Arbeidsmarkt4 dec '22 10:14Aangepast op 14 dec '22 09:19

'Voltijdsbonus werkt niet én is juridisch onhaalbaar'

Auteur: Bram van Eijndhoven

Het kabinet experimenteert met een voltijdsbonus om mensen te verleiden meer uren te gaan werken. Zo'n bonus zou moeten bijdragen aan het oplossen van het enorme personeelstekort in Nederland, maar het valt te betwijfelen hoeveel dat gaat helpen. 'Er ligt een simpele, maar niet realistische aanname aan ten grondslag; namelijk dat mensen meer willen werken als ze meer geld gaan verdienen', zegt Susanne Scheibe, hoogleraar organisatiepsychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen.

De beslissing om meer uren te werken is een ingrijpende carrièrekeuze, zo legt Schreibe uit, waarbij mensen meer factoren overwegen dan alleen het financiële aspect. 'Geld is één prikkel, maar er zijn nog andere belangrijke prikkels, zoals of het werk leuk is en of de sfeer goed is. Ook is het belangrijk of de keuze wel haalbaar is voor iemand. Daarbij spelen iemands fysieke en mentale gezondheid een rol, maar ook of er bijvoorbeeld thuis kinderen moeten worden opgevangen. De keuze om meer uren te gaan werken is dus complex, en een financiële prikkel is maar een klein puzzelstukje.'

Tussenkop

Een voltijdsbonus zou volgens Schreibe dan ook beter werken wanneer het wordt gecombineerd met andere positieve prikkels. 'Het is goed om na te denken over hoe werk leuk kan worden, dat mensen graag naar hun werk gaan. Daarvoor is het bijvoorbeeld belangrijk dat de werkdruk niet te hoog is, en dat er enige autonomie is om het werk in te delen naar eigen voorkeur.' Ook het wegnemen van bepaalde obstakels, zoals een gebrek aan betaalbare, goede kinderopvang, kan voor sommige werknemers een groot verschil maken. 'Het is handig om met medewerkers in gesprek te gaan over wat ze nodig hebben.'

Lees ook | Meer lucht in arbeidsmarkt, 'omslagpunt bereikt'

Een ander bijkomend risico van de voltijdsbonus in huidige vorm is dat het de werksfeer kan verpesten. Zo zullen mensen die nu al voltijds werken zich mogelijk gepasseerd voelen. 'Je creëert snel een gevoel van onrechtvaardigheid', aldus Schreibe. Ook is het voor lang niet iedereen haalbaar om überhaupt fulltime te werken. 'Ik zou daarom eerder pleiten voor een bonus als mensen meer uren werken. Dan kunnen mensen bijvoorbeeld een dag meer werken, en daar kan dan ook een financiële bonus tegenover staan.'

Juridische bezwaren

Behalve de twijfels over het effect van de voltijdsbonus en de mogelijke effecten op de werksfeer, bestaan er ook nog juridische bezwaren tegen het initiatief. 'Het belangrijke struikelblok is dat de Nederlandse wet bepaalt dat je als werkgever geen onderscheid in arbeidsvoorwaarden mag maken, afhankelijk van de arbeidsduur', zegt arbeidsrechtadvocaat en docent arbeidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam Johan Zwemmer. 'Een voltijdsbonus is daarmee in strijd, het is discriminerend.'

Lees ook | FNV: 'Fulltimebonus is pleister die niet eens plakt'

Een rechter zal moeten toetsen of dat onderscheid tussen werknemers toch gerechtvaardigd is, vanwege de krapte op de arbeidsmarkt. 'Het College voor de Rechten van de Mens heeft gezegd dat de krapte op de arbeidsmarkt een legitiem doel is, maar dat het middel de oplossing niet rechtvaardigt', aldus Zwemmer. Volgens het College zou een voltijdsbonus niet alleen voor parttimers, maar ook voor vrouwen discriminerend zijn. 'Want zij vormen een substantieel deel van de parttimers.'

'Onbegrijpelijk'

Volgens Zwemmer oordeelt het College voor de Rechten van de Mens in feite dat een voltijdsbonus, of andere financiële prikkels voor mensen die meer uren werken, een disproportionele maatregel is voor het probleem dat er bestaat. Er zou eerder gekeken moeten worden naar de achtergrond waarom dat deeltijdwerken zo hardnekkig is, zoals bijvoorbeeld het gratis maken van kinderopvang en het in gesprek gaan met werknemers over roostervoorkeuren, waarbij de wensen van een werknemer doorslaggevend zijn.

Lees ook | 'Voltijdsbonus helpt alleen op korte termijn'

Econoom en journalist Mathijs Bouman noemt de redenering van het College 'onbegrijpelijk'. 'Uit de cijfers komt naar voren dat op dit moment voltijders voor de deeltijders betalen. Iemand die deeltijd werkt houdt meer van zijn uurloon over dan een voltijder met hetzelfde beroep. Zo'n voltijdsbonus probeert iets te doen aan dat onrecht, dus ik vind het een gotspe dat het College voor de Rechten van de Mens zegt dat dit niet eerlijk zou zijn voor de deeltijder, die nu consequent wordt voorgetrokken.'

Rechttrekken

Hoewel een voltijdsbonus dat onrecht volgens Bouman niet helemaal zou rechttrekken, is het volgens hem wel een manier om het een beetje te repareren. 'Om het helemaal recht te trekken zou je naar een nieuw toeslagen- en belastingstelsel toe moeten, waarbij veel meer rekening wordt gehouden met het feit dat sommige mensen die hetzelfde per uur verdienen heel verschillend belasting betalen, omdat de één meer werkt dan de ander.'

Lees ook | 'Minimumloon moet drastisch omhoog'

Het zou voor de personeelstekorten in Nederland al een groot verschil maken als alle deeltijders een uur of vier per week meer zouden maken, met name in beroepen met grote tekorten zoals de zorg en het onderwijs. 'Dus niet iedereen hoeft voltijds te gaan werken, maar het idee dat we deeltijd subsidiëren en voltijds daarvoor laten betalen, dat zorgt voor deze scheve verdeling', aldus Bouman. 'Als we dat een beetje rechter trekken, dan zijn we uit heel veel van deze problemen.'

Lees ook| Één op tien banen op basisschool wordt niet vervuld

Het kabinet experimenteert in het onderwijs met verschillende bonusvarianten of leraren te verleiden zijn om meer te gaan werken.
Het kabinet experimenteert in het onderwijs met verschillende bonusvarianten of leraren te verleiden zijn om meer te gaan werken. (ANP / Richard Brocken)

Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen