BNR In Alle Staten1 feb '16 11:25Aangepast op 21 okt '16 12:55

Stukje Nederland in Amerika

Auteur: Bernard Hammelburg

In de jaren dertig van de negentiende eeuw woedde er in Nederland een harde strijd binnen de protestantse kerk. De Nederlandse Hervormde Kerk nam het volgens de orthodoxe flank niet nauw genoeg met de religieuze kernwaarden, en scheidde zich in 1834 af tot wat later de Gereformeerde Kerk zou worden. Twee Nederlandse dominees van deze groep van Afgescheidenen, Albertus van Raalte en Hendrik Scholte, kozen voor de ballingschap, en emigreerden met hun volgelingen naar de Verenigde Staten.

Foto: BNR
Foto: BNR

‘Geestelijke landverhuizers’ noemde een Rooms-Katholieke satiricus hen. Van Raalte en zijn groep vestigden zich in Michigan, in plaatsen die Zeeland en Holland zouden gaan heten. Scholte koos voor Iowa, en kocht daar voor een vriendenprijs grond – volgens sommige historici via bemiddeling van Abraham Lincoln, die toen in het Huis van Afgevaardigden zat en die hij persoonlijk kende.

Hij noemde het nieuwe dorp dat zijn Nederlander er bouwden Pella. Een symbolische naam, want naar het stadje met die naam in wat nu Jordanië is, waren, na de verovering van Jeruzalem door de Romeinen, in het jaar 66 de eerste christenen gevlucht. Religieuze vluchtelingen, dus, of ‘geestelijke landverhuizers’. Pella is er nog steeds. Op het dorpsplein staat een Nederlandse molen (‘Vermeer’), de huisjes erom heen hebben Nederlandse gevels, en elk jaar is er een bloemencorso, het ‘tulip festival.’ Er is een hogeschool waar Nederlands wordt gedoceerd. Het woonhuis van dominee Scholte is tegenwoordig een museum – bezichtiging op afspraak – waar onder meer de geldkist staat waarin de gelovigen vóór hun vertrek uit Nederland al hun geld en kostbaarheden hadden gedaan, met daarnaast een keurig handgeschreven verantwoording over hoe de dominee de florijnen had besteed.

Het is een oerconservatief dorp, waarin de hervormde en gereformeerde kerken – jawel, ze zijn er beide – een sfeer uitademen die doet denken aan Nederland in de eerste helft van de twintigste eeuw. En daarmee is Pella ook een beetje een symbool van de staat Iowa: in sociaal, politiek en religieus opzicht behoudend, en opvallend introvert, zoals wel vaker voorkomt in traditioneel agrarische gebieden. Typeringen als uitbundig en gezellig komen niet snel in je op als je met Iowans praat. Ook het landschap, met onafzienbare maïsvelden en gigantische graansilo’s, associeer je niet meteen met knus, eerder met een oneindige Noordoostpolder.

Iowa is drie keer zo groot als Nederland, maar heeft slechts drie miljoen inwoners. Behalve bij de aftrap van de verkiezingsrace, haalt de staat zelden het landelijke nieuws, laat staan de media elders in de wereld. Desondanks produceren die drie miljoen Iowans een tiende van de totale Amerikaanse voedselvoorziening. Dat is een enorme prestatie, maar Iowans slaan zichzelf niet graag op de borst. Doe maar gewoon, denken ze. Het past in de Nederlandse traditie die het kleine Pella uitstraalt.

Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator van BNR Nieuwsradio.


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen