Nieuws27 nov '12 08:11Aangepast op 27 nov '12 09:08

1 op 10 gemeentelijke rekenkamers bestaat niet

Auteur: Harmen Simon Teunis

Veel gemeentelijke rekenkamers zijn niet in staat om hun taak goed uit te voeren. En bij één op de tien gemeenten is de rekenkamer in de praktijk zelfs afgeschaft, blijkt uit onderzoek.

Het toezicht wordt dus uitgehold, maar gemeenten krijgen wel steeds meer verantwoordelijkheden. Gerrit de Jong is lid van de Algemene Rekenkamer, die toezicht houdt op uitgaven van het Rijk. En hij is verbijsterd.

"Het is een soort paradox. Het Rijk hevelt steeds meer geld over naar gemeenten. Het is nu 28 miljard, binnenkort wordt 35 miljard maar het wordt nog meer. Daarmee is het de grootste post op de begroting van het Rijk. Aan de kant zitten gemeenten te snoeien in hun rekenkamers. Terwijl die juist moeten vaststellen of het geld een beetje fatsoenlijk wordt uitgegeven."

Wettelijke verplichting
In tien procent van de gemeenten is de Gemeentelijke Rekenkamer effectief al afgeschaft. De Jong wordt er bepaald niet vrolijk van. “Ik erger me er vreselijk aan, want als de overheid de wet al niet naleeft, wat verwacht je dan burgers?"

"Er staat in de wet dat je verplicht bent een rekenkamer te hebben. Dan zet je het budget op nul en je wijst drie raadsleden aan die vooral niets mogen doen. Ik vind dat echt een minachting van de wet.”

Taak wetgever
Het zou dus een taak kunnen zijn voor de Algemene Rekenkamer, maar die kan er dan weer niets aan doen. Volgens De Jong is dit een mooie klus voor de wetgever of de provincie. "In de eerste plaats komt natuurlijk de provincie in het vizier. Want die moet toezicht houden op gemeenten. Die brengen daar geen fluit van terecht. Ze lopen er met een boog omheen. Vorige week stond nog in de krant dat gemeenten met derivaten zich in problemen werken en dan vragen ze aan de provincie of zij er niet op hadden moeten letten. Wat houdt toezicht op gemeentefinanciën anders in, als je dit niet ziet.

En als de provincie zijn werk niet goed doet, komt de minister in aanmerking, zegt De Jong. "Per 1 oktober is er een wet waarin een interventieladder zit. De minister heeft nu ook alle mogelijkheden om in te grijpen. De instrumenten liggen klaar maar het moet nog wel gebeuren"

Weerstand in Den Haag
Er is wel weerstand in Den Haag om je op lokaal niveau met besluiten te bemoeien, weet De Jong. “Dat kan ik me goed voorstellen. Maar als ze het echt af laten weten en de wet negeren, moet je als minister optreden. Anders geef je ook het verkeerde signaal af. Dan is het nu tien procent en is het over een jaar twintig procent.”       

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten wil af van de verplichte gemeentelijke rekenkamer. Onbestaanbaar, zegt De Jong, maar begrijpelijk. “Ik heb de indruk dat het een club is van burgemeesters en wethouders. Die hebben natuurlijk een vreselijke hekel aan rekenkamers. Zo hoort het ook. Daar zit je natuurlijk niet op te wachten. Leven en laten leven en vooral niet al te lastig doen. Zodra de wethouder binnenkomt in luid gejuich uitbarsten. Dat is kennelijk het devies."

Verbaasd
Peter Boorsma, emeritus hoogleraar Openbare Financiën, is vooral verbaasd over het feit dat gemeenten hiermee wegkomen en niet worden teruggefloten door provincie of door het ministerie van Binnenlandse Zaken. "Die zijn in hun controlerende taken tekortgeschoten. Ze horen die gemeenten op de vingers te tikken, want ze voldoen niet aan de wet."

Een financiële bende zal het niet meteen worden in de gemeenten zonder rekenkamer. "De veranderingen gaan vaak met kleine stappen, maar af en toe hebben ze grote projecten die fout kunnen gaan. Wat de rekenkamer doet is altijd werk achteraf. Het is eigenlijk een ondersteuning van wat de raad moet doen, dus de raad blijft als het goed is de gemeentebegroting controleren."

De rekenkamer geeft een extra dimensie aan de controle door te kijken naar de uiteindelijke resultaten van de uitgaven, benadrukt Boorsma het belang van de rekenkamer. "Is dat weggegooid geld geweest of is het doel bereikt? Is er efficiënt gewerkt bijvoorbeeld? Worden de aanbevelingen uiteindelijk uitgevoerd?"

Gerelateerde artikelen