Binnenland16 feb '22 11:19

Onderzoeksraad: Nederland was slecht voorbereid op coronacrisis; crisiscommunicatie was eenzijdig

Auteur: BNR Webredactie

Nederland was niet goed voorbereid op een langdurige, landelijke gezondheidscrisis: de crisisstructuur was ontoereikend, de overheidscommunicatie te eenzijdig en door te leunen op OMT-adviezen lag de focus te veel op de gezondheidszorg en te weinig op de maatschappelijke effecten van de aanpak. Dat en meer concludeert de Onderzoeksraad voor Veiligheid in het vandaag gepubliceerde rapport ‘Aanpak Coronacrisis, Deel 1’.

'De coronacrisis werd een ongekende maatschappelijke crisis en raakte iedereen,' zegt Jeroen Dijsselbloem, voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid. 'Nederland bleek kwetsbaar. Dat komt door de manier waarop de overheid de zorg en crisisstructuur heeft ingericht: deze bleek niet toereikend voor de aard en omvang van de crisis.'

Lees ook | Versoepelingen aangekondigd

De raad concludeert dat er door de gebrekkige kennis over het virus en het beperkte testbeleid 'onvoldoende zicht op de verspreiding van het virus' en de effectiviteit van de aanpak was. Zo bleef een maatschappelijk effect als eenzaamheid lang onderbelicht in advisering en besluitvorming.

Focus te veel op gezondheid

Doordat het kabinet zijn besluiten baseerde op de OMT-adviezen, lag de focus in de eerste golf vooral op de ziekenhuizen en was er weinig aandacht voor andere gevolgen. Zoals die voor de verpleeghuizen, het onderwijs, de cultuursector en het midden- en kleinbedrijf. Daardoor werd de gezondheidscrisis ook een maatschappelijke. De Onderzoeksraad concludeert dat het kabinet de effectiviteit van de crisisaanpak had kunnen verbeteren door meer en verder vooruit te kijken en zich breder te laten adviseren dan alleen over de effecten van het virus op de acute zorg.

Eenzijdige overheidscommunicatie

Was er aanvankelijk een breed draagvlak bij de bevolking voor de crisisaanpak, die nam af naarmate de crisis duurde. De Raad noemt de crisiscommunicatie eenzijdig: sommige groepen in de samenleving werden daardoor niet bereikt, voelden zich niet gehoord of waren het niet eens met de crisisaanpak.

'Stille Ramp'

In de beginfase van de crisis focuste de overheid vooral op acute zorg en ziekenhuizen, wat ten koste ging van aandacht voor de gevolgen voor de niet-acute zorg. Met de gevolgen voor personeel en bewoners van de verpleeghuizen is daarmee onvoldoende rekening gehouden in de besluitvorming.

Het kabinet keek vooral naar de coronapatiënten in de ziekenhuizen, kwetsbare ouderen binnen verpleeghuizen kregen in de eerste golf te weinig aandacht, volgens de raad. Met alle ernstige gevolgen van dien: voor verpleeghuizen waren beschermingsmiddelen beschikbaar, toen de ernst van de situatie in de verpleeghuizen doordrong, reageerde het kabinet met een bezoekverbod. Ook dat had impact: eenzaamheid en familieleden die geen afscheid konden nemen van elkaar. De Raad spreekt van een ‘stille ramp’: ongeveer de helft van de coronasterfgevallen in Nederland tot september 2020 betrof inwoners van verpleeghuizen.

Aanbevelingen

De Onderzoeksraad komt met verschillende adviezen voor het kabinet.

De overheid moet niet alleen crisisscenario’s verder ontwikkelen, ook het improvisatievermogen moet beter. Datzelfde geldt voor de crisisstructuren: er moet getoetst worden en de lange termijngevolgen moeten meer meewegen in de besluitvorming. Verder vindt de raad het van belang dat er een goed up to date beeld van de crisis wordt gegeven. Ook moest er een beter zicht op de effecten van de crisis komen. Vooral kwetsbare groepen moeten in het oog worden gehouden. En last but not least: de rollen van adviseurs (de deskundigen) en beslissers (de bestuurders) moeten helder gescheiden blijven. Ingrijpende besluiten - en de verantwoordelijkheid daarvoor - zijn voor rekening van de politiek.

Gerelateerde artikelen