Arbeidsmarkt18 nov '17 19:08Aangepast op 20 nov '17 12:30

'Koester en moderniseer de verzorgingsstaat'

Auteur: Thijs Baas

De meest competitieve economieën in de wereld geven volgens het World Economic Forum het meeste uit aan het toerusten van mensen op de arbeidsmarkt, die steeds flexibeler wordt. De eerste paar jaar zijn daarvoor al cruciaal, zegt hoogleraar politicologie en sociologie Anton Hemerijck in BNR De Nieuwe Wereld.

Kinderen moeten zo vroeg mogelijk worden betrokken bij het opbouwen van de 'welvaartsstaat'.
Kinderen moeten zo vroeg mogelijk worden betrokken bij het opbouwen van de 'welvaartsstaat'. (ANP BART MAAT)

Met een groeiend aantal flexwerkers verandert de samenleving. En de verzorgingsstaat moet meeveranderen, meent Hemerijck. 'Twee functies zijn heel erg belangrijk: de solidariteitsfunctie helpt mensen die het tijdelijk minder makkelijk hebben met recht op een inkomen. Anderzijds zijn er allerlei voorzieningen, zoals onderwijs en gezondheidszorg, die ook profijtelijk zijn voor de maatschappij als geheel. Daar is dat solidaristische verband wat minder direct, maar het veronderstelt wel een langetermijnoriëntatie, dat het goed is om in mensen te investeren.'

Het loont volgens Hemerijck zeer om al in een vroeg stadium te investeren in kinderen. Actief arbeidsmarktbeleid is veel effectiever als mensen al in hun kindertijd een 'cognitief-sociale stimulans' krijgen. Dát is wat hem betreft ook de toegevoegde waarde van kinderopvang. 'Hoe beter kinderen in de vroege kinderjaren cognitief-sociaal gestimuleerd worden, hoe beter zij later kunnen léren leren. Dan is actief arbeidsmarktbeleid als ze hun baan kwijt raken veel effectiever, dat komt heel duidelijk naar voren uit onderzoek.'

Angst voor verzorgingsstaat

Het dominante idee van de verzorgingsstaat die mensen compenseert bij werkloosheid vraagt om een herziening, meent Hemerijck, werkzaam aan het European University Institute in Florence en hoogleraar sociaal beleid aan de LSE in Londen. De meest competitieve landen zijn volgens het World Economic Forum 'big spending welfare states', die die positie te danken hebben aan hun specifieke aandacht voor toerusting van de burger. 'Daar hoor je in de Nederlandse politiek eigenlijk veel te weinig van; ze vrezen dat we daarmee de verzorgingsstaat weer gaan omarmen.'

Hemerijck, schrijver van het boek The Uses of Social Investment, beschrijft het ontstaan van de verzorgingsstaat, met de invoering van het recht op een inkomen en werkloosheidsverzekering als reactie op de instabiele jaren '20 en '30 en de Tweede Wereldoorlog. 'De Europese Unie en de verzorgingsstaat zijn echt een product van behoefte aan maakbaarheid, die heel sterk gevoeld werd in de na-oorlogse jaren tot en met de jaren '60. Dé manier om de maatschappij te stabiliseren was door de verzorgingsstaat een heel prominente plek te geven in de politiek.'

Stabiliteit brengen

Niet alleen diende de opbouw van de verzorgingsstaat om de onvrede onder de bevolking te temmen, maar ook om 'vanuit een opgewekte wederopbouwgedachte' met trots te bouwen aan een betere wereld. Dezelfde impuls die mensen als Keynes en Drees voelden om na de chaos die van de crisisjaren stabiliteit te brengen, leidde tot het streven om Europese landen economisch van elkaar afhankelijk te maken, zodat ze niet meer naar de wapens zouden grijpen, zegt Hemerijck.

Tegenwoordig overheerst de angst om de 'hangmat' van de verzorgingsstaat te omarmen, constateert hij. 'De trots is ver te zoeken, omdat het denken dat het geld kost en dat het ten koste gaat van concurrentiekracht zo dominant is. Na de eurocrisis zie je een beetje dezelfde reflex als in de jaren '70 en '80, toen er echt iets moest veranderen in de organisatie van de economie en de verzorgingsstaat. Je ziet dat beleidsmakers lessen uit het verleden pakken die niet helemaal zijn toe te passen op de huidige stand van de economische ontwikkeling.'

Betuttelend

In het licht van de huidige kenniseconomie en de oprukkende vergrijzing kan het ook geen kwaad om de ietwat betuttelende term 'verzorgingsstaat' aan te passen, meent Hemerijck. 'In het Vlaams is het 'welvaartsstaat', letterlijk overgenomen uit het Engels. In Italië is het woord welfare een Italiaans woord geworden en in het Zweeds is het 'het huis van het volk'. Als je de markteconomie op zijn beloop laat, creëert dat ongelijkheden en dat vraagt erom gecorrigeerd te worden en dat kan eigenlijk alleen via het democratisch proces.'

Een andere indicatie van een veranderende verzorgingsstaat is het goeddeels ontbreken van 'eigentijdse' liedjes over werkloosheid. Hoe anders was dat in de jaren '20 en '30 en, vooruit, de jaren '70 en '80. Een compilatie:

Nee, dan is de thematiek in de muziek toch wel wat veranderd:


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen