Financieel15 okt '22 14:30

Derivaten, de massavernietigingswapens van het financiële stelsel

Auteur: Mark van Harreveld

'Derivaten zijn financiële massavernietigingswapens.' Dit zei miljardair en superinvesteerder Warren Buffet vijf jaar voordat derivaten de kredietcrisis van 2008 veroorzaakten. Een contradictie: derivaten zijn financiële producten die ontworpen zijn als een verzekering tegen financiële risico's, maar die verworden zijn tot een soort monster van Frankenstein dat het financiële systeem juist bedreigt.

Londen, 12 september 2008, paniek in de Londense City. De financiële sector verkeert in een crisis na het verdwijnen van twee van de meest vooraanstaande zakenbanken ter wereld. Lehman Brothers heeft vannacht uitstel van betaling aangevraagd, Merrill Lynch wordt overgenomen.
Londen, 12 september 2008, paniek in de Londense City. De financiële sector verkeert in een crisis na het verdwijnen van twee van de meest vooraanstaande zakenbanken ter wereld. Lehman Brothers heeft vannacht uitstel van betaling aangevraagd, Merrill Lynch wordt overgenomen. (ANP / Peter Hilz)

Derivaten zijn producten die afgeleid zijn van aandelen, obligaties, valuta's of grondstoffen. En omdat juist die markten de afgelopen decennia explosies gegroeid zijn, verbaast het niet dat de markt voor derivaten vele malen groter is dan de markt voor aandelen. Volgens de oud-oprichter van Binck Bank en partner van een hedge fund Pim Bertens worden de meeste winsten met derivaten behaald in een markt die zo'n 20 keer groter is dan de aandelenmarkt. De waarde van die markt? Bertens noemt een weinig gangbaar getal: 1,2 quadriljoen.

Luister ook | Het Nieuwe Geld 'S2E6 - Risico afdekken'

Een derivaat is een complex financieel product dat zo vaak verpakt, herverpakt, gecombineerd met andere producten en doorverkocht is, dat het zicht op de onderliggende waarde vertroebeld is geworden. Het is vergelijkbaar met wat er met rommelhypotheken in de VS gebeurde in de aanloop naar de kredietcrisis. Die ontstond door doorverkopen van giftige hypotheken waarvan de bank wist dat de klant die niet kon afbetalen en die daarom verpakt werden met goede hypotheken en andere leningen zoals studieschulden en creditcard. Zo werd het risico van de rommelhypotheken verspreid over de hele markt.

CDO en CDS

Dat pakket met een gifhypotheek kreeg de naam CDO, een zogeheten Collateralized Debt Obligation. Dat pakket werd vervolgens beoordeeld op risico door een door de bank betaalde rating agency die de CDO een triple A-rating gaf. Deze CDO's werden vervolgens verkocht met een tweede derivaat, de Credit Default Swap, dat het risico afdekte dat een hypotheeknemer zijn hypotheek niet kon afbetalen.

Zo creëerden de banken een financieel product dat rendement oplevert met een triple A-label, maar dat een tijdbom bleek toen de huizenmarkt stokte en banken het gif op hun balansen ontdekten. Niet alleen kunnen derivaten dus heel risicovol zijn, ze hebben ook veel impact. Hoogleraar Derivaten Joost Driessen van de universiteit Tilburg vergelijkt een derivaat met een weddenschap over de hoogte van de rente in de toekomst, een weddenschap waarvan de uitkomst afhankelijk is van iets onderliggends. En dat kan van alles zijn: van een financiële grootheid tot, in de agrarische sector, de temperatuur.

Futures en opties

Belangrijke instrumenten in dit handelen, en in het afdekken van risico's, zijn opties en futures. De optie is het recht om iets te mogen kopen of verkopen tegen een vooraf afgesproken prijs, de future is de plicht om iets te kopen of verkopen tegen een vooraf afgesproken prijs. Beide instrumenten zijn een manier om iets in de toekomst veilig te stellen. Waar futures alleen op de beurs verhandeld worden, daar kunnen opties en andere derivaten én op de beurs, maar óók op de zogeheten over the counter-markt verhandeld worden, een markt waar bedrijven, financiële instellingen én overheden direct met elkaar handelen. Zonder tussenkomst van de intermediair die de beurs eigenlijk is. De over the counter-markt is minder gereguleerd, maar vele malen groter dan de beurs.


Podcastmaker Reinjan Prakke verkent de wereld van het afdekken van risico's in Het Nieuwe Geld, het zogeheten hedgen. Daar stuit hij op een Catch 22: het weghalen van de derivaten maakt het systeem instabiel, maar in potentie is het een boemerang.


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen