Texas7 mrt '16 15:01

Michigan: gereformeerd én Arabisch

Auteur: Bernard Hammelburg

Als er één Amerikaanse staat is met Nederlandse wortels, is het Michigan. Van de stad Holland, gesticht door gereformeerde Nederlanders die zich rond 1835 wilden onttrekken aan wat zij zagen als hervormde dwingelandij in het vaderland, hebben de meeste Amerikanen wel eens gehoord. Dat geldt ook voor Amway, een gigantisch, maar enigszins omstreden cosmeticabedrijf. Omstreden, omdat het met het ‘Tupperware-model’ werkt: om de enorme rijkdom te verwerven die het bedrijf je in het vooruitzicht stelt, moet je zelf voorraad inkopen, die je dan onder kennissen en vrienden moet ziet kwijt te raken.

Foto: BNR
Foto: BNR

Amway werd in 1959 opgericht door Jay van Andel, getrouwd met Betty Hoekstra. Hun zoon Steve zit nog steeds in de raad van bestuur. Van Andels compagnon was Richard DeVos; zij kenden elkaar uit hun schooltijd. Als DeVos met Van Andel meereed naar school, moest hij per rit een kwartje betalen. Geven kon Van Andel ook: hij werd een van de grootste donateurs van de Republikeinse Partij.

In de tweede helft van de negentiende en begin van de twintigste eeuw immigreerde nog een andere groep massaal naar Michigan: Arabieren. De eerste groep kwam uit Libanon, later gevolgd door Palestijnen, Noord-Afrikanen, Jordaniërs, Syriërs en Irakezen. Alle vooroordelen ten spijt, is de Arabische bevolking van Michigan voortreffelijk terechtgekomen. Sterker nog: Dearborn, een voorstad van Detroit, is een van de grootste Arabische steden buiten de Arabische wereld. Het straatbeeld is precies zoals Geert Wilders en Donald Trump nou juist niet willen: veel traditioneel geklede mannen en vrouwen, minaretten, bedrijfs- en straatnamen in het Arabisch. Maar het is een goed functionerende gemeente.

Toen in Nederland de discussie over de multiculturele samenleving losbarstte, hebben mijn zoon David en ik er een documentaire gemaakt, ‘Halal in de Prairie’, met als centrale vraag: waarom functioneert de Arabische gemeenschap in Dearborn zo goed, en waarom zijn daar zelden spanningen of problemen? Het belangrijkste antwoord was: Ford. Want in Dearborn staat de fabriek van deze roemruchte Amerikaanse autoproducent. Oprichter Henry Ford, die doorbrak met zijn bestsellers, Ford-A en Ford-T, en omdat hij tegelijkertijd de lopende band uitvond, was een enorme visionair, maar ook een uitgesproken racist.

Aan zwarten en Joden had hij een hekel – hij was dan ook een bewonderaar en medefinancier van Hitler – en dus kwamen die er bij hem niet in. Maar tegen Libanezen en andere Arabieren had hij niets, dus die waren van harte welkom in zijn om personeel schreeuwende en goed betalende bedrijf. Je kunt stellen dat Ford door Arabisch personeel is grootgemaakt, en nog steeds werken er heel veel mensen met Arabische wortels.

Een even leerzaam antwoord op de vraag wat het succes van Dearborn verklaart was trouwens dit: de Arabische gemeenschap is ongelofelijk goed georganiseerd, heeft een eigen arbeidsbemiddelingsbureau en eigen sociale dienst, die buiten de staat om werken en werkzoekenden zeer efficiënt aan banen helpen. Met andere woorden: weinig werkeloosheid, en iedereen moet zijn eigen djellaba ophouden. 

Dearborn is ook een beetje een metafoor voor de hele auto-industrie. De Grote Drie, General Motors, Chrysler-Fiat en Ford, zijn door een kolossaal dal gegaan. Feitelijk waren ze alle drie failliet en zijn ze met regeringssteun gered. Die steun, die al begon onder Obama’s voorganger Bush, was revolutionair en omstreden, omdat Amerikanen eigenlijk niet aan staatssteun doen.

Maar omdat het mantra is ‘als de auto-industrie het goed doet, gaat het goed met Amerika,’ is het steunprogramma er gekomen en draaien de Grote Drie weer volop. Helaas is die herleving niet voldoende om de stad Detroit, verscheurd door jarenlange economische malaise, angstaanjagende botsingen tussen de rassen en uitzichtloosheid, te redden. Maar in het Hollandse Holland en het Arabische Dearborn gaat het prima.

Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator van BNR Nieuwsradio.


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen