Binnenland31 okt '22 07:00Aangepast op 31 okt '22 14:14

Gratis, maar wel snel af te halen: 20 miljoen mondkapjes van Sywert van Lienden

Auteur: Ruben Eg

Ze liggen klaar, voor wat de gek er voor wil geven: 20 miljoen mondkapjes van Sywert van Lienden. Dat moet dan wel snel: met een jaar vervalt de houdbaarheidsdatum. Alles wat niet op korte termijn wordt opgehaald, wacht het lot van de andere helft van de Hulptroepen-zending. Die wordt binnenkort 'duurzaam ontmanteld', zo blijkt uit navraag van BNR bij het Landelijk Consortium Hulpmiddelen van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

(ANP / REMKO DE WAAL)

De dreigende recycling van de volledige zending hulpmiddelen is de zoveelste opmerkelijke wending in de soap van de omstreden mondkapjesdeal van Van Lienden. Die maakte hem en zijn zakenpartners coronamiljonairs, opmerkelijk genoeg via een zending beschermingsmiddelen die straks grotendeels moet worden weggegooid.

Van zijn hele partij van 40 miljoen Chinese mondkapjes blijkt namelijk de helft inmiddels over datum. Daarmee moeten ze worden afgevoerd. De andere helft wacht hetzelfde lot als die niet heel snel door één of meerdere grote organisaties wordt opgehaald.

Het bizarre einde van een omstreden mondkapjessoap in vijf punten:

1. De mondkapjeszending

In het najaar van 2020 verkocht Van Lienden een lading Chinese mondkapjes aan het Landelijk Consortium Hulpmiddelen. Dit is een organisatie die het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport had opgericht om zo veel mogelijk hulpmiddelen in te slaan in de strijd tegen het coronavirus. De opdracht: ‘kopen, kopen, kopen’, zo beschreef een onderzoeksrapport van Deloitte de chaotische situatie in deze periode.

Lees ook | 'Ministerie VWS drukte Sywert-deal er door'

Van Lienden klopte in eerste instantie bij de overheidsdivisie aan met zijn non-profitorganisatie, de Stichting Hulptroepen Alliantie. Maar nadat zijn aanbod werd afgeslagen, probeerde hij het opnieuw met een commercieel bedrijf, Relief Goods Alliance. Hier werden uiteindelijk 40 miljoen mondkapjes van ingekocht; 20 miljoen KN95-mondmaskers plus 20 miljoen FFP2-maskers. Voor de hele partij werd 100,8 miljoen euro betaald: 2,52 euro per mondkapje.

De zending ligt sindsdien verspreid over elf pakhuizen opgeslagen, zo bleek eerder uit documentatie van het ministerie van VWS.

2. Goedgekeurd/afgekeurd

Het Deloitte-rapport schetst dat de helft van de mondkapjes aanvankelijk werd afgekeurd, vanwege mogelijk loszittende deeltjes van het antibacteriële grafeen in de maskers. Maar na een rommelig herkeuringsproces werd de hele partij alsnog goedgekeurd.

Het onderzoek van Deloitte gaat kort in op mediaberichten uit 2021 waarin wordt gesteld dat een deel van de zending alsnog is afgekeurd vanwege de kwaliteit, maar laat in het midden wat daar van klopt. Op een vraag van BNR of wat nu de status is van de zending mondkapjes van Van Lienden, liet een woordvoerder van het Landelijk Consortium Hulpmiddelen aan BNR weten: ‘De mondmaskers van RGA voldoen aan de juiste kwaliteit voor de zorg. Er zijn ongeveer 630.000 FFP2-maskers van RGA uitgeleverd. Rond de 500.000 stuks zijn als noodvoorraad verkocht aan kleine zorgorganisatie zoals huisartsen en fysiotherapeuten. Rond de 130.000 stuks zijn gedoneerd aan niet-zorgpartijen. De overige maskers liggen nog op voorraad.’

Lees ook | Rekensom: kans één op vier dat zorgpersoneel straks mondkapje van Sywert draagt

Op basis van een eigen rekensom, leek de kans zodoende één op vier dat een zorgmedewerker bij een nieuwe coronagolf met een masker van Van Lienden kon rondlopen.

