Nieuws26 apr '12 20:45Aangepast op 28 apr '12 00:10

Haastige spoed of spijkers met koppen?

Auteur: Thijs Baas

Wat de PVV in zeven weken Catshuis niet is gelukt, lukte Jolande Sap, Alexander Pechtold en Arie Slob binnen nauwelijks een etmaal. Haastige spoed of spijkers met koppen?

Het Begrotingsdebat

Samsom: gemankeerd
Diederik Samsom zegt vooral te willen bouwen aan een land van na de bankencrisis, eurocrisis en het meest rechtse kabinet ooit. "Mensen die extra begeleiding nodig hebben, moeten die ook krijgen. Ik wil een land waarin leraren en agenten worden beloond en een eerlijke verdeling van de  gevolgen van de crisis."

Volgens Samsom wordt er een "enigszins gemankeerd debat" gevoerd. "Het roept vragen op: hoe nu verder? De fracties hebben zich op voorhand gebonden aan een pakket waarvan we de effecten niet kennen. 

“Er wordt vrijwel niets gevraagd van de hoogste inkomens, het is niet de nieuwe start waar Nederland naar snakte. De kosten van de kinderopvang stijgen enorm. Het bevriezen van salarissen is geen goed plan als het alleen maar makkelijk snijden is.” 

PVV verbolgen
Geert Wilders waarschuwt dat met dit akkoord "niet alleen de Hedwigepolder de zondvloed wacht". "In elke huiskamer in Nederland gaat het regenen. We hebben zeven weken lang onze rug recht gehouden, maar FC Kunduz boog binnen 24 uur. Eén mailtje uit Brussel en iedereen springt in de houding." 

"In 24 uur is een pakket in elkaar geflanst dat burger zo hard treft. Voor de hardwerkende belastingbetaler is dit een waardeloos akkoord. FC Kunduz tekent nog snel even een capitulatie voor Brussel. Daar lachen ze zich suf, hun kostje is gekocht."

Het Brusselse leedvermaak is Wilders een gruwel. "Brussel zal levenslang lunchen, terwijl wij de broekriem aanhalen. En volgend jaar eist holle bolle Brusselse Gijs nog eens extra geld om in een bodemloze put te gooien. Kent hun hebzucht een grens, is hun honger ooit gestild? De rekening van de eurocrisis komt bij de burgers, vooral bij aow'ers. Henk en Ingrid moeten bloeden op bevel van Brussel. FC Kunduz is vooral FC Knudde. De hypotheken gaan eraan."

CDA dankbaar
CDA-fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma is blij met de constructieve opstelling van andere partijen. "De brief die we bespreken is lang en anders van toon. De Jager is als een werveldwind door de Tweede Kamer getrokken en heeft drie fracties bij elkaar gezet. D66 heeft de partijbelangen aan de kant gezet toen de coalitie zijn hand uitstak."

"Sap, Pechtold en Slob krijgen een pluim, én collega Blok. Dit is zo'n week waarin je niet wegloopt, mar je verantwoordelijkheid neemt. De politiek is er voor Nederland, niet andersom. Het beste voorbeeld is de woningmarkt: wie had kunnen denken dat er zo veel draagvlak zou zijn voor hervormingen?"

Hij doelt daarbij met name op de koop- en de huurmarkt en op de overdrachtsbelasting."Bezuinigen doet pijn. We willen onze kinderen niet opzadelen met onze schulden. Wij als Tweede Kamer stonden voor de keuze: werken we ons omhoog uit de crisis of zinken we er juist diepe in?"

Roemer ziet verbeteringen
SP-voorman Emile Roemer ziet een aantal verbeteringen ten opzichte van het Catshuis-akkoord. "Maar ik kan in een half uurtje onmogelijk beoordelen hoe het er precies uit gaat zien. De ggz-bezuinigingen worden bijvoorbeeld maar gedeeltelijk teruggetrokken. De verhoging van de BTW zal de koopkracht verder laten dalen. Het is schandalig om mensen uit de publieke sector te straffen voor waar ze niet verantwoordelijk voor zijn." 

Een snellere verhoging van de AOW-leeftijd ziet Roemer al helemaal niet zitten, evenmin als versoepeling van het ontslagrecht. "Dit zijn niet de sociaal menselijke maatregelen waar we op zitten te wachten. Na de verkiezingen zullen we links of rechtsom opnieuw de begroting beoordelen. Dan zullen we zien hoe de verhoudingen liggen." 

Volgens Roemer moeten we toe naar een eenmalig investeringsprogramma om de economie een  impuls te geven. "Wij zijn bereid mee te denken, vooral nu de bouw en het MKB schreeuwen om hulp. Haal maar werk naar voren en investeer erin zodat meer mensen werk krijgen in 2013."

Pechtold wijst op korte termijn
D66-fractievoorzitter Pechtold wijst erop dat het akkoord zowel op de korte als op de lange termijn gericht is: "De blik op de toekomst, op de komende verkiezingen en op een nieuw kabinet. Maar nu moest er eerst een klus geklaard worden. We moeten laten zien wat we wel kunnen en waar we elkaar kunnen vinden. Die handschoen is opgepakt en De Jager heeft zich constructief opgesteld."

SGP'er Kees van der Staaij toont zich geïrriteerd dat Pechtold hem niet betrokken heeft bij de gesprekken van de afgelopen dagen. "Je zag in het interruptiedebatje hoe het ging met de Kunduz-partijen. Ze zijn toch een beetje buiten de boot gevallen doordat de Kunduz-coalitie een blok gevormd had", meldt verslaggever Hugo Reitsma.

Fractievoorzitter Jolande Sap zegt vooral te betreuren dat Diederik Samsom de handschoen niet heeft opgepakt. "Als de PvdA had ingestemd met de 3 procent had er meer gerealiseerd kunnen worden."

Verkiezingen vervroegen?
Premier Mark Rutte noemt de ontwikkeling van de afgelopen dagen 'ongekend'. "Er is een ongelofelijke prestatie neergezet. Het is cruciaal dat de financiële markten het vertrouwen behouden. Anders gaat de rente omhoog en verliezen we miljarden."

"Het is ongekend wat er gebeurd is in onze parlementaire geschiedenis. Schulden hoeven niet te worden doorgeschoven en het is ongelofelijk goed nieuws dat dat is gelukt. Natuurlijk moet er nog veel gebeuren, alle partijen hebben plussen en minnen. Maar de eerste grote stap is gezet."

Prinsjesdag vindt plaats met de oude Tweede Kamer. Een dag later treedt er dan een nieuwe Kamer aan. "Mocht er steun zijn in de Kamer stel ik voor om de verkiezingen met een week te vervroegen. Dan hebben we geen gedoe met Prinsjesdag."

De Jager opgelucht
Ook minister van Financiën Jan Kees de Jager kreeg nog even de kans om zijn dank uit te spreken voor de inzet. "Laat ik beginnen met complimenten te maken naar de Tweede Kamer. Ik heb met elke fractievoorzitter kunnen spreken. Inmiddels is duidelijk dat de crisis niet alleen conjunctureel zit. We moeten de komende jaren schulden afbetalen. Het is cruciaal dat er nu maatregelen worden genomen, mede met het oog op de stabiliteit van de financiële maatregelen."

Een opmerkelijk aspect van dit pakket is De Jager niet ontgaan. "We hebben Europa kunnen overtuigen door het terúgdraaien van bezuinigingen. Dat is zonder precedent. Daarom brede overeenstemming die bereikt is zo belangrijk."

Dit pakket is een teken van leiderschap in moeilijke tijden. Het laat zien dat Nederland niet verlamd is door politieke maatregelen. Als de nood echt aan de man is weten we elkaar hier te vinden. De economie moet worden versterkt. Het pakket bevat belangrijke hervormingen op het gebied van de arbeidsmarkt, de woningmarkt. Daar werd al decennia over gesproken. En ook leveren we met deze maatregelen een significante bijdrage aan het klimaat, duurzaamheid en energie." 

Duiding

Arbeidsmarkt
Volgens econoom Sylvester Eijffinger heeft vooral de arbeidsmarkt baat bij de aangepaste plannen. "Voor het arbeidsmarktdossier was niets geregeld. Nu wordt ten eerste het ontslagrecht aangepakt, de eerste zes maanden van de ww geprivatiseerd en de pensioenleeftijd verhoogd vanaf 2015, hoewel je daar nog weinig inkomsten van hebt tot 2013."

Inhoudelijk staan er in het akkoord veel dingen waarin D66 zich wel kan vinden, meent Peter Verhaar, oud-bankier en oprichter van Alex Beleggersbank. Roderick van Grieken, directeur van het Nederlands Debat Instituut, denkt dat "uiteindelijk toch Rutte de grote winnaar is van dit akkoord", terwijl Van der Kooij Arie Slob spekkoper vindt. "Maar als je uiteindelijk kijkt naar dit debat kwam Slob er niet aan te pas. Er zijn nieuwe verhoudingen aan het licht gekomen."

Het is een eerste stap in de goede richting. Ik denk wel dat er nog veel onzekerheid is. Elke burger zal denken: dat komt ook nog wel eens aan bod. Het belangrijkste punt is dat mensen wéten dat er iets gebeurt met de hypotheekrenteaftrek."

Van Grieken: "De opluchting is logisch. Er ligt een akkoord en ik denk dat er vele winnaars zijn vandaag. De winnaars zijn Rutte en Wilders. Rutte is een tegenstander kwijt, in Wilders. Als het Wilders lukt om Europa tot een thema maakt, kan hij winst boeken. Het was retorisch een knap betoog en ik denk dat hij nog een aardige slag kan slaan."

Wig slaan
Martijn van der Kooij vond de poging van Diederik Samsom om in het debat een wig te slaan in de nieuwe coalitie goed. "Het is pijnlijk voor GroenLinks dat het vooral de liberale en niet de sociale dingen van de partij zijn die in het akkoord terecht zijn gekomen."

Volgens van der Kooij zal links vooral de confrontatie gaan zoeken met rechts. "Sociaal tegenover a-sociaal, zo zal Samsom het presenteren. De SP zal vooral proberen gaten te schieten in de andere linkse partijen. Toch heeft Sap volgens Reitsma veel moed getoond. "Ze zet veel op het spel en steekt haar nek uit."

Peter Verhaar voorziet dat Wilders de 'kaart Brussel' zal spelen. "De verkiezingen zullen straks gaan over: ben je voor of tegen Brussel? Hij zegt nog wel dat 'ie ook wel aan de 3 procent zou willen voldoen, maar eigenlijk proef je in het verhaal dat hij helemaal geen eisen uit Brussel wil. Dat wordt de kaart die gespeeld wordt."

De posities van Samsom en Sap zijn het interessantst, zegt Reitsma. Vooral de houdbaarheid van de maatregelen is nog dubieus. "Het is opmerkelijk dat Sap zeg": 'wat ik nu nog niet heb waargemaakt, probeer ik na de verkiezingen wel te realiseren."

"Bij een verkiezing gaat het uiteindelijk vooral om een tweestrijd. Op het laatste moment moet de kiezer zeggen: ben ik nou links of ben ik nou rechts. En zo kan Samsom stemmen wegtrekken bij de SP", zegt van Grieken. "Inhoudelijk staan er in het akkoord veel dingen waarin D66 zich wel kan vinden."

De PvdA-leider kreeg het in het debat behoorlijk voor zijn kiezen. "Ik denk dat dit nooit zijn avond zal worden. Ik vraag me ook af of hij het beeld nog kan kantelen. Maar er doet zich vast weer een kans voor en dan moet hij er bovenop zitten. Het is een uitstekende debater", zegt Van Grieken. 

Lege handen
De PvdA staat voorlopig met lege handen. Pas in de loop van de dag deed Jolande Sap een laatste poging om Diederik Samsom en consorten alsnog bij de 'coalitie' te betrekken, maar de sociaal-democraten konden zich onvoldoende vinden in een deel van de maatregelen.

PvdA-Kamerlid en financieel woordvoerder Ronald Plasterk kan zich zelfs niet voorstellen dat andere 'linkse' partijen wél akkoord gaan met "zo'n pakket". “Wij zijn ook nu bereid om mee te denken. “Het kan veel beter en dat zullen we de komende maanden merken. Het is nu aan de kiezer. Ik vind  dat links Nederland op een acceptabele manier wordt gespleten.”

"Ik vind het vervelend, ik vind het niet goed voor het land. En ik vind het overigens ook onbegrijpelijk dat partijen die dus nog kortgeleden met ons op het Malieveld bezwaar maakten tegen bezuinigingen op de WSW, op de socliale werkplaatsen, dat die nu dus akkoord gaan met een pakket waarin dat niet wordt teruggedraaid. en datzelfde geldt voor cultuur en een hoop andere terreinen."

“Wij zijn ook nu bereid om mee te denken. Het kan veel beter en dat zullen we de komende maanden merken. Het is nu aan de kiezer", zegt Plasterk.

Kinderachtig
CDA-watcher Pieter Gerrit Kroeger vindt het buitengewoon kinderachtig van de PvdA dat de sociaal-democraten nu een spelletje gaan spelen. "Ik denk dat Samsom zichzelf iets verantwoordelijker zal opstellen. Laten we wel wezen: de linkse partijen waren buitengewoon blij dat Wilders vertrok, en om dan te gaan honen op een partij die wel zijn nek uitsteekt, is wat kinderachtig." 

"Jan Kees de Jager is erin geslaagd de linkse oppositie totaal te splijten", constateert Kroeger, die "een oorlog tot de dood" verwacht tussen SP en PvdA over de laagopgeleide kiezers. En ook Sweder van Wijnbergen vindt de manoeuvres van de PvdA "onhandig". "De partijen die behoudend zijn gaan langs de zijlijn staan. De SP is wel een stukje fatsoenlijker dan de PVV, maar ze schuiven de problemen door. Samsom moet zijn eigen verhaal vertellen." 

Brussel
De Europese Commissie kan tevreden zijn, denkt Sweder van Wijnbergen. Het overeengekomen pakket zal goed vallen in Brussel. Er worden knelpunten weggehaald. Een nieuwe regering kan alles weer anders doen, maar dat is niet erg. De kiezer kan zich hier later over uitspreken. De VVD wordt de grootste, D66 doet het ook goed, dan gaat VVD kijken naar fracties die nu hebben meegedaan." 

Verslaggever Stefan de Vries verwacht vooral dat de EC blij is met een toezegging over de 3 procent begrotingsnorm. "Waar het om gaat is dat Nederland zich aan de norm kan houden, daar waren veel zorgen over." 

Verkiezingen
Hoe dan ook: de komende verkiezingen worden een stemming vóór of tegen dit pakket, dat wordt óngekend spannend, verwacht Kroeger. PvdA-prominent Willem Vermeend vreest dat zijn eigen partij het deksel op de neus krijgt door nu niet mee te doen: "Als de VVD de grootste wordt en D66 doet het ook goed, dan gaat de VVD ongetwijfeld kijken naar de fracties die nu hebben meegedaan." 

"Het is een knappe prestatie van de Kamer en het kabinet. Er ligt nog niks, de rekensommen zijn nog niet gemaakt, maar in Den Haag geldt gewoon: je hoort er altijd bij te zitten. En als je niet eens mee onderhandelt, dan heb je een probleem. Je kunt altijd nog nee zeggen, maar als grootste oppositiepartij moet je áltijd aan tafel gaan zitten.” 

Ook voorzitter Hans Biesheuvel van MKB-Nederland kan zich, ondanks de voor hem zeer teleurstellende BTW-verhoging, goed vinden in het snelle akkoord. “Het is heel moeilijk om tot besluiten te komen. Goed nieuws voor Nederland dat er nu een akkoord ligt en dat politici verantwoordelijkheid nemen. Het allerbelangrijkste is dat er een brief naar Brussel kan.” 

Gerelateerde artikelen