Economie22 mrt '22 16:11Aangepast op 23 mrt '22 07:36

Een olieboycot is oliedom

Auteur: BNR Webredactie

De gewone Rus voelt de sancties aan den lijve, en een olieboycot is oliedom. Dat zegt BNR's econoom Han de Jong in BNR's Big Five van de Oorlogseconomie. De Jong begrijpt de emoties waarmee de oliediscussie gepaard gaat maar 'een kwart van onze olie komt uit Rusland, en we kunnen niet zomaar elders gas vandaan halen'.

Volgens De Jong hebben de sancties weliswaar een grote impact op de Russische economie en het leven van de gewone Rus, maar hij acht de kans dat sancties de oorlog bekorten klein. 'De roebel is ernstig verzwakt, en om die te versterken heeft de Russische centrale bank de rente verhoogd. Dus iedereen die leningen heeft die gekoppeld zijn aan die rente, merkt dat de rentebetaling omhoog gaat. De gewone Rus voelt die sancties wel.' Maar zijn ze effectief? 'Je brengt zeker pijn toe', zegt De Jong, maar ligt de Russische pijngrens niet hoger dan ons vermogen om pijn toe te brengen? 'Poetin is bereid de Russen te laten lijden, en de kans dat sancties je bij je doel brengen is klein.'

Lees ook | Sancties werken alleen met duidelijke doelstellingen

Gas en olie

De Jong noemt een olieboycot oliedom, al begrijpt hij de emoties dat mensen denken dat ze met het afnemen van Russische energie de oorlog financieren. Wat als we de Russische olie boycotten? 'De olieprijs zal stijgen en Poetin zal misschien minder olie verkopen, maar tegen een hogere prijs, dus dat raakt hem in inkomsten misschien helemaal niet zo veel.' Ons raakt het des te meer, wij betrekken immers een kwart van onze olie uit Rusland. En wat als Rusland als tegenzet dan het gas afsluit? 'Dat is nog erger, we zijn voor veertig procent afhankelijk van Russisch gas. We kunnen niet zomaar elders gas vandaan halen.'

Lees ook | Toezichthouder: gas winnen kan op korte termijn op Noordzee

Rusland failliet?

Kan Rusland failliet gaan? Volgens De Jong is een failliet land anders dan een failliet bedrijf. Het laatste wordt immers ook fysiek geliquideerd. 'Een land gaat in wanbetaling en kan niet meer voldoen aan buitenlandse betalingsverplichtingen. Rusland heeft meer dan 600 miljard aan deviezenreserves, strikt genomen is het één van de meest kredietwaardige landen en dus is er weinig risico op wanbetaling. Maar die reserves zijn bevroren, de Russen kunnen er niet bij. Ik denk dat Poetin een misrekening heeft gemaakt en gedacht heeft over een enorme oorlogskas te beschikken.'

Lees ook | EU onderzoekt olieboycot Rusland: lastig te ondervangen

China als substituut?

De Russen hebben echter ook reserves in China staan en dat brengt het discours bij één van de belangrijkste economische actoren van dit moment: het land van Xi Jinping. Kan Rusland zich zomaar onttrekken aan het Westen en zijn economische focus zuidwaarts richting Beijing verleggen? De Jong denkt van niet.

'Op korte termijn gaat het Rusland niet lukken zich te onttrekken aan een geglobaliseerde economie en van de handelsrelaties met het Westen. De hele internationale financiële infrastructuur is westers. De dollar is de reservevaluta. Wil je met geld schuiven, dan doe je dat in dollars. Er komt zeker een verschuiving - de Chinezen willen dat de yuan de reservevaluta wordt en dat gaat op lange termijn op gebeuren.'

De Jong zelf zal dat moment iet meer meemaken omdat yuan nog niet converteerbaar is. Voor Chinezen is het moeilijk om geld het land uit te krijgen. De econoom noemt als belangrijk nadeel dat wanneer een munt de reservevaluta van de wereld is, het land de waarde van die munt niet meer kan beïnvloeden. En dat is nou net wat China wél doet: 'De Chinezen gebruiken de wisselkoers van de yuan vaak als economisch instrument en dat kan dan niet meer. De Chinese economie is veel meer open dan de Amerikaanse, dus die wisselkoers is voor de Chinese economie veel belangrijker dan voor de Amerikanen.'

Volgens De Jong is China zich rot geschrokken van de sancties, en dan met name die met betrekking tot de deviezenreserves. Rusland heeft weliswaar een reserve van 600 miljard, maar China heeft reserves van meer dan 3000 miljard. En die is grotendeels in dollars. 'De Russen kunnen wel uitwijken naar yuans, maar de Chinezen kunnen niet uitwijken naar roebels, want die is waardeloos, ze zitten in een lastig parket.'

Nederland kan zonder Rusland

Kan Nederland zonder Rusland? 'Als we olie en gas buiten beschouwing laten, dan kunnen we Rusland laten vallen.' Dat is echter ook niet geheel gratis, zo heeft het CBS becijferd dat de Nederlandse export naar Rusland vorig jaar 5 miljard bedroeg - nog altijd meer dan een half procent van ons bbp. Daarbij komt dat Nederland ook exporteert naar landen in het oosten die op hun beurt veel naar Rusland exporteren. 'Ook daar zal wat schade zijn, maar we kunnen het goed lijden.'

Lees ook | CDA: Nationaal groeifonds inzetten voor strategische autonomie

Gaan de landbouwtekorten nog voor grote schokken zorgen? Volgens De Jong zal dat voor een rijk land als Nederland meevallen - niet in de laatste plaats omdat andere landen op die marktinefficiëntie zullen inspringen en meer voedsel gaan verbouwen - maar zullen arme landen het gaan merken. 'De Arabische Lente is getriggerd door de hoge voedselprijzen. Het is niet ondenkbaar dat dit tot grote politieke problemen gaat leiden.'

Korte ketens?

Breed wordt de roep om kortere ketens gehoord, De Jong is daar niet van gecharmeerd. Volgens hem is er een valide reden waarom een keten lang is - kosten en efficiency. Behalve dan dus wanneer zich schokken voordoen als een pandemie, een Evergrande of een oorlog. 'Uiteindelijk is het aan de bedrijven om te beoordelen of ze met risico op schokken willen leven. Zoek je het dichter bij huis, dan wordt de productie duurder, dat werkt welvaartverlagend.'

Moet de staat de schokken opvangen? Er wordt vandaag en morgen in de Kamer gedebatteerd over een steunpakket ter waarde van 2,8 miljard euro. Dat lijkt volgens De Jong meer dan het is, temeer omdat er ook al accijnsverlaging in zit. 'Daar is veel kritiek op omdat iedereen ervan profiteert. Je moet kijken naar de lagere inkomens.'

Compenseer wijs

Als er koopkrachtverlies voor iedereen optreedt, dan is het onmogelijk om iedereen te compenseren zonder dat toekomstige generaties daar schade van ondervinden. 'We zijn een energie-importerend land, als energieprijzen stijgen, dan worden we armer. We kunnen de mate waarin we armer worden verdelen, maar we kunnen het niet compenseren als land. Als je dat via de overheidsbegroting doet, dan verschuif je het probleem in de tijd. Dat moeten we niet doen.'

De Jong citeert Klaas Knot die zegt dat we in een markteconomie leven en niet elke schok door de overheid moeten laten opvangen.

Ten slotte wijst De Jong op zijn collega-econoom Keynes die in 1919 het boek 'The Economic Consequences of the Peace' schreef waarin hij de Vrede van Versailles (waarin Duitsland te zware herstelbetalingen werd opgelegd, red.) bekritiseerde. Hij voorspelde grote economische problemen voor Duitsland, met alle gevolgen van dien. 'En die zijn uitgekomen. We neigen ertoe Rusland voor de schade te laten opdraaien, maar je moet Rusland ook de kans geven om op te bouwen.'

Beluister hier de hele aflevering van BNR's Big Five

Gerelateerde artikelen