3. Alsnog afgekeurd

Maar achteraf corrigeert het Landelijk Consortium Hulpmiddelen de aan BNR doorgegeven informatie: ‘De 39 miljoen maskers van RGA zijn niet meer bestemd voor de zorg. Dit vanwege het vervallen van een tijdelijke toelating FFP2-maskers vanaf 1 juni 2022. De toelating van de KN95-maskers is al op 1 oktober 2021 komen te vervallen.’

FFP2-masker. Foto ter illustratie, niet uit de zending van RGA.
FFP2-masker. Foto ter illustratie, niet uit de zending van RGA. (IMAGO/Rene Traut)

Voor de 20 miljoen KN95-maskers uit de zending van Relief Goods Alliance is geprobeerd ze aan niet-zorgpartijen te verkopen of te doneren. Dat blijkt mislukt. Omdat de maskers inmiddels over de houdbaarheidsdatum heen zijn, kunnen ze door niemand meer worden gedragen en moeten ze worden afgevoerd.

4. De prullenbak

Daarbij zijn de nog resterende 19,37 miljoen FFP2-maskers uit de zending van Relief Goods Alliance nu ook al enkele maanden niet meer inzetbaar voor zorgmedewerkers. Maar ze kunnen volgens het Landelijk Consortium Hulpmiddelen ook niet lang meer worden bewaard. Wanneer is volgens het LCH niet eenduidig te zeggen: ‘Ze hebben diverse houdbaarheidsdata. De laatste maskers verlopen in december 2023. Omdat de houdbaarheidsdata dichtbij komen wordt nu onderzoek gedaan wat we onder andere met de maskers van RGA kunnen doen die over de houdbaarheid zijn.’

Het LCH benadrukt dat hulpmiddelen die over datum zijn niet worden vernietigd, zoals bijvoorbeeld in Duitsland gebeurt: ‘Materialen worden gescheiden, gerecycled en grondstoffen worden teruggewonnen. Op deze wijze kan op een maatschappelijk verantwoorde en duurzame manier ontmanteling en vernietiging van de middelen en de verpakking worden gerealiseerd.’

De FFP2-maskers kunnen nog wel buiten de zorg worden gebruikt. Door de oplopende coronabesmettingen worden ze de laatste weken weer her en der gedragen door bijvoorbeeld reizigers in het openbaar vervoer. Maar ook op bijvoorbeeld scholen kunnen de mondkapjes nog bruikbaar zijn. De vraag is alleen welke partijen zo veel mondkapjes kunnen overnemen uit de voorraad. Vervolgens moeten ze ook nog snel worden verspreid, om te voorkomen dat ze uiteindelijk over datum en daarmee onveilig zijn.

5. De rekening

Als de resterende voorraad niet tijdig verspreid kan worden, is uiteindelijk 100,8 miljoen euro aan belastinggeld betaald voor 630.000 gebruikte mondkapjes. Dat is 160 euro per mondkapje. Dit zou de hele mondkapjesdeal met Relief Goods Alliance in een extra wrang daglicht plaatsen.

Van Lienden had in de media namelijk altijd de indruk gewekt dat hij met zijn Stichting Hulptroepen Alliantie zonder winstoogmerk de hele mondkapjesoperatie voor de zorg had opgezet. Achteraf bleek dat Van Lienden en zijn zakenpartners Bernd Damme en Camille van Gestel na de deal circa 20,5 miljoen euro aan dividend van hun mondkapjesbedrijf aan hun persoonlijke holdings hadden overgemaakt.

Lees ook | Van Lienden in beroep tegen ontslag als bestuurder mondkapjesstichting

De gewezen filantropen wordt nadien verweten onduidelijkheid over de stichting en hun bv te hebben gezaaid en die bewust in stand te hebben gehouden. Het Openbaar Ministerie verdenkt Van Lienden en zijn zakenpartners van onder meer oplichting en verduistering. Zij ontkennen zelf iets verkeerd te hebben gedaan en hun bedrijf juist te hebben opgericht nadat hun hulppoging via een stichting tot niets leidde.

Het ziet er vooralsnog ook niet naar uit dat de winst wordt teruggestort in de schatkist. In het tv-programma Buitenhof verklaarde Van Lienden eerder dat hij een deel van zijn opbrengst wil doneren aan onderzoek naar kinderkanker. Volgens het Deloitte-rapport is Van Gestel bezig met een startup die bomen plant. Damme wil zijn opbrengst steken in natuur en cultureel erfgoed.


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen