Meer Nieuws8 okt '12 10:24

Samson stuurt 42 misbruikzaken naar OM

Auteur: Anne-Greet Haars

André Rouvoet gaat een onafhankelijke commissie leiden die moet onderzoeken hoe seksueel misbruik in de jeugdzorg kan worden voorkomen.

Het team van de oud-vicepremier, die ook minister voor Jeugd en Gezin was, moet in opdracht van Jeugdzorg Nederland maatregelen opstellen die misbruik bij jeugdzorginstellingen moet bestrijden.

Hij moet ook zorgen dat die regels ingevoerd worden en zal toezien op de implementatie van de aanbevelingen van de commissie-Samson, die 42 gevallen van seksueel misbruik in de jeugdzorg overdroeg aan Justitie. De commissie presenteerde vanochtend de conclusies van het onderzoek.

Te laks
Verslaggever Laurens Boven zet de belangrijkste conclusies van de commissie op een rij. "Er is een heel pakket aan aanbevelingen, conclusies en aanbevelingen gedaan door de commissie- Samson. Eén van de dingen die ze constateren is dat de overheid te laks en te weinig alert is geweest. De commissie-Rouvoet moet gaan letten op de implementatie en monitoring van al die observaties en de veranderingen die moeten komen." 

De politiek moet volgens de commissie dan ook erkenning en excuses laten blijken. "Dat is niet geheel onbelangrijk, omdat met name de overheid een flinke veeg uit de pan krijgt omdat er jarenlang veel te passief en laks is geweest om het probleem aan te pakken", zegt Laurens Boven.

Ook moet er jaarlijks een rapportage komen van de regering naar de Tweede Kamer waarin wordt aangegeven hoe de conclusies worden omgezet in nieuw beleid. Daarin krijgt de commissie onder leiding van Rouvoet, destijds als minister opdrachtgever voor het onderzoek, een heel belangrijke rol. 

Langdurige aanpak
Volgens Samson vergt de bestrijding van misbruik in de jeugd- en pleegzorg een langdurige aanpak. "We moeten niet uit zijn op kortetermijnsuccesjes. Van hoog tot laag, van minister en directeur-generaal tot gezinsvoogd en groepsleider, iedereen moet aan de slag blijven", zei ze vanochtend bij de presentatie van het rapport.

Op medewerkers in de jeugdzorg rust volgens Samson dan ook een zware taak. "Het vraagt nogal wat van hen om de levens van deze kwetsbare kinderen weer op de rit te krijgen en hun een veilig leefklimaat te bieden." Samson is verrast door het taboe dat rust op misbruik.

Meldingen
"Eén van de constateringen is dat 65 procent van de meldingen betrekking heeft op seksueel misbruik gepleegd in een jeugdinstelling, 30 procent in een pleeggezin en 5 procent in beide situaties. In pleeggezinnen is het misbruik niet anders dan in gemiddelde gezinnen", zegt Laurens Boven. 

Voor een effectieve aanpak van het seksueel misbruik is voorlichting van groot belang, constateert Laurens Boven. "Er moet meer aandacht komen voor seksualiteit in alle Nederlandse schoolopleidingen, inclusief universiteit, hbo en mbo. Er moet een verplichte certificering komen voor alle medewerkers in de jeugdzorg en seksueel grensoverschrijdend gedrag moet beter bespreekbaar worden gemaakt." 

Demissionair minister Opstelten van Veiligheid noemt de conclusies 'buitengewoon triest'. De overheid erkent volgens hem het leed 'volledig', zei hij. Er wordt nu gekeken hoe de slachtoffers met hulp en ondersteuning tegemoet kunnen worden gekomen. Om de kinderen in de jeugdzorg veiligheid te bieden moet alles op alles worden gezet, zegt Opstelten. "Dat recht is onze plicht."

Het risico op misbruik is volgens de minister niet helemaal uit te sluiten, maar dat is volgens Opstelten geen excuus om lijdzaam toe te zien. Hij noemt het 'een dure plicht' om de zaken samen met het werkveld goed aan te pakken.

Durf
Volgens de commissie had de sector aanvankelijk geen idee dat er een probleem was met misbruik. Later ontbrak het aan durf en professionaliteit om de zaken aan te pakken. Ook werkers in de jeugdzorg signaleren nog geen 2 procent van de gevallen.

In de opleidingen ontbreekt het onderwerp seksuele ontwikkeling en afwijkend gedrag. Eenmaal aan het werk is er geen tijd voor de kwestie ingeruimd. De weerbaarheid van minderjarigen moet worden vergroot, een betere diagnostiek is noodzakelijk en ook moet de samenstelling van de leefgroepen onder de loep worden genomen.

Regie
Omdat er zoveel en volgens de commissie soms te veel instanties en functionarissen zijn, voelt niemand zich verantwoordelijk en neemt niemand de regie in de afhandeling van (vermoedens) seksueel misbruik.

Twee soorten
Volgens de commissie zijn er twee soorten misbruikers naar voren gekomen. Ten eerste zijn er leeftijdsgenoten die kinderen in de pleeg- of jeugdzorg misbruiken. Zij vormen meer dan de helft van de daders. Het gaat dan vaak om kinderen van een jaar of 15 die in dezelfde omstandigheden zitten en dezelfde soort problemen hadden. Ook komt het af en toe voor dat een pleegbroer een kind misbruikt. Veelal kampen deze kinderen met een ontwikkelingsachterstand.

Volwassen
Daarnaast zijn er volwassen daders, die volgens de commissie meestal meer dan gemiddeld intelligent zijn en niet eerder werden veroordeeld voor een zedenmisdrijf. Ook is bij deze plegers, gemiddeld 37 jaar, zelden sprake van pedofilie, aldus het onderzoek.

Het misbruik is meestal van opportunistische aard; de gelegenheid maakt de dief, stelt de commissie. Door deze kenmerken is het moeilijk om vooraf te screenen en eventueel misbruik te voorkomen. Een 'niet onaanzienlijk deel' van de daders is vrouw. Meisjes zijn vaker het slachtoffer dan jongens.

Rapport
Het onderzoek van Samson heeft ook Jeugdzorg Nederland "in het hart geraakt'', zegt bestuurder Ans van der Maat. "Het is triest om te constateren dat zoveel kinderen slachtoffer zijn geworden van misbruik onderling, maar ook door volwassen aan wie de zorg over hen was toevertrouwd. Elk kind dat dat is overkomen bied ik hierbij namens de jeugdzorg mijn excuses aan."

Van der Maat noemt de conclusies van Samson "niet mis te verstaan'', maar wijst er ook op dat de afgelopen jaren binnen jeugdzorg al veel is gedaan om seksueel misbruik te voorkomen. De vrijblijvendheid gaat er nu van af en het probleem zal nu branchebreed worden aangepakt, stelt Van der Maat. We zullen het niet meer loslaten, voegt ze eraan toe.

De woordvoerder van de slachtoffers toonde zich positief over het rapport, meldt Laurens Boven. "Maar excuses zijn één ding, maar voor ons is het veel belangrijker dat we nu ook allemaal individueel gaan praten, om echt gehoord te worden." Ook de roep om een schadevergoeding is groot, omdat mensen vaak hun hele leven geleden hebben onder het misbruik, en daar in hun carrière last van hebben gehad.


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen