Daarover ging De Nieuwe Wereld van dinsdag 29 oktober, waarin presentator Annette van Soest de luisteraars meenam naar 2040, het jaar waarin alle woonwijken en bedrijven zelfvoorzienend zijn qua energie. Is dat überhaupt mogelijk? Wat zijn de uitdagingen? En wat voor investeringen zijn er nodig om dit te realiseren?

Technisch mogelijk
Volgens Kornelis Blok, wetenschappelijk directeur van energieadviseur Ecofys en hoogleraar Hernieuwbare Energie aan de Universiteit Utrecht, is het al technisch én financieel mogelijk om iedereen zijn eigen energie op te laten wekken. “Dat hebben we uitgerekend”, doceert de onderzoeker. “Het belangrijkste daarbij is dat iedereen efficiënt met zijn energie om gaat. Fossiele energie is dan niet meer nodig.”

Maar om iedereen volledig zelfvoorziend te laten worden, zijn de komende decennia flinke investeringen nodig in zonnepanelen, windturbines en slimme energienetten (smart grids). “Dat kost hooguit één tot twee procent van nationaal bruto product”, zegt Blok. “Maar het voordeel is dat de energievoorziening vanaf 2040 goedkoper is dan nu. Dan praat je over honderden miljarden.”

Zwalkend beleid
Christiaan Brester, directeur van LENS Energie, noemt het de energietransitie naar volledig duurzaam vooral een juridisch en sociaal vraagstuk, waarover de politiek maar geen ei kan leggen. “Er moet geïnvesteerd worden in energienetten, maar omdat Nederland een zwalkend politiek beleid voert, moeten de netbeheerders twee scenario’s voorbereiden.”

Het eerste scenario gaat uit van een centraal gestuurd beleid waar grote energiecentrales zorgen voor de stroomvoorziening, scenario twee van een decentraal beleid met minicentrales verspreid over het hele land. “Dat is een gederfde investering van bijna 13 miljard euro”, verzucht Brester. “Zonde, dat geld kun je beter besteden aan stimuleren van duurzame energie.”

Slim pilotproject
Mira Huussen, directeur van de business unit New Energy bij energieleverancier Essent, noemt het afstemmen van vraag en aanbod de grootste uitdaging in de overschakeling van een centraal naar decentraal tijdperk. “Zon en wind zijn niet altijd beschikbaar”, weet ze. “Tussen twaalf en drie uur ’s middags wekken zonnepanelen de meeste energie op, maar dan is er eigenlijk niemand thuis.”

Om vraag en aanbod beter met elkaar te matchen, werkt Essent mee aan PowerMatching City, een project in de Groningse wijk Hoogkerk waar 42 huishoudens door nieuwe technologie met elkaar zijn verbonden. “Slimme software stuurt de wasmachine aan, die pas gaat draaien als je zonnepanelen energie opwekken. Op die manier wordt optimaal gebruikgemaakt van eigen opgewekte energie.”

Zelf verantwoordelijk
Ook Brester denkt dat smart grids de toekomst zijn. Zijn Herman de Zonnestroomverdeler, vernoemd naar de Duitse zonne-energieguru Hermann Scheer, verdeelt de zonnestroom van één grote installatie over de elektriciteitsmeters van alle deelnemende bewoners. Via internet kunnen ze precies zien wat ze opwekken en verbruiken. “Het is al een businessmodel.”

De wetenschappelijk directeur van Ecofys denkt dat ondernemingen in 2040 zelf verantwoordelijk zullen zijn voor hun energievoorziening. “Grote bedrijven kunnen dat bijvoorbeeld doen door windparken op zee te bouwen”, zegt Blok. “En dat kunnen ze natuurlijk ook uitbesteden aan het energiebedrijf nieuwe stijl.”