Binnenland5 okt '22 20:02Aangepast op 6 okt '22 06:30

Liveblog stikstofadvies Remkes | LTO: 'Flinke tikken op neus kabinet'

Auteur: BNR Webredactie

Stikstofbemiddelaar Johan Remkes presenteert vandaag zijn bevindingen naar aanleiding van de stikstofgesprekken tussen het kabinet en organisaties, waaronder die van boeren. Volg in dit liveblog de laatste ontwikkelingen en reacties op de uitspraken van Remkes.

Dit liveblog wordt niet meer bijgewerkt. Ga naar BNR.nl/nieuws voor de meest recente berichtgeving

Bemiddelaar Johan Remkes, minister Christianne van der Wal en de nieuwe landbouwminister Piet Adema tijdens de presentatie van Remkes' bevindingen naar aanleiding van de stikstofgesprekken.
Bemiddelaar Johan Remkes, minister Christianne van der Wal en de nieuwe landbouwminister Piet Adema tijdens de presentatie van Remkes' bevindingen naar aanleiding van de stikstofgesprekken. (ANP / Phil Nijhuis)

Rabobank kan zich vinden in stikstofaanbevelingen Remkes

18:39 | Rabobank ziet het rapport van stikstofbemiddelaar Johan Remkes als een 'beginpunt voor dialoog over een werkbare oplossing' van het stikstofprobleem. Het financiële concern kan zich vinden in de aanbevelingen en wijst erop dat in het rapport ook veel staat over het werken aan een realistisch en toekomstbestendig verdienmodel voor boeren. 'Dat biedt perspectief', aldus de bank.

Boerengezinnen zullen de komende tijd voor moeilijke maar belangrijke keuzes staan, weet de belangrijke financier van de landbouw in Nederland. Daar wil de bank hen dan zo goed als mogelijk in bijstaan, zo klinkt het.

Rabobank zegt ook voorstander te zijn van een overheidsvergoeding voor boeren die aan natuur- en waterbeheer doen. De focus op piekbelasters voor de korte termijn kan het concern eveneens onderschrijven, mits het zo veel als mogelijk op vrijwillige basis gebeurt en er een ruimhartige compensatievergoeding is voor boeren die stoppen met hun bedrijf.

Rabobank kreeg afgelopen zomer nog de nodige kritiek vanwege zijn rol in de financiering van de landbouw. Sommige politieke partijen wilden dat de financiële instelling meebetaalt aan het oplossen van de stikstofcrisis. De bank stelde eerder ook met gemengde gevoelens terug te kijken op het door Nederland gevoerde landbouwbeleid van schaalvergroting, dat voor een groot deel door Rabobank is gefinancierd.

Voederbedrijven na stikstofrapport Remkes: politiek aan zet

18:23 | De politiek is aan zet. Dat concluderen veevoederbedrijven Agrifirm en ForFarmers naar aanleiding van het rapport van stikstofbemiddelaar Johan Remkes. ForFarmers herkent in het schrijven onder andere de kritische noot richting de overheid. Volgens Agrifirm is het zaak dat het langetermijnperspectief voor de agrarische sector concreet wordt gemaakt.

'We hebben geconstateerd dat de heer Remkes op sommige punten naar de verschillende gesprekspartners heeft geluisterd en de noodzaak voor langetermijnduidelijkheid en een nationaal innovatieprogramma heeft benadrukt', aldus een verklaring van ForFarmers. 'De politiek is nu weer aan zet. Daar wachten we nu eerst op.'

Ook Agrifirm stelt dat het langetermijnperspectief van de sector een belangrijk aandachtspunt is. 'Dit moet de overheid nu concreet maken.' Volgens het bedrijf kunnen innovaties bijdragen aan de oplossing. Eerder publiceerde Agrifirm al een rapport over het stikstofreductiepotentieel van bewezen technische oplossingen en de vraag wat de financiële consequenties zijn voor de verschillende bedrijven. 'Johan Remkes benadrukte in zijn advies ook het belang van innovatie en het verdienvermogen van boeren en telers', aldus het bedrijf.

Oud-landbouwminister Van Aartsen bezorgd over uitvoering stikstofdoelen

17:11 | Oud-landbouwminister Jozias van Aartsen is bezorgd over de uitvoering van de aanbevelingen die bemiddelaar Johan Remkes vandaag heeft gepresenteerd. 'Over de uitvoering van de plannen is Remkes niet precies geweest', zegt Van Aartsen in BNR's The Daily Move.

Opvallend vond de voormalige landbouwminister vandaag dat Remkes een 'zeer duidelijke handreiking' deed aan de agrarische sector. 'Het was een heel menselijk en een heel goed verhaal. Remkes gaf de kabinetten ook behoorlijk op hun donder. En ik vind het knap dat hij het vraagstuk heeft verbreed', zegt Van Aartsen. Zo sprak Remkes ook over de industrie en de mobiliteit, in plaats van alleen over de boerensector.

Over de uitvoering van de stikstofdoelen is de stikstofbemiddelaar volgens Van Aartsen echter ‘niet precies’ geweest. ‘Dat kon hij ook niet, want het kabinet moet het nu doen. Maar dat wordt een hele klus voor de twee bewindslieden.’

Remkes noemde het stikstofrapport vandaag 'een welkomstgeschenk voor de nieuwe landbouwminister'. Van Aartsen vindt het meer een 'vergiftigde bonbon' die Remkes aan Adema geeft. ‘Dat is een Franse uitdrukking. Je hebt wel een mooi verhaal, maar er zit een hele laag onder. Hoe ga je dit uitvoeren? Dát is cruciaal.'

Aanbevelingen Remkes sluiten aan bij Gelders beleid

16:58 | De aanbevelingen om de stikstofcrisis te bestrijden die Remkes vandaag heeft gepresenteerd, sluiten voor het overgrote deel aan bij het al bestaande Gelderse beleid. De provincie Gelderland vindt dat Remkes goed heeft geluisterd naar de zorgen in het gebied, maar blijft wel voorstander van vrijwillige opkoop van boerenbedrijven.

Gelderland wordt wel de 'stikstofbrandhaard van Nederland' genoemd. De provincie herbergt samen met Noord-Brabant de meeste veehouders van Nederland, maar heeft met de Veluwe tevens het grootste aaneengesloten natuurgebied dat te lijden heeft onder stikstofuitstoot binnen de grenzen. Gelderland moet dan ook een fors deel van de landelijke stikstofreductie realiseren. De provincie is al drie jaar bezig met stikstofplannen en heeft er tientallen miljoenen euro's in gestoken.

De provincie vindt dat vrijwillige opkoop van boerenbedrijven op de korte termijn de beste manier is om ruimte te maken voor natuur. Daarvoor moet een simpele regeling komen, want de regelingen zijn nu 'nodeloos complex en lastig'. Gelderland is blij dat Remkes innovatie ook als een mogelijkheid noemt. Gelderland heeft al de zogenoemde kalverregeling, waarbij kalverhouders subsidie kunnen krijgen voor het bouwen van slimme, duurzame stallen met veel minder uitstoot. Dergelijke systemen bestaan bijna nog niet in de kalverhouderij.

Grote uitstoters erkennen verantwoordelijkheid in stikstofdossier

16:54 | Twee grote uitstoters van stikstof in het bedrijfsleven erkennen dat ze ook een verantwoordelijkheid hebben bij het omlaag krijgen van de stikstofuitstoot. 'Wij zijn ons bewust van de rol en verantwoordelijkheid van de industrie', reageert topman Loek Radix van het Limburgse industrieterrein Chemelot op de aanbevelingen van stikstofbemiddelaar Johan Remkes. Vanuit staalconcern Tata Steel klinkt een vergelijkbaar geluid.

Bij de presentatie van zijn rapport zei Remkes dat de focus van de discussies over stikstof en natuur tot nu toe 'veel te veel op de agrarische sector en stikstof' ligt. Ook andere sectoren, zoals het verkeer en de industrie, moeten hun bijdrage leveren, benadrukte hij.

Radix erkent dat er voor Chemelot ook een rol is weggelegd. 'Hoewel de uiteindelijke stikstofdepositie van Chemelot minimaal is, kijken wij altijd naar manieren om de negatieve gevolgen van onze bedrijfsvoering op de omgeving te verminderen. Dat geldt voor dit dossier, maar vergeet daarbij niet de uiterst belangrijke opgaven voor de energietransitie en circulair watergebruik.'

Ook staalconcern Tata Steel zegt zich bewust te zijn van zijn aandeel in het Nederlandse stikstofdossier. In een verklaring benadrukt het bedrijf achter het hoogovencomplex bij IJmuiden daarom ook te werken aan het verminderen van de eigen stikstofuitstoot. De onderneming kwam eerder al met plannen om over te stappen op het maken van staal door middel van waterstof, wat eveneens moet helpen om de emissie omlaag te krijgen.

Een woordvoerder van olie- en gasconcern Shell, dat eveneens een grote uitstoter is, vindt het nog te vroeg om inhoudelijk op de aanbevelingen van Remkes te reageren. 'We gaan het bestuderen', is alles wat hij erover kan zeggen.

Ook de luchtvaart levert volgens KLM een bijdrage aan het verminderen van de uitstoot van stikstof. Een woordvoerster van de luchtvaartmaatschappij geeft aan dat hier in de afgelopen jaren al veel aan is gedaan. Ze wijst op het vervangen van oude vliegtuigen door schonere, nieuwe toestellen en de inzet van elektrische voertuigen op vliegvelden. Volgens KLM is de luchtvaart goed voor circa 1 procent van de totale stikstofemissie.

Hoekstra wil niet 'vanuit de heup schieten' na rapport Remkes

16:23 | Vicepremier en CDA-leider Wopke Hoekstra wil nog niet inhoudelijk reageren op het langverwachte stikstofrapport van Remkes. Het rapport 'biedt op het eerste gezicht aanknopingspunten', zegt de bewindsman die de verhoudingen in het kabinet recent op scherp zette. Maar wat die aanknopingspunten zijn, zegt hij niet. Het is volgens Hoekstra niet verstandig om 'nu vanuit de heup een reactie te geven op deelonderwerpen'.

Hoekstra zei in augustus, toen Remkes net begonnen was aan de gesprekken tussen het kabinet en de boeren, dat halvering van de stikstofuitstoot in 2030 niet heilig is voor zijn partij. Als het aan Remkes ligt, blijft 2030 als doel staan, maar in uitzonderlijke gevallen kan hiervan worden afgeweken als het doel wel 'binnen bereik is én er dwingende inhoudelijke - dus geen politieke - redenen' voor zijn. Ook pleit Remkes voor ijkmomenten waarop het kabinet naar het tijdpad kan kijken.

Op vragen van journalisten noemde Hoekstra het 'heel verleidelijk' om 'kleine stukjes uit het rapport te halen en dat nu toe te lichten'. Maar dat is volgens hem onverstandig. 'Dit soort zaken die grote impact hebben vragen om kabinetsberaad. Dat is altijd zo.' Eerder kreeg het kabinet juist felle kritiek omdat de uitspraken van Wopke Hoekstra schuren met de afspraken in het coalitieakkoord. Het kabinet hoort hetzelfde standpunt te verdedigen, is de regel. Premier Mark Rutte zei in augustus dat de uitlatingen staatsrechtelijk op het randje waren. Wel gunde hij Hoekstra iets meer ruimte, omdat hij naast minister van Buitenlandse Zaken ook partijleider is van het CDA.

Hoekstra ziet wel dat Remkes 'terecht' wijst op de groeiende kloof tussen stad en platteland. Maar verder wil hij 'de tijd nemen om dit te wegen' en over het rapport 'binnen het CDA maar ook binnen het kabinet het gesprek aangaan'. Juist omdat Remkes oproept om het stikstofprobleem samen aan te pakken. Stikstofminister Christianne van der Wal en landbouwminister Piet Adema reageren op 14 oktober officieel namens het hele kabinet.

LTO: 'Flinke tikken op neus kabinet'

16:17 | Het kabinet heeft een aantal 'flinke tikken op de neus' gehad van Remkes. Dat zei Sjaak van der Tak, voorzitter van land- en tuinbouworganisatie LTO Nederland in een reactie op het rapport van Remkes. Van der Tak wijst erop dat van de 24 aanbevelingen er negentien in de richting van het kabinet zijn. De LTO-voorman spreekt ook van een keerpunt in de discussie.

De LTO had eerder al laten weten de ruim 30.000 leden om hun mening te vragen over de conclusies van Remkes. De belangenvereniging ziet zelf een aantal goede punten in het rapport, maar vindt de verplichte uitkoop van vijfhonderd tot zeshonderd grote stikstofuitstoters 'onmogelijk en onnodig'. Dat draagt ook niet bij aan het herstel van het vertrouwen, meent de LTO. 'Op bepaalde elementen zijn we wat kritisch', aldus Van der Tak. Binnen een jaar afscheid nemen van honderden zogeheten piekbelasters is volgens hem ook niet mogelijk gelet op de uitvoeringskracht van de overheid.

'Iemand aanzetten tot denken, dat snappen we. Maar het is zaak dat er meer tijd en rust wordt gegeven en gegund aan bedrijven. Het kan ook zijn dat je de zogeheten piekbelaster, ook al is daar geen definitie voor, via duurzame innovatie kan verbeteren.' Verder wijst LTO erop dat stoppen van bedrijven ook kan, maar dan moet de uitkoopregeling breder. Ook is daarvoor nog een 'ja' van Brussel nodig.

Van der Tak deelt in zijn betoog ook complimenten uit aan Remkes die als boodschap had het vertrouwen te herstellen en de inhoud te verdiepen. De LTO-voorzitter meent dat de wanhoop en onmacht van boeren goed is verwoord in het rapport. Verder noemt LTO het goed dat het stikstofkaartje van tafel is.

Wat LTO niet heeft 'binnengehaald' is een verlenging van de termijn tot 2035. Remkes houdt vast aan 2030, al zit hier wat ruimte. 'Remkes stelt twee ijkmomenten voor. Deze zijn cruciaal en moeten stevig en wettelijk verankerd worden. Ieder vraagstuk en iedere onzekerheid doet ertoe', aldus Van der Tak.

Verder vindt de landbouworganisatie het terecht dat Remkes stelt dat de overheid niet louter op stikstof moet focussen en dat het belang van de landbouw gelijk moet worden gesteld aan dat van de natuur. Ook het verdwijnen van de kritische depositiewaarde die Remkes voorstelt kan op goedkeuring rekenen. De ledenraadpleging van de LTO begint morgenavond en wordt volgende week dinsdag afgerond.

Of de LTO zal meewerken aan de totstandkoming van een eventueel landbouwakkoord hangt van een paar punten af. Van der Tak meent dat op bepaalde vlakken de 'pap al is gestort'. Alleen als er ruimte is voor de inbreng van de boeren is volgens hem overleg over een landbouwakkoord mogelijk.

SGP: 'Remkes voelt nood en wanhoop goed aan'

16:10 | De SGP hoopt dat de aanbevelingen van Remkes 'leiden tot een realistischer beleid dan tot nu toe is gevoerd', zegt Kamerlid Roelof Bisschop. Remkes voelt de 'nood en wanhoop' goed aan, aldus de partij. Bisschop is blij met veel punten die de VVD-coryfee aankaart, maar er blijven volgens hem wel 'wezenlijke vragen' open 'waarop het kabinet helder en snel antwoord moet geven'.

Agractie ziet positieve kanten, maar hekelt onteigeningsplannen

16:06 | Het stikstofrapport van bemiddelaar Johan Remkes heeft positieve kanten, maar er zijn ook zaken 'waar we ver van weg moeten blijven'. Dat zegt voorman Bart Kemp van boerenactieclub Agractie in een eerste reactie op het rapport. Met name gedwongen onteigening valt bij Kemp slecht.

'Uitkoop mag absoluut niet gedwongen gebeuren', zo is hij duidelijk. Om nieuwe boerenacties aan te kondigen is het nog te vroeg, vindt Kemp evenwel. 'We wachten eerst af waar het kabinet mee komt. Ik ga ervan uit dat ze dat zelf ook beseffen.'

Toch houdt de Agractie-voorman een deels positief gevoel over aan de aanbevelingen van Remkes. 'Er wordt erkend dat het kabinetsbeleid gewoon een verkeerde aanpak gekozen heeft en dat de plannen die de sector zelf aangedragen heeft werkbaar zijn.'

De oproep tot het sluiten van een langjarig akkoord met de landbouwsector stemt Kemp hoopvol. Of zo'n landbouwakkoord er ook komt, durft hij niet te zeggen. 'Het kabinet blinkt tot nu toe niet uit in daadkracht op dat punt, dus we hopen dat de nieuwe minister van Landbouw daarin het verschil gaat maken.'

Hoekstra ziet 'goede aanknopingspunten' in rapport Remkes

15:30 | Het langverwachte stikstofrapport 'biedt goede aanknopingspunten voor de toekomst van een vitaal platteland en het herstel van kwetsbare natuur', schrijft CDA-leider Wopke Hoekstra in een eerste reactie op de bevindingen. Wat die aanknopingspunten precies zijn, zegt de christendemocraat niet.

Hoekstra zette de verhoudingen binnen het kabinet in augustus op scherp door in een interview te zeggen dat halvering van de stikstofuitstoot in 2030 niet heilig is voor zijn partij. Als het aan Remkes ligt, blijft 2030 als doel staan, maar in uitzonderlijke gevallen kan hiervan worden afgeweken als het doel wel 'binnen bereik is én er dwingende inhoudelijke - dus geen politieke - redenen' voor zijn. Ook pleit Remkes voor ijkmomenten waarop het kabinet naar het tijdpad kan kijken.

'Remkes wijst terecht op de groeiende afstand tussen stad en platteland. We staan samen voor de opdracht deze kloof te overbruggen', aldus Hoekstra. Hij benadrukt dat het kabinet later met een officiële reactie komt.

Rutte vindt rapport van Remkes stevig met duidelijke conclusies

15:30 | Premier Mark Rutte vindt het stuk van Remkes een 'stevig rapport met duidelijke conclusies'. Het kabinet gaat het stuk bestuderen en 'ik hoop dat we samen met alle partijen - boeren, natuurorganisaties, bedrijven en overheden - stappen kunnen gaan zetten, want de urgentie blijft onverminderd groot'.

Het kabinet komt op 14 oktober met een eerste inhoudelijke reactie op het verhaal van de “onafhankelijke gespreksleider”. Remkes werd in juli door het kabinet ingeschakeld nadat de relatie van het kabinet met boerenorganisaties was vastgelopen. Boerenorganisaties eisten dat de stikstofplannen van tafel gingen, het kabinet wilde daar niets van weten.

BBB-voorvrouw Van der Plas vindt rapport Remkes veelbelovend

15:30 | Caroline van der Plas van de BoerBurgerBeweging (BBB) vindt het rapport van Johan Remkes veelbelovend. Ze vindt de woorden die de “onafhankelijke gespreksleider” over de boeren heeft gesproken bij de presentatie van het rapport positief.

'Er is nog genoeg stof tot felle discussies. Maar ik vind eerlijk gezegd dat in jaren niet zo veel waardering en erkenning is gegeven aan boeren als hier vanmiddag in deze zaal.' Ze is Remkes daarvoor 'dankbaar'. 'Dat haalt een hele grote angel uit de discussie.'

Van der Plas vindt dat het weer moet gaan over hoe boeren weer toekomst krijgen in Nederland. 'Ik denk dat Remkes daar heel veel openingen voor geeft', zegt ze. De BBB-leider is verder positief over de woorden van Remkes over PAS-melders.

Remkes adviseert verder dat 500 tot 600 boeren die de meeste stikstof uitstoten snel worden aangepakt. Van der Plas benadrukt dat Remkes ook voor deze groep andere mogelijkheden ziet zoals innovatie, een andere bedrijfsvoering of verhuizen. Pas als mensen uit deze groep 'de kont tegen de krib gooien, dan komt uitkoop in beeld', aldus het Kamerlid.

De grootste oppositiepartij, PVV, ziet niks in het stuk van Remkes. ‘'Kappen met die stikstof onzin. Stop die Brusselse regels maar in de shredder. Onze boeren zijn veel belangrijker. Laat ze met rust en laat ze boeren. Rapport Remkes kan linea recta de prullenbak in', laat Geert Wilders weten.

Derk Jan Eppink van JA21 is 'teleurgesteld' in het rapport. Nederland blijft volgens hem op slot als het gaat om vergunningen voor de bouw. Hij vindt het verder 'jammer dat er geen herschikking komt van Natura 2000-gebieden en dat boeren nog steeds onteigend kunnen worden'. Forum voor Democratie en de Groep Van Haga vinden het rapport 'een ramp voor boeren'.

Provincies: 'Perspectief landbouw verdraagt geen vertraging meer'

14:59 | Een duidelijk perspectief voor de landbouw kan eigenlijk geen vertraging meer verdragen. Het is goed dat Remkes dit onderstreept in zijn rapport over het stikstofprobleem, vindt het Interprovinciaal Overleg (IPO) in een eerste reactie op het rapport namens alle twaalf provincies. De provincies vinden dat de aanpak van de stikstofuitstoot ook voor sectoren als industrie, scheepvaart en recreatie in de duingebieden moet versnellen.

'In het rapport herkennen we de pijn van de landbouw en de noodzaak van de natuur. Er is een goede balans nodig tussen een kortetermijnaanpak en ruimte voor gebiedsprocessen op de middel- en lange termijn', zegt Edward Stigter, voorzitter van de stikstofcommissie van het IPO.

De provincies vinden het goed dat de door Remkes voorgestelde kortetermijnaanpak uitgaat van het wegnemen van piekbelasters. 'Dat is goed voor de natuur, want het geeft het verminderen van de stikstofdepositie een impuls.' Wat het effect is van het weghalen van piekbelasters op de gebieden zal nog moeten blijken. De provincies vinden dat het aan het Rijk is om te organiseren dat zowel de kortetermijnaanpak als plannen met een langere adem met elkaar in samenhang blijven. De provincies willen met het Rijk in gesprek blijven over de stikstofproblemen.

Supermarkten houden zich op de vlakte in reactie op Remkes

14:56 | Supermarkten houden zich op de vlakte in hun eerste reactie op de aanbevelingen van Remkes. Via het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) laten ze weten te willen bijdragen aan een 'waardig en fatsoenlijk transitieproces'. Ook wijst de koepel erop dat supers al werken aan verschillende duurzaamheidsinitiatieven en bereid zijn ook te kijken naar de mogelijkheden om de stikstofdoelen te realiseren.

'Remkes adviseert om de door hem geschetste denklijnen uit te werken tot een concreet plan. Het CBL wil hieraan bijdragen. Hoe dit precies vorm zou moeten krijgen, moet met alle ketenpartijen van boeren en tuinders, verwerkers en afnemers besproken worden', staat in de verklaring.

Afgelopen zomer waren de distributiecentra van supermarkten nog het doelwit van boerenacties. Boze boeren verhinderden met hun tractoren dat er vrachtwagens in of uit konden rijden, waardoor de bevoorrading van winkels lastig werd. De blokkades leidden verspreid over het land ook tot lege schappen van diverse artikelen.

In augustus besloot het CBL vervolgens om niet aan te schuiven bij een gesprek met Remkes. Toen zei de organisatie het van belang te vinden dat het kabinet en de boerenorganisaties eerst weer met elkaar zouden gaan praten over oplossingen.

Coalitie: 'Remkes tikt kabinet terecht op de vingers'

14:54 | Remkes heeft het kabinet 'terecht' een tik op de vingers gegeven, zeggen coalitiepartijen VVD, CDA en ChristenUnie. Ook D66 ziet een aansporing in de 'doorwrochte adviezen' die de VVD-coryfee presenteerde. Maar wat de kern van de aanbevelingen is, daarover lijken de coalitiepartijen nogal te verschillen.

Dit terwijl de bevindingen van Remkes ook een einde moesten maken aan de onenigheid in het kabinet. Nadat CDA-vicepremier Wopke Hoekstra 2030 als deadline voor halvering van de stikstofuitstoot 'niet heilig' had genoemd, zei premier Mark Rutte deze uitlatingen even aan de kant te zetten totdat Remkes met zijn conclusies zou komen. Het kabinet reageert medio oktober officieel op de bevindingen.

Voor D66-Kamerlid Tjeerd de Groot blijft het fundament de afspraken in het coalitieakkoord: halvering van de uitstoot in 2030. Als het aan Remkes ligt, blijft 2030 als doel inderdaad staan. Maar in uitzonderlijke gevallen kan hiervan worden afgeweken als het doel wel 'binnen bereik is én er dwingende inhoudelijke - dus geen politieke - redenen' voor zijn. Het is volgens De Groot verder belangrijk dat de grootste vervuilers sneller worden uitgekocht, zoals Remkes adviseert. 'Dat helpt de natuur echt', zegt de D66'er.

Volgens landbouwwoordvoerder Thom van Campen van de VVD uit Remkes terecht kritiek op de ondermaatse communicatie van het kabinet in de afgelopen maanden. Van Campen is blij dat Remkes partijen om de tafel heeft gekregen, en benadrukt dat hij 'een brede aanpak onderstreept', waar dus niet alleen de boerensector aan bijdraagt. De VVD wijst verder op 'de verantwoordelijkheid van tussenpartijen, zoals banken, supermarkten en melk- en voerfabrieken'.

Remkes 'geeft boeren en provincies eindelijk de erkenning voor hun zorgen over de stikstofplannen', meent Derk Boswijk, Kamerlid van het CDA. 'Dat is een tik op de vingers van het kabinet.' Een stikstofaanpak kan volgens de christendemocraat alleen succesvol zijn als 'boeren, provincies en het kabinet blijven praten én luisteren'. Remkes onderstreept volgens Boswijk 'de noodzaak voor een herstart', waar het kabinet mee aan de slag moet.

Ook Pieter Grinwis van de ChristenUnie ziet een 'kans om een nieuwe start te maken'. Deze kans 'moeten we wat mij betreft met beide handen aangrijpen', vindt hij. De kleinste coalitiepartij noemt het 'terecht dat Remkes het kabinet streng toespreekt' en zegt dat de stikstofkaart van tafel moet. Dat de stikstofnorm in gevoelige natuurgebieden niet langer heilig verklaard moet worden, vindt Grinwis ook een goed advies. Hij wil dat alle sectoren, en dus niet alleen de boeren, een bijdrage moeten leveren aan de vermindering van stikstofuitstoot. De boerensector moet een duidelijk toekomstperspectief krijgen, aldus de ChristenUnie.

Agractie plaatst twee trekkers bij gebouw Tweede Kamer

14:47 | Agractie heeft twee trekkers bij het gebouw van de Tweede Kamer in Den Haag geparkeerd vanwege de presentatie van het stikstofrapport van Remkes. De boerenactiegroep kreeg daar toestemming voor van de gemeente Den Haag.

Hans van der Wind van Agractie laat weten dat later op de dag een lied en een videoclip over de voedselvoorziening in Nederland worden gepresenteerd in een reactie op de stikstofplannen. De actiegroep stelt zich ook zorgen te maken over de verdeeldheid onder groepen, die volgens Agractie nog nooit zo groot is geweest in Nederland. De boeren hebben ook twee spandoeken bij hun trekkers geplaatst.

De politie hield rekening met meer actievoerders. Bij de Tweede Kamer stonden vijf politiebusjes en een ME-bus. Ook waren politie en marechaussee opvallend aanwezig op straat. De demonstratie trok wat publieke belangstelling, maar tijdens de presentatie van Remkes bleef alles rustig.

VNO-NCW: 'Doordacht advies Remkes biedt route uit stikstofimpasse'

14:46 | Johan Remkes heeft een 'doordachte analyse' opgeleverd die helpt om uit de stikstofimpasse te komen, zowel op de korte als de lange termijn. Dat stellen VNO-NCW en MKB-Nederland in een reactie op het advies.

Volgens de ondernemersorganisaties slaat de stikstofbemiddelaar de juiste bruggen en biedt zijn plan 'een prima vertrekpunt' om er uit te komen. 'Dat is nodig om ons land van het slot te halen, de boeren perspectief te geven en tegelijk de natuur te verbeteren', menen de organisaties.

VNO-NCW stelt ook dat andere sectoren 'evenwichtig bijdragen' aan het terugbrengen van de stikstofuitstoot en andere emissies, 'voor zover zij bijdragen aan de problematiek'.

'Vanwege de energietransitie gaat dat ook gebeuren en iedereen gaat zijn bijdrage leveren, niet alleen de boeren', stellen de instanties. Ze zeggen zo snel mogelijk om de tafel te willen met het kabinet en de andere partners van de Stikstofalliantie (Bouwend Nederland, Natuurmonumenten, Natuur en Milieu, LTO Nederland) om concrete opvolging aan het plan te geven.

Natuurorganisaties maken zich nog steeds zorgen

14:34 | Greenpeace maakt zich nog steeds 'flinke zorgen'. Volgens de natuurorganisatie blijven de maatregelen tegen stikstofuitstoot 'ondermaats'. Directeur Andy Palmen zegt veelbelovende woorden te lezen in het rapport van Remkes. Maar de kwetsbaarste natuur valt 'op korte termijn' om, aldus de directeur.

Remkes erkent dan ook dat de natuur niet langer kan wachten. In het rapport staat onder meer dat de stikstofuitstoot in 2030 gehalveerd moet zijn - een doel dat eerder al werd opgesteld. Volgens Palmen is dit doel echter 'boterzacht'. De bemiddelaar adviseert om in 2025 en 2028 opnieuw te kijken of de stikstofhalvering haalbaar is. Zo niet, dan zou enige flexibiliteit mogelijk moeten zijn.

Ook andere natuur- en milieuorganisaties maken zich er zorgen over dat er door deze tussentijdse meetmomenten ruimte kan ontstaan om de doelen uit te stellen. Natuur & Milieu, Natuurmonumenten, Milieudefensie, LandschappenNL, de Natuur en Milieufederaties, Vogelbescherming Nederland, SoortenNL en het Wereld Natuur Fonds zeggen in een gezamenlijke verklaring dat 'verdere impasse en vertraging nog vele malen desastreuzer' zou zijn voor de natuur.

Verder zijn de natuur- en milieuorganisaties 'gematigd positief' over het rapport. 'Als met deze aanpassingen de stikstofcrisis nu echt aangepakt wordt, is er nog hoop op het redden van de natuur in Nederland.'

LTO gaat leden raadplegen

14:32 | Landbouworganisatie LTO gaat haar ruim 30.000 leden om hun mening vragen over de conclusies van Remkes. De belangenvereniging ziet zelf een aantal goede punten in zijn rapport, maar vindt de verplichte uitkoop van vijfhonderd tot zeshonderd grote stikstofuitstoters 'onmogelijk en onnodig'. Dat draagt ook niet bij aan het herstel van het vertrouwen, meent LTO.

Op andere punten is LTO blij met de kritische blik van Remkes ten opzichte van de plannen van het kabinet. Zo vindt de landbouworganisatie het terecht dat Remkes stelt dat de overheid niet louter op stikstof moet focussen en dat het belang van de landbouw gelijk moet worden gesteld aan dat van de natuur. Ook het verdwijnen van het stikstofkaartje en de kritische depositiewaarde die Remkes voorstelt kunnen op goedkeuring rekenen.

LTO vindt het wel vreemd dat Remkes vasthoudt aan de deadline van 2030. De bemiddelaar pleit namelijk ook voor geleidelijkheid.

De ledenraadpleging van LTO begint morgenavond en wordt volgende week dinsdag afgerond.

Boerenclubs: 'Gedwongen opkoop is onacceptabel'

14:31 | Het advies van Remkes om gedwongen uitkoop toe te passen bij bedrijven die veel stikstof uitstoten in de buurt van kwetsbare natuurgebieden is voor boerenactiegroepen onacceptabel. 'Gedwongen opkoop van piekbelasters is een absolute no-go voor ons', zegt Mark van den Oever, voorman van Farmers Defence Force (FDF).

'Het is niet best. Ze gaan weer dwingen, dit wordt weer niks. Deze plannen hebben niets te maken met het redden van de natuur, het enige waar ze op sturen is boerenkrimp', stelt Van den Oever. De voorman heeft voor vanavond 'een grote vergadering' gepland. 'Dan trekken we een conclusie en ontwikkelen we een plan de campagne', zegt de FDF-voorman.

Het kabinet ging tot dusver nog uit van vrijwilligheid. Voor ondernemers die gedwongen zouden worden te stoppen, moeten er volgens Remkes wel nette regelingen komen. Volgens het advies moet het kabinet wat Remkes betreft niet nu al tornen aan een van de voornaamste doelstellingen van het stikstofbeleid, een halvering van de uitstoot tegen 2030. Wel moet gaandeweg gekeken worden of dit doel op iedere plek in het land haalbaar is.

Ook voor actiegroep Agractie is gedwongen uitkoop onacceptabel. 'Als je het vertrouwen nog verder wil schaden moet je die kant op gaan', reageert Bart Kemp van de organisatie. 'Als je naar een willekeurige burger gaat en je zegt: ik ga jou gedwongen onteigenen, dan is de reactie voorspelbaar denk ik', vervolgt hij.

Van den Oever van FDF gaf gisteren aan dat de kans groot is dat boeren weer gaan actievoeren als de bevindingen van Remkes tegenvallen.

Zelf had Remkes ook 'niet verwacht dat alom gejuich zou ontstaan', reageert hij op de actiegroepen. Hij merkt op dat de sector vaak 'verdeeld' is en uit diverse facties bestaat. Inhoudelijk wil hij nu niet verder ingaan op de kritiek van de boeren.

Bouwend Nederland: 'Snelheid van handelen nu van grootste belang'

14:15 | In de bouwsector wordt positief gereageerd op de aanbevelingen van Remkes. 'Snelheid van handelen is nu van het grootste belang', reageert voorzitter Maxime Verhagen van Bouwend Nederland. Het land heeft volgens hem al te lang 'op slot gezeten' vanwege stikstof.

De brancheorganisatie onderschrijft dat het voor de korte termijn van cruciaal belang is dat een 'vliegende start' wordt gemaakt met piekbelasters. Alleen dan zal de stikstofuitstoot snel dalen en kan de natuur zich herstellen en versterken, geeft Bouwend Nederland aan. Dan zou er ook weer ruimte ontstaan voor nieuwe bouw- en infraprojecten.

De gesprekken over vrijwillige aankoop, verplaatsing en innovatieve oplossingen moeten zo snel mogelijk beginnen aan de keukentafels bij boeren en in de directiekamers van bedrijven door het hele land om zo voor betrokkenen binnen een jaar uitsluitsel te geven', benadrukt Verhagen. Hij zegt zich te realiseren dat boerengezinnen en bedrijven nu voor moeilijke keuzes staan. Daarom zouden de gesprekken volgens hem 'met compassie en een menselijk gezicht' moeten plaatsvinden.

Bouwend Nederland constateert verder dat de aanbevelingen van Remkes grotendeels in lijn zijn met de voorgestelde aanpak die de organisatie zelf samen met VNO-NCW, MKB-Nederland, Natuurmonumenten, Natuur & Milieu en LTO Nederland al eerder had geopperd. De branche zegt nu graag verder met het kabinet om tafel te gaan om te bespreken hoe Nederland zo snel mogelijk weer in beweging komt.

ChristenUnie ziet in Remkes-rapport kans op nieuwe start

14:12 | De stikstofbevindingen van Remkes zijn volgens de ChristenUnie de kans om een nieuwe start te maken, zegt Kamerlid Pieter Grinwis. 'En die kans moeten we wat mij betreft met beide handen aangrijpen.' De kleinste coalitiepartij noemt het 'terecht dat Remkes het kabinet streng toespreekt' en zegt dat de stikstofkaart van tafel moet.

Dat de stikstofnorm in gevoelige natuurgebieden niet langer heilig verklaard moet worden, vindt Grinwis ook een goed advies. Hij wil dat alle sectoren, en dus niet alleen de boeren, een bijdrage moeten leveren aan de vermindering van stikstofuitstoot. Daarnaast moet de boerensector weer genoeg perspectief krijgen, iets waar Piet Adema, partijgenoot van Grinwis en de nieuwe minister van Landbouw, mee aan de slag zal moeten.

'Het is Remkes gelukt om het gesprek te zoeken en te vinden in tijden waarin emoties hoog oplopen en de polarisatie groot is. En dat biedt hoop', zegt Grinwis. Het kabinet moet 'vandaag nog daadkrachtig aan de slag' om beter voor de natuur te zorgen.

Remkes: perspectief voor landbouw moet 'hard en echt zijn'

14:08 | Plannen voor de toekomst van de landbouwsector moeten 'hard en echt' zijn, vindt Remkes. Er is volgens hem dan ook geen ruimte voor 'feel-goodverhalen'.

Voor die perspectiefplannen is volgens Remkes een realistisch verdienmodel nodig. Sommige boeren kunnen doorgaan op dezelfde voet, maar andere bedrijven moeten omschakelen. Zij kunnen bijvoorbeeld meer in samenwerking met de natuur gaan werken. Hier is vaak wel meer grond voor nodig: volgens Remkes moet de overheid bijdragen aan betaalbare grond.

Dat hangt volgens hem mede af van hoe het land is ingedeeld (“zonering”). Bepaalde takken van landbouw zijn in bepaalde gebieden meer geschikt dan andere. Volgens Remkes is het nodig dat bepaalde boeren meer bij elkaar in de buurt gaan werken. Verplaatsing van bedrijven moet volgens hem 'stapsgewijs' gebeuren, maar 'zonder schuiven met grond is beweging onmogelijk'.

Remkes zelf noemt zijn rapport een 'welkomstgeschenk' voor de nieuwe minister van Landbouw, Piet Adema. Die volgt minister Henk Staghouwer op, die vertrok na grote kritiek op zijn perspectiefplannen. Zowel de Tweede Kamer als het kabinet vonden die plannen ondermaats. Het gebrek aan perspectiefplannen leidde ook tot grote onvrede in de landbouwsector.

Remkes uit kritiek op politici die veestapel willen halveren

14:06 | Remkes noemt politieke pleidooien voor het halveren van de veestapel 'buitengewoon onverstandig en polariserend'. In zijn eigen woordenboek komt het woord “halveren” niet voor, zegt hij.

Remkes, zelf een vooraanstaand VVD'er, noemde geen partijen bij naam, maar in politiek Den Haag heeft vooral coalitiepartij D66 herhaaldelijk gepleit voor zo'n halvering van de hoeveelheid vee, die veel ammoniak uitstoot.

Volgens de bemiddelaar lijkt het willen halveren van de veestapel soms wel 'een geloofsartikel'. Dat is hij 'van een pragmatische partij niet zo gewend'.

Nieuwe landbouwminister Adema hoopt op herstel van vertrouwen

14:00 | De nieuwe minister van Landbouw Piet Adema noemt het stikstofrapport van Remkes 'het mooiste cadeau' dat hij zich kon wensen aan het begin van zijn ministerschap. Hij hoopt dat het 'een eerste stap' zal blijken richting herstel van het vertrouwen en beter overleg tussen de overheid en de landbouw.

Adema zegt er wel meteen bij dat 'grote beslissingen die pijn zullen doen' onontkoombaar zijn. 'Maar een ding wil ik ook duidelijk benoemen: er is wel degelijk een toekomst voor de landbouw in Nederland', voegt hij eraan toe.

'Ik realiseer me heel goed dat het rapport voor veel mensen positieve berichten bevat, maar er zitten ook grote beslissingen in die gezinnen diep gaan raken', aldus Adema (ChristenUnie). 'Laten we daar ook oog voor hebben alsjeblieft'. De minister wil de komende tijd het land in gaan om met boeren én natuurorganisaties te praten. Hij zegt ook dat het kabinet duidelijk zal aangeven hoe het boeren gaat helpen met alle veranderingen.

Adema vindt verder dat 'wij als overheid onszelf in de spiegel moeten kijken, want wij zijn mede-veroorzaker daarvan geweest'.

Van der Wal heeft spijt van onrust en zorgen bij boeren

13:46 | Stikstofminister Christianne van der Wal trekt het zich aan dat boeren 'onrust en zorgen' hebben over de stikstofaanpak. 'Ik besef hoe erg dat is en dat spijt mij ook.'

Lees ook | Van der Wal: 'Ik had het beter moeten uitleggen'

Van der Wal hoopt dat het rapport van Johan Remkes bijdraagt aan 'vervolgstappen' met de landbouwsector. Zij hoopt ook dat alle betrokken partijen werken aan 'verbinding' en hen onwelgevallige maatregelen uit het rapport niet zullen uitvergroten.

Het kabinet wil volgende week vrijdag een eerste inhoudelijke reactie geven op het rapport van Remkes. Daarin staat onder meer dat 2030 gehandhaafd moet blijven als jaar om de stikstofuitstoot te halveren. Wel moet er tussendoor de mogelijkheid zijn om op lokaal niveau doelen aan te passen. Verder vindt hij dat er meer perspectief voor de landbouw moet komen.

Focus ligt te veel op agrarische sector, vindt bemiddelaar Remkes

13:41 | De focus van de discussies over stikstof en natuur ligt tot nog toe 'veel te veel op de agrarische sector en stikstof', vindt Johan Remkes. Ook andere sectoren, zoals het verkeer en de industrie, moeten hun bijdrage leveren, benadrukt hij nog eens bij de presentatie van zijn rapport.

Volgens Remkes moet niet alleen naar stikstof worden gekeken, maar ook naar andere zaken zoals water- en bodemkwaliteit, de impact op het klimaat en dierenwelzijn.

Het verminderen van de stikstofuitstoot blijft desondanks heel belangrijk: 'Zonder stikstofreductie kunnen we geen goede staat van instandhouding bereiken. Simpelweg omdat die uitstoot veel te hoog is.' En zolang dat zo is, blijft het moeilijk om bijvoorbeeld een bouwvergunning te krijgen. 'Natuurherstel is de enige manier om de vergunningverlening van het slot te krijgen', aldus Remkes.

'Vroeg en stevig beginnen' is volgens hem belangrijker dan de deadline van 2030, al is het volgens Remkes wel verstandig om die in stand te houden. De zogeheten kritische depositiewaarde, die weergeeft hoeveel stikstof een natuurgebied kan hebben, is 'niet heilig' en 'het komt niet op een komma aan'.

Aan het kabinet is het nu ook om duidelijk aan te geven 'wat wel kan'. Dat laatste is ook de titel van zijn rapport.

Bemiddelaar Remkes sluit af met oproepen aan kabinet en boeren

13:40 | Stikstofbemiddelaar Johan Remkes heeft de presentatie van zijn advies afgesloten met oproepen aan het kabinet én aan de agrarische sector. De VVD-coryfee roept het kabinet op om 'in te zien dat een andere, betere koers nodig en mogelijk is'. Zijn rapport noemt hij 'in feite een welkomstgeschenk' voor de nieuwe minister van Landbouw, Piet Adema van de ChristenUnie. Die moet 'het land ingaan op de zeepkist, luisteren en inhoudelijk antwoorden', adviseert Remkes.

Het advies aan de boeren is om 'weer structureel aan overlegtafel te verschijnen en zoveel mogelijk met een mond te spreken.' Gebeurt dat niet, dan schiet de achterban daar niks mee op. 'Gezamenlijk optrekken is cruciaal voor de toekomst van de landbouw.'

De Groot (D66) over rapport Remkes: doel 2030 blijft fundament

13:40 | Halvering van de stikstofuitstoot in 2030 blijft 'het fundament' van het stikstofbeleid, zegt D66-Kamerlid Tjeerd de Groot naar aanleiding van het rapport van stikstofgespreksleider Johan Remkes. De D66'er spreekt van 'doorwrochte adviezen'.

D66 hamert op het vasthouden aan 2030 als deadline, omdat coalitiepartner CDA eerder zei dit doel niet als heilig te zien. Overigens zegt Remkes inderdaad dat 2030 als doel blijft staan, maar in uitzonderlijke gevallen kan hiervan worden afgeweken als het doel wel 'binnen bereik is én er dwingende inhoudelijke - dus geen politieke - redenen' voor zijn.

'We moeten zo snel mogelijk aan de slag', concludeert De Groot. Hij is blij met de aanbeveling dat het kabinet sneller honderden grote stikstofuitstoters moet uitkopen.

Linkse oppositie verwelkomt 'glashelder' stikstofadvies Remkes

13:40 | De linkse oppositie in de Tweede Kamer verwelkomt het langverwachte stikstofadvies van bemiddelaar Johan Remkes, die onder meer aandringt op haast met het uitkopen van de 500 tot 600 grootste vervuilers. Het kabinet moet er snel mee aan de slag, vinden de partijen.

'Het advies van Remkes is glashelder: de stikstofdoelen van 2030 moeten worden gehaald', zegt PvdA-leider Attje Kuiken. 'Er is geen weg terug. In het belang van het land, het milieu en de boeren moet het kabinet nu aan de slag en daarbij ook perspectief bieden aan de boeren.'

GroenLinks-voorman Jesse Klaver spreekt van een 'verstandig' advies van de voormalige VVD-minister. 'Hij houdt de stikstofdoelen overeind en doet zelfs een schepje bovenop het regeerakkoord: binnen een jaar moeten 500 tot 600 piekbelasters stoppen.' Klaver vraagt zich wel af of het kabinet de aanbevelingen overneemt.

Partijleider Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren stelt vast dat Remkes na maanden praten met 'niets nieuws' komt. Maar zij ziet ook dat de doelen overeind blijven en gedwongen uitkoop van veehouderijen 'geen taboe' meer is. 'Belangrijk voor de natuur!'

Industriesector blij dat Remkes ook wijst op rol technologie

13:26 | Ondernemersorganisatie voor de technologische industrie FME vindt het een 'zeer goede zaak' dat stikstofbemiddelaar Johan Remkes in zijn rapport ook inzet op het gebruik van technologie om de stikstofcrisis op te lossen. Volgens de organisatie ligt er nu een 'zeer gebalanceerd en toekomstgericht advies' waarmee verder kan worden gewerkt.

FME-voorzitter Theo Henrar wijst erop dat technologie en innovatie een belangrijke rol kunnen spelen bij het verder verduurzamen van de landbouw. Op dit moment ontbreekt het in zijn ogen nog wel aan juridische zekerheid als het gaat om het gebruik van speciale emissiearme stalsystemen, waardoor vergunningen laat of niet verleend worden.

'FME zal de komende tijd met relevante partijen verder praten om concrete en juridisch houdbare afspraken te maken die nog meer duidelijkheid bieden over de emissiereductie van technologische innovaties. Dit zal ervoor zorgen dat doelen gehaald worden', aldus de branchevoorzitter.

Remkes: verhoudingen in stikstofoverleg nog steeds broos

13:23 | De verhoudingen tussen onder meer boeren en het kabinet zijn nog steeds 'buitengewoon broos'. Het vertrouwen is 'nog niet hersteld', zegt stikstofbemiddelaar Johan Remkes bij de presentatie van zijn langverwachte rapport. Volgens hem heeft een deel van de boeren het gevoel 'als verliezer in het verdomhoekje te worden gezet'.

Remkes werd aangesteld om het vastgelopen gesprek tussen het kabinet en de landbouwsector vlot te trekken. Hij maakt duidelijk dat hij intimidaties afkeurt, maar zegt ook te zijn 'geschrokken van de wanhoop' onder een deel van de boeren.

Remkes benadrukte dat boeren 'een belangrijke positie in de voedselvoorziening' hebben en houden. Ze zullen ook blijven exporteren, al zal de export wel in omvang afnemen, verwacht Remkes.

'Veel boeren weten best dat er iets moet veranderen en vinden ook dat er iets moet veranderen', zegt Remkes. 'Er is geen boer te vinden die niet om de natuur geeft, dat wordt in discussies vaak vergeten.'

Het overheidsbeleid voor de landbouw was de afgelopen jaren zwalkend, zegt Remkes. Zo werden boeren eerst aangezet tot uitbreiding en liepen ze vervolgens aan tegen beperkingen op het gebied van bijvoorbeeld fosfaat. Tegelijkertijd schoof de overheid maatregelen tegen de te hoge stikstofuitstoot veel te lang voor zich uit. Daardoor moet nu op korte termijn worden ingegrepen.

Remkes legde nog eens uit dat Nederland gebonden is aan Europese wetgeving die voorschrijft dat de natuur in stand moet worden gehouden. 'Veel te veel stikstof is altijd slecht voor de natuur', vatte hij de wetenschappelijke consensus samen.

Remkes: stel natuur centraal en sta soms uitstel stikstofdoel toe

13:15 | Het kabinet moet 'de staat van de natuur' meer centraal gaan stellen in plaats van vooral naar stikstofcijfers te kijken, vindt bemiddelaar Johan Remkes. Wat hem betreft moet wel worden vastgehouden aan de stikstofdoelen voor 2030, maar moet het in sommige gevallen ook mogelijk zijn om meer tijd te nemen.

Als in een gebied bijvoorbeeld het natuurherstel 'voldoende op koers ligt en het resterende probleem met iets meer tijd via natuurlijk verloop kan worden opgelost', dan moet uitstel wat Remkes betreft mogelijk zijn. De stikstofadviseur raadt aan om 2025 en 2028 als 'ijkmomenten' te kiezen, om te kijken hoe de vlag er dan bij hangt. Uitstel mag dan wel alleen om 'dwingende inhoudelijke redenen', politieke afwegingen mogen geen rol spelen, benadrukt Remkes.

Remkes ziet voor de korte termijn 'geen andere route' dan gerichte uitkoop van 500 tot 600 bedrijven, zowel in de landbouw als daarbuiten, die veel stikstofneerslag in de natuur veroorzaken. Liefst vrijwillig, maar als dat niet lukt gedwongen. De compensatie moet 'zo ruimhartig mogelijk' worden.

De bemiddelaar ziet een toekomst voor zich met 'minder agrarische bedrijven'. Volgens hem zullen 'nieuwe vormen van landbouw groot moeten worden'. De sector moet 'in lijn worden gebracht' met de eisen op het gebied van klimaat, dierenwelzijn, water, bodem, gezondheid en cultuur, somt Remkes op. Toch blijft er dan volgens hem ruimte voor een 'sterke en bloeiende agrarische sector'.

Wat Remkes betreft moet wel aan 'een groot aantal wensen' van de landbouw tegemoet worden gekomen. Zo zou de kritische depositiewaarde (KDW), een benadering van de stikstofconcentraties die natuurgebieden aankunnen, op termijn uit de wet kunnen. Ook het veelbesproken kaartje uit de eerste plannen van minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof) moet van tafel, stelt Remkes. Op de kaart was per gebied aangegeven met hoeveel procent de stikstofuitstoot moet worden verminderd. Van der Wal zei al eerder dat de kaart 'indicatief' is.

Remkes benadrukt dat zijn rapport 'een denklijn is' en geen definitief plan. Liefst komt er wat hem betreft in overleg met de sector een veelomvattend 'landbouwakkoord' voor de toekomst. De sector moet perspectief worden geboden, benadrukt hij verder.

Wat de bemiddelaar betreft moet er een 'nationaal innovatieprogramma' komen, want vernieuwingen in de sector zijn de komende jaren wel degelijk 'een serieuze oplossing' volgens Remkes. Hij voegt eraan toe dat hij beseft dat het 'ingewikkelde en emotionele keuzes zijn, die ondernemers direct raken'.

In het rapport wordt ook een oplossing voorgesteld voor 2500 boeren die eerder een melding deden over hun stikstofuitstoot, maar nog altijd zonder vergunning zitten. Zij moeten die vergunning alsnog met voorrang krijgen. Die groep staat bekend als de zogeheten PAS-melders.

Remkes: verwachtingen over stikstofrapport te hoog opgeschroefd

13:14 | De verwachtingen over het stikstofrapport van Johan Remkes zijn volgens hemzelf 'te hoog opgeschroefd'. Het kabinet liet het vervolg van haar stikstofaanpak afhangen van de bevindingen van de stikstofbemiddelaar.

Daarover had Remkes voordat hij aan zijn klus begon al 'gemengde gevoelens'. Het schrijven van een rapport 'met aanbevelingen over de hele aanpak verhoudt zich slecht tot de politiek-bestuurlijke verantwoordelijkheid', vindt hij. Volgens Remkes werd de reikwijdte van zijn rapport na ieder gesprek met organisaties 'verder opgerekt'.

Jonge Klimaatbeweging: reuzeblij met stikstofdoelen Remkes

13:13 | De Jonge Klimaatbeweging is 'reuzeblij' dat stikstofbemiddelaar Johan Remkes in zijn eindrapport vasthoudt aan de stikstofdoelen die al eerder zijn opgesteld. Daarmee geeft hij boeren een toekomstperspectief, vindt de beweging. 'Biologische en natuurinclusieve landbouw is volgens jongeren de enige weg vooruit.'

Wel stellen de jongeren dat woorden als 'vrijwillig' en 'uitstel' niet in het rapport thuishoren. Remkes houdt in het rapport een kleine slag om de arm als het gaat om het doel in 2030 de stikstofuitstoot te halveren. Als provincies aantonen dat 2030 niet haalbaar is, dan zou uitstel mogelijk moeten zijn. Bovendien moet het mogelijk zijn om bedrijven gedwongen uit te kopen, maar het liefst beëindigen 'piekbelasters' hun stikstofuitstoot zo veel mogelijk vrijwillig, aldus Remkes.

Remkes denkt dat landbouw 'niet blij' wordt van stikstofrapport

13:05 | Stikstofbemiddelaar Johan Remkes verwacht dat de landbouwsector 'niet blij' zal zijn met zijn stikstofrapport. De bemiddelaar adviseert vast te houden aan 2030 als jaar om de helft minder stikstof uit te stoten, iets waar boeren fel tegen gekant zijn. Ook moet volgens Remkes de optie er zijn om bedrijven gedwongen uit te kopen.

Maar ook het kabinet zal niet enthousiast reageren op zijn bevindingen, verwacht Remkes: 'Ik ben kritisch op het gevoerde beleid.' Hij vindt dan ook dat de zogeheten 'kritische depositiewaarde', die bepaalt hoeveel stikstof mag neerslaan in natuurgebieden, uit de wet moet. Deze waarde is boeren een doorn in het oog.

Er hangt veel af van het stikstofrapport van Remkes. Het kabinet heeft gezegd te wachten op zijn bevindingen voordat het verder gaat met het uitvoeren van het stikstofbeleid. Later komt het kabinet met een inhoudelijke reactie.

Agractie: 'kleinschalige boerenactie' na persconferentie Remkes

13:02 | Boeren houden vandaag na de persconferentie van stikstofbemiddelaar Johan Remkes een 'kleinschalige boerenactie' bij Nieuwspoort, maakte actiegroep Agractie bekend.

De protestactie vindt plaats tussen 14.00 en 14.30 uur tegenover de achteringang van de Tweede Kamer aan de Bezuidenhoutseweg. 'Voor deze actie hebben we alle Kamerleden en beide ministers uitgenodigd om aan hen als volksvertegenwoordiging en regering symbolisch, zichtbaar en hoorbaar, een lied aan te bieden', aldus de organisatie.

Het lied genaamd “Dit Land” is 'een indringende boodschap van hoop dat wij als Nederlanders verbonden moeten blijven met elkaar, met de natuur en met ons mooie Nederland. Dit Land is een oproep aan iedereen om stil te staan bij dat wat we aan het kwijtraken zijn voor onszelf en onze toekomstige generaties', meldt Agractie.

Remkes brengt later vandaag zijn bevindingen over het stikstofbeleid naar buiten. Hij voerde de afgelopen maanden diverse gesprekken over de toekomst van landbouw en natuur in Nederland. Een aantal van zijn adviezen is inmiddels uitgelekt. Zo vindt hij dat boeren die veel stikstof uitstoten gedwongen uitgekocht moeten worden.

De gemeente Den Haag laat weten dat het protest van Agractie vooraf is aangemeld, en dat daarbij is afgesproken dat Agractie twee tractoren mag meenemen 'als symbolische meningsuiting'.


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen