Nieuws21 apr '15 16:23Aangepast op 21 apr '15 17:04

Brenninkmeijer: Nederlandse rechtsstaat faalt op alle fronten

Auteur: Karin Backx

Als er een stresstest zou bestaan voor de rechtsstaat, dan zakt Nederland. Ook vergeleken met de rest van Europa staat Nederland er niet fraai op. Dat vindt hoogleraar Alex Brenninkmeijer.

Brenninkmeijer: Nederlandse rechtsstaat faalt op alle gronden
Brenninkmeijer: Nederlandse rechtsstaat faalt op alle gronden

De rechtsstaat in Nederland faalt op alle fronten. Zo stelt oud-ombudsman Alex Brenninkmeijer in BNR Juridische Zaken. Hij is tegenwoordig hoogleraar Institutionele aspecten van de Rechtsstaat in Utrecht en lid van de Europese Rekenkamer.

In de handrem
Brenninkmeijer: "Het nadeel van rechtspraak is dat het lang duurt. Je moet eigenlijk in de rechtsstaat hebben dat een staatssecretaris of een minister van veiligheid en justitie zelf pro-actief is en de zaken netjes regelt. Maar je ziet helaas in de laatste jaren de minister en staatssecretaris zwaar in de handrem hangen. En dat schiet natuurlijk niet op."

En dat legt volgens Brenninkmeijer de tekortkoming in onze rechtsstaat bloot. "Vanuit de politiek onstaat eigenlijk de houding ontstaat het primaat van de politiek. Politici mogen het uitendelijk beslissen, maar zo zit de rechtsorde niet in elkaar. We zijn een democratische rechtsorde. En de rechtstaat beperkt soms de speelruimte voor de democratie. Daar moet je soms in meegaan, anders slaag je niet voor de stresstest van de rechtsstaat."

Neem het voorbeeld van de bed-bad-brood-discussie. Hierbij is de rechtsstaat in het geding stelt Brenninkmeijer. “Omdat de positie van mensen die geen eten hebben, nergens kunnen slapen is bepaald door het humanitaire recht. We zijn verplicht, deel juridische en moreel, om voor deze mensen te zorgen. Wat nu opvalt, is dat die kwestie heel sterk ‘gejuridiseerd’ is. En over dat punt maakt Brenninkmeijer zich zorgen.

“Dingen waarvan je zegt dat er een belangrijke juridische component in zit, dat men dat op de politieke weegschaal gaat wegen. Dat dat een heel wild gebeuren is en daardoor ook de indruk ontstaat dat politici helemaal vrij zijn om te beslissen en dat is eigenlijk niet zo.”

Smoezelig
"Het is ook een oplosbaar probleem dat het niet een gigantische stroom mensen is. Het is veel meer een politiek principiële zaak geworden, waardoor het zo ‘smoezelig’ is geworden. Het bedreigt niet het uitzettingsbeleid als zodanig. Daar is voldoende onderzoek naar gedaan. Het gaat om een relatief kleine groep mensen, die in een moeilijke positie zit, die je bed, bad en brood aanbiedt," relativeert Brenninkmeijer.

"Onze democratie is heel zwak. Dat zie je ook aan het gedoe rondom met Rutte 1 en Rutte 2. Maar daarvoor ook met de kabinetten. Sinds 2010 hebben we weet ik niet meer hoeveel verschillende kabinetten gehad. De politiek is heel erg zwak en slaat wat wild om zich heen in de richting van rechtsstatelijke uitgangspunten."

"De spanning tussen democratisch bestuur en de rechter wordt steeds groter. Dat is niet goed. Dan krijg je steeds meer dat de politiek zegt dat de rechter voor zijn beurt praat en dat is helemaal niet zo."

Zonder Eerste Kamer, maar mét een Constitutioneel Hof kan het nog goedkomen met de Nederlandse rechtsstaat, denkt oud-ombudsman Alex Brenninkmeijer.

Eerste Kamer afschaffen

"De Eerste Kamer krijgt een steeds vreemdere rol en de noodremfunctie werkt ook niet goed. Dus die kunnen we met gerust hart afschaffen. En daar tegenover staat dat de rol van de rechter versterkt moet worden."Zoals voglens Brenninkmeijer ook in alle andere europese landen gebeurt. "Daar zijn ze deze ontwikkeling wel door gegaan."

"De Eerste Kamer wordt steeds politieker. Rustige reflectie kunnen we beter overlaten aan onafhankelijke, onpartijdige partijen rechters, dan aan politici die in de Eerste Kamer zitten."

Op de vraag wanneer de rechtsstaat weer in orde is, antwoordt Brenninkmeijer: "Het blijft altijd work in progress. Maar ik denk dat politieke partijen zich nu achter de oren moeten krabben en kijken waar ze mee bezig zijn."

Gerelateerde artikelen