Financieel29 okt '22 10:18

'Macht pensioenfonds is verschoven naar vermogensbeheerder'

Auteur: Mark van Harreveld

Institutionele beleggers hebben de afgelopen 50 jaar de individuele belegger van de markt verdreven. Dit zegt Natascha van der Zwan van het Institute of Public Administration van de Universiteit Leiden in de podcast Het Nieuwe Geld. Volgens Van der Zwan heeft die opkomst van grote beleggingspartijen zoals pensioenfondsen zowel positieve als negatieve kanten.

Beluister hier de aflevering uit de podcast Het Nieuwe Geld

Volgens Van der Zwan financierden pensioenfondsen vroeger ook maatschappelijke doelen zoals de bouw van woonwijken en scholen. Zij noemt dat een dubbel rendement: de winst die het pensioenfonds daarop maakt in combinatie met de maatschappelijke winst. Maar dat is gaan schuiven.
Volgens Van der Zwan financierden pensioenfondsen vroeger ook maatschappelijke doelen zoals de bouw van woonwijken en scholen. Zij noemt dat een dubbel rendement: de winst die het pensioenfonds daarop maakt in combinatie met de maatschappelijke winst. Maar dat is gaan schuiven. (ANP / Zuma Press)

Pensioenfondsen behoren tot de grootste institutionele beleggers ter wereld, partijen die met andermans geld beleggen. Wat zijn die positieve en negatieve kanten? Als werknemer heeft het een positief effect: werknemers hebben er met de komst van de verzorgingsstaat na de wederopbouw immers een pensioen bij gekregen. Maar vanuit een ander perspectief is het misschien helemaal niet zo prettig. Grote institutionele partijen kopen bijvoorbeeld steeds vaker huurwoningen op om die tegen hogere huren weer in de markt te zetten. Als de werknemer dan ook een huurder is, dan heeft die daar last van.

Dubbele petten

'Het lastige is dat wij als individu verschillende rollen in ons leven tegelijkertijd opnemen - als werknemer met pensioenregeling of als huurder die daar last van heeft. Dat maakt financialisering zo complex.' Want dat is een integraal onderdeel van die financialisering: de opkomst van het verschijnsel beleggen, en in het verlengde daarvan de opkomst van de institutionele belegger.

Machtsverschuiving

Volgens Van der Zwan financierden pensioenfondsen vroeger ook maatschappelijke doelen zoals de bouw van woonwijken en scholen. Zij noemt dat een dubbel rendement: de winst die het pensioenfonds op de belegging maakt in combinatie met de maatschappelijke winst. Maar dat is gaan schuiven. Omdat een vermogensbeheerder zijn complex en duur is, en helemaal voor kleinere pensioenfondsen, besteden fondsen hun vermogensbeheer uit. Aan partijen zoals Blackrock die niet noodzakelijkerwijs vanuit een maatschappelijk perspectief opereren. Bijvoorbeeld door te investeren in fossiele brandstoffen.

Dat uitbesteden betekent dat er een machtsverschuiving optreedt. 's Werelds machtigste drie vermogensbeheerders beheren nu een vermogen van 20.000 miljard dollar. En de controle is weg bij de pensioenfondsen. 'Dus het kan zo zijn dat jouw pensioenfonds jouw geld heeft uitbesteed aan een partij als Blackrock, die op aandeelhoudersvergadering standaard tegen milieumaatregelen stemt.'

Speelbal of speler?

Zijn we als belegger speler in of speelbal van het financiële stelsel? De vraag is afkomstig van podcastmaker Reinjan Prakke. Om antwoord te krijgen op die vraag gaat hij onder meer te rade bij hoogleraar Financiële Geschiedenis Oscar Gelderblom van de Universiteit Utrecht. Gelderblom schetst een beeld van een cumulatieve wisselwerking tussen de opkomst van het beleggen en het groter worden van de financiële sector en de financialisering van de samenleving. Zo wordt eind 19e eeuw ook de Nederlandse middenklasse welvarender en ontstaat een financiële sector. Mensen worden welvarender, geld zoekt een bestemming, beleggen neemt toe, de financiële sector groeit en begint meer producten aan te bieden.

Het artikel gaat verder onder de video.

'Je ziet dat er geprobeerd wordt om die nieuwe besparingen van mensen richting de beurs te krijgen met de meest gedrochtelijke beleggingsproducten, waar mensen maar wat graag op inspringen, omdat een hoog rendement wordt beloofd', zegt Gelderblom. 'Eind jaren '50 komt alles in beweging, met name de zakenbanken nemen daarin het voortouw, veel geld gaat niet meer naar de spaarbanken, maar naar de depositorekeningen van de zakenbanken.'

Door massaal te beleggen in verzekeringspolissen wordt de burger in de middenklasse in de jaren '90 steeds vaker belegger, aangejaagd door de drempelverlagende werking van de technologische vooruitgang. 'Beleggen werd normaal. Met één muisklik het casino in, met één muisklik naar de beurs, dat is financieel net zo gevaarlijk.'


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen