van hun opa’s oorlog.