Nieuws14 sep '12 06:38Aangepast op 14 sep '12 11:36

Tijd voor politiek stratego

Auteur: Pieter van den Akker

VVD-leider Mark Rutte wil dat eerst wordt onderzocht of een kabinet kan worden gevormd met 'ten minste de VVD en de PvdA'. "Ook andere partijen zouden aan zo'n kabinet mee kunnen doen.''

Dat zei Rutte vanochtend na zijn vertrek bij demissionair minister Henk Kamp (Sociale Zaken), die gisteren werd aangesteld als verkenner voor de kabinetsformatie.

Rutte gaf ook aan dat de VVD niet zal deelnemen aan een coalitie met de SP en de PvdA. Hij heeft ook met Kamp gefilosofeerd over de informateur die moet worden aangesteld, maar namen wilde hij niet noemen. 

Rutte: snel informatie
De premier zei in gesprek met BNR-verslaggever Jeroen Stans: “Ik heb de verkenner gezegd dat wat betreft de VVD eerst een kabinet waarvan tenminste VVD en PvdA deel uitmaken, moet worden onderzocht. Gegeven de verkiezingsuitslag ligt dat ook voor de hand. Ik zou zo’n informatie ook spoedig ter hand willen nemen met partijen. Ik heb ook nog eens een keer duidelijk gemaakt dat een kabinet waarin SP en PvdA zitten voor de VVD niet mogelijk is om aan deel te nemen.”

Rutte benadrukte dat ‘Nederland in ernstige crisis’ snel een kabinet moet hebben.

Samsom: formeren met VVD en mogelijk SP
Ook PvdA-leider Diederik Samsom wil dat ten minste met de VVD en de PvdA een kabinet geformeerd wordt. Anders dan VVD-leider Mark Rutte wil Samsom dat in elk geval de SP bij de formatie betrokken wordt als er sprake is van meer dan twee partijen. Dat zei hij vrijdag na een bezoek aan Henk Kamp, de verkenner bij de kabinetsformatie.

Samsom zei voor de microfoon van de BNR-verslaggever: “Ik heb geadviseerd een informatieronde te starten met tenminste VVD en Partij van de Arbeid.”

Hij vervolgde: “Ik heb gezegd dat er redenen kunnen zijn om meerdere partijen bij die informatie te betrekken. En als dat zo is vind ik dat in ieder geval de SP daarbij betrokken moet worden.”

Volgens Samsom kunnen er redenen zijn om meer dan twee partijen bij de onderhandeling te betrekken, bijvoorbeeld met het oog op de stabiliteit van een nog te vormen kabinet. "Er moet een breed gedragen idee zijn over hoe het verder moet met deze informatie", zei Samsom na een gesprek met verkenner Henk Kamp, dat ongeveer een half uur duurde.

Informateur? Geen commentaar
De PvdA-leider ging niet in op wie eventueel tot informateur moet worden benoemd. Rutte was vóór Samsom bij Kamp en noemde ook geen namen.

Na Samsom komen de overige lijsttrekkers voor een gesprek met Kamp naar de Tweede Kamer. Als eerstvolgende is PVV-leider Geert Wilders aan de beurt. Het overleg tussen de lijsttrekkers en Kamp zal naar verwachting tot een uur of zes duren.

Rutte en Samsom in elkaars houdgreep
De kiezer is de afgelopen tijd door de politieke partijen overtuigd. Nu is het de beurt aan de onderhandelaars om de buit binnen te halen. VVD-lijsttrekker Mark Rutte is daarbij in het voordeel, zegt onderhandelingsexpert George van Houtem, schrijver van het boek Dirty Tricks. Ook Samsom heeft volgens hem aardige papieren. "Ze hebben allebei een vrij sterke positie, ze houden elkaar in houdgreep."

Water bij de wijn
Van Houtem gaat verder: "Rutte is toch de winnaar, de premier. Als hij wat meer kan tamboereren op het landsbelang en beide partijen moeten scherpe kantjes laten varen, dan zal Samsom het moeilijk krijgen. Hij moet uiteindelijk ook de kiezers die van de SP zijn overgelopen, tevreden stellen. Hij zal water bij de wijn moeten doen, hij kan het zich niet permitteren om nog een keer niet deel te nemen."

Maar toch zal ook Rutte moeten inleveren om Samsom in zijn kabinet te krijgen. "Beide heren zullen elkaar op beide punten ergens moeten laten scoren, anders krijg je het intern en naar de kiezers niet uitgelegd. Wat je nu gaat horen is dat ze vooral intern gaan zeggen 'ik heb geen beslissingsbevoegdheid, dat krijg ik er niet doorheen, dus je zult me ergens moeten laten scoren'."

Vel over neus halen
Als grootste partij heb je nu eenmaal meer ruimte om dingen gedaan te krijgen. Maar dat betekent niet dat er geen druk op Mark Rutte ligt, zegt Mieke Pennock, communicatie-expert bij Winkelman en Van Hessen. De voormalige D66-voorlichter zegt: "De VVD heeft die ruimte zeker. Aan de andere kant heeft de VVD als grootste partij ook die verantwoordelijkheid om te zorgen dat er uiteindelijk een kabinet komt dat stabiel is en, als het even kan, er de komende vier jaar zit. Dan kan je proberen de ander het vel over de neus te halen, maar dat is nooit een goede start voor een succesvolle samenwerking."

Het is dus nog niet zo makkelijk om een stabiel kabinet te vormen. De rol van Henk Kamp is dan ook extreem belangrijk, zegt Van Houtem. Partijen willen namelijk niet overkomen alsof ze al hun belangrijke punten zomaar overboord gooien. "Hij zal vooral als bruggenbouwer gaan functioneren en zal dan ook de eerste zijn die de verwachtingen in dit land gaat temperen. Uiteindelijk moeten de scherpe kantjes er nu van af. Als iedereen er heel scherp in gaat staan, kan je niet zonder gezichtsverlies naar de andere partijen concessies doen. Dus uiteindelijk denk ik dat we dit keer geen hard optreden voor de bühne zullen zien."

Compromissen
Maar de kans dat er op korte termijn een kabinet geïnstalleerd wordt, is erg klein. "Als ze er te snel uit zijn, zullen de achterban en de kiezers toch gaan denken van 'heb ik hier nou op gestemd?' en vinden ze dat hun belangen zijn verkwanseld. Als het proces langer duurt, gaat iedereen snappen: 'er moet wat gebeuren'. Dus dat kunnen ze gebruiken. Mensen wennen langzaam aan het idee dat de werkelijkheid zodanig is dat er een compromis gesloten moet worden. Dat betekent automatisch dat een aantal belangen waar de partijen voor stonden niet helemaal gerealiseerd kunnen worden."

Het zal er dus vanaf vandaag hard aan toegaan in Den Haag. Maar of wij daar wat van gaan merken? Van Houtem: "Hard achter de schermen, want uiteindelijk moet je toch scoren. Maar als je voor de bühne flinke taal gaat bezigen, kan je niet zonder gezichtsverlies de andere partijen tegemoet komen. En dat zul je toch moeten. Dat is al lastig genoeg. Dus ze zullen langzamerhand de scherpe kantjes eraf halen zodat mensen wennen aan het idee dat ze het met elkaar gaan doen."


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen