Financieel30 sep '22 06:18

De problematische kant van aandelen

Auteur: Mark van Harreveld

Wie financiert met vreemd vermogen maakt schulden. Maar ook in de theoretische tegenhanger van vreemd vermogen, het risicodragend of eigen vermogen, spelen schulden in toenemende mate een rol. En ook dat leidt in toenemende mate tot ongewenste situaties. 'Te veel schuld leidt tot perverse prikkels', zegt hoogleraar Financiële Geografie aan de Universiteit Ewald Engelen tegen podcastmaker Reinjan Prakke.

Podcast Het Nieuwe Geld | S2 E4 Eigen vermogen

'Financiële partijen doen op een beurs allerlei transacties met elkaar zonder dat nog van primair belang is om welke onderneming het gaat'
'Financiële partijen doen op een beurs allerlei transacties met elkaar zonder dat nog van primair belang is om welke onderneming het gaat' (ANP / Eyevine)

Kort samengevat bestaan er drie soorten eigen vermogen: het aandeelhouderschap, het private equity-fonds en venture capital. Om maar meteen een misverstand uit de weg te ruimen: aandeelhouderswaarde is niet per se hetzelfde als ondernemingswaarde. Sterker nog, de focus op maximalisering van aandeelhouderswaarde zoals we dat de afgelopen decennia in toenemende mate zien, staat volgens emeritus hoogleraar Economie Hans Schenk van de Universiteit Tilburg en Utrecht zelfs haaks op waardecreatie op de lange termijn.

Podcast Het Nieuwe Geld | S2 E3 Vreemd vermogen

Schijnwaardecreatie

'Die focus op aandeelhouderswaarde werd decennia lang gezien als gezond, want het zou de waarde van het bedrijf bepalen. Het heeft echter geleid tot veel speculatie. Financiële partijen doen op een beurs allerlei transacties met elkaar zonder dat nog van primair belang is om welke onderneming het gaat', zegt Schenk.

Ook Simon Lelieveldt, compliance consultant in de financiële sector, ziet de problematische kant van het aandeel. 'Het merendeel van de Nederlandse ondernemingen bestaat uit privaat gehouden ondernemingen, die hebben ook aandelen, maar die aandelen zijn in bezit van de familie of de bank. Daar wordt niet vrijelijk in gehandeld. Die mensen in bedrijf zitten er in voor de lange termijn. Het probleem zit 'm in de publiek verhandelbare aandelen.'

Podcast Het Nieuwe Geld | S2 E1 - In de ban van de financiële markten

Korte termijn rules

Waar een directeur-aandeelhouder van een familiebedrijf vooral geïnteresseerd is in de continuïteit van het bedrijf op de lange termijn, worden pensioenfondsen en rijke particuliere beleggers vooral getriggerd door het dividend dat een onderneming oplevert. En die aanvliegroute, gecombineerd met technologie, schaalvergroting en wetgeving als aanjager heeft geleid tot en ongezonde en opportunistische focus op de korte termijn.

Hoogleraar Financiële Geografie Ewald Engelen van de Universiteit van Amsterdam: 'Hoe meer handel, hoe meer liquiditeit, hoe groter de prijsschommelingen en hoe interessanter het die volatiliteit is om winsten te verzilveren.'

Meer handel, digitalisering en wetgeving. De tweede maakt handel goedkoper en toegankelijker, de wetgeving schrijft voor dat beursgenoteerde ondernemingen elk kwartaal met een verslag komen. Met als gevolg dat steeds meer CEO's slechts een kwartaal vooruit kijken. Dit leidt tot een aandelenkoersgecentreerde dynamiek binnen grote ondernemingen. 'Alles wat maar met het bedrijf te maken heeft, wordt gerelateerd aan de aandeelhouderswaarde', zegt Engelen.

Narrow focus

'Omdat een CEO vaak een aandelenpakket heeft dat hij pas kan verzilveren wanneer hij uittreedt of ontslagen wordt, is de CEO vooral met twee dingen bezig: maximering van de aandeelhouderswaarde en zijn moment van uittreding. Of dat nou gepaard gaat met uitholling van het bedrijf, met een fusie die op de lange termijn zwaar negatief zal uitpakken of dat het bedrijfsmodel tot enorme ecologische schade leidt, dat interesseert je niet', zegt de hoogleraar.

Podcast | Crypto, uitweg uit ons financiële stelsel?

Private equity

En de tweede vorm van eigen vermogen? Private equitypartijen, een geconcentreerde verzameling geldschieters die bovenop hun aankoop zitten. Maar ook private equity maakt gebruik van vreemd vermogen, zegt Van Engelen. 'In jaren '90 was het zelfs gebruikelijk dat PE-fondsen voor 90 procent gefinancierd werden met schuld. In goede periodes hebben ze de neiging om er te veel vreemd vermogen in te stoppen, het probleem is dat wanneer er ook maar iets tegenzit, het equityfonds klem zit en voor de korte termijn gaat. Doorslaan om je hachje te redden, te veel schuld leidt tot perverse prikkels.'

Het probleem met private equitypartijen is dat ze vaak zo groot en machtig zijn, dat ze de banken, die gedreven worden door hun inherente zucht naar kapitaalgroei, voorwaarden voor leningen kunnen dicteren. En dat leidt tot de bizarre situatie dat ook private equity vreemd vermogen als te goedkoop ziet (wat de prikkel is om nóg meer te lenen) en dat het risico afgewenteld wordt op de bank als het misgaat.

VC: bancaire desinteresse

De laatste vorm van eigen vermogen is venture capital - een nieuw bedrijf baseren op een idee en dat financieren met eigen geld. Wat risicovol is en waardoor de banken direct hun interesse verliezen om zulke ventures te financieren. Ewald Engelen: 'Tegen ideeën die amper bestaan kun je geen leningen zetten. Een bank verstrekt geen venture capital want dat is riskant. Wat betekent dat een economie die door banken gedomineerd wordt, genegen is te veel in bestaande te zitten dan in het nieuwe.' En dat is dan ook meteen de reden waarom het door banken gedomineerde Europa achter ligt op die gebieden waar die dominantie minder groot is.

Ergo, de conclusie luidt dat financieren met eigen vermogen in ons financiële stelsel volledig gedomineerd door de centrale rol die schulden hierin spelen.

In de podcastserie Het Nieuwe Geld legt podcastmaker Reinjan Prakke ons financiële stelsel onder het vergrootglas. Hoe werkt dit systeem? Wat doet het met ons en is het inderdaad failliet?

Podcast Het Nieuwe Geld | S2 E2 Financiële sector & financialisering


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen