Gezondheid1 dec '22 05:57Aangepast op 1 dec '22 12:27

'Nederland kent meest fijnmazige hiv-aanpak ter wereld'

Auteur: Bram van Eijndhoven

Het is veertig jaar geleden dat voor het eerst in Nederland een patiënt werd gediagnosticeerd met hiv, het virus dat de ziekte aids veroorzaakt. Anno 2022 ziet de hiv-zorg in Nederland er compleet anders uit dan in de jaren '80. Het oplopen van het virus is geen doodsvonnis meer en met medicatie valt er goed mee te leven. Maar de strijd tegen hiv is niet voorbij en de stigma's rondom het virus zijn hardnekkig.

Volgens Marc van der Valk, internist-infectioloog en hoofd van de hiv-polikliniek in het Amsterdam UMC, telt Nederland op dit moment zo'n 24.000 mensen met hiv. 'Daarvan zijn 22.500 mensen op dit moment in zorg, en 1 op de 24 in behandelcentra. Als je kijkt naar de samenstelling van die mensen, dan zijn het 63 procent mannen die seks hebben met mannen, 28 procent andere mannen en vrouwen, en van 8 procent weten we niet hoe ze aan hiv zijn gekomen.'

Beluister hier de podcastserie Uitgedokterd

Diagnoses

Het aantal hiv-diagnoses in Nederland is de afgelopen jaren sterk gedaald, tot 427 diagnoses in 2021. Dit jaar is daarin ook voor het eerst een effect te zien van de uitrol van PrEP, pillen die mensen preventief slikken om het virus niet te krijgen. 'We zien dat het aandeel van mannen die seks hebben met mannen met een vroege diagnose sterk daalt, met 9 procent', aldus Van der Valk. 'Dat betekent dat die groep mannen, die dus al in zorg was voor een soa- en hivscreening, zich nu beschermt met PrEP.'

Lees ook | Aantal hiv-besmettingen groeit wereldwijd

In 2010 werden nog meer dan 1000 mensen met hiv gediagnosticeerd. Nederland is één van de weinige landen waar het aantal geschatte infecties meer dan 75 procent is gedaald in de afgelopen tien jaar. Dat komt volgens Van der Valk doordat de Nederlandse hiv-zorg bijzonder goed is ingericht. Zo zijn er 24 behandelcentra waar specialistische zorgverleners werken. De GGD'en en huisartsen testen op soa's en hiv. Daardoor kent Nederland de meest fijnmazige hiv-aanpak ter wereld.

Leidend

Al vanaf de beginjaren is Nederland leidend geweest in het hiv-veld, legt Van der Valk uit. 'Er is hele goede samenwerking tussen alle stakeholders in de hiv-zorg: de publieke gezondheid, de GGD'en, de community, de klinische wetenschap en de basale wetenschap. Ook is Nederland heel vroeg begonnen met het langdurig volgen van groepen mensen, om te kijken naar risicofactoren en wat er wel en niet werkt aan preventie. We hebben in de jaren '90 een belangrijke rol gespeeld in het uitvoeren van geneesmiddelenonderzoek met nieuwe medicijnen, waarbij we één van de landen waren waar het meeste innovatie vandaan kwam. Tot op de dag van vandaag staan we heel hoog op de lijstjes als het aankomt op hiv-onderzoek.'

De vooroordelen rondom het virus zijn hardnekkig. Zo zijn er nog steeds landen waar je niet binnen mag als je hiv hebt. Ook denken veel mensen nog steeds dat hiv iets is wat alleen homo's overkomt, maar dat is onjuist: iedereen die onbeschermde seks heeft, loopt risico. Van der Valk: 'In een monogame relatie is de kans dat je hiv krijgt klein. Helaas werkt dat in de echte wereld niet altijd zo.' Wel lopen kwetsbare mensen in de samenleving over het algemeen een groter risico om het virus te krijgen. Dakloosheid, drugsgebruik, sekswerk, en sociale en economische achterstelling zijn allemaal risicofactoren. Zo hebben bijvoorbeeld transgender vrouwen een verhoogd risico om hiv te krijgen, maar ook vluchtelingen.

Signalen

In de strijd tegen hiv is het allerbelangrijkste volgens Van der Valk om alert te zijn op signalen. Want hoe eerder je het opspoort, hoe kleiner de kans dat je het overdraagt. 'Als je risico hebt gelopen op hiv, dus je hebt onbeschermde seks gehad en je krijgt een week of twee, drie daarna een forse griep, dan moet je op hiv testen. Na die acute fase heb je een periode nagenoeg geen klachten, maar zijn er wel een aantal ziektes die veel vaker voorkomen bij mensen met hiv, zoals bepaalde soa's, gordelroos en heftige longontstekingen. Dan is het doelmatig om een hiv test te doen, en we weten vanuit onderzoek dat huisartsen en medisch specialisten dat veel te weinig doen.'

Anno 2022 ziet de hiv-zorg in Nederland er compleet anders uit dan in de jaren '80. Het oplopen van het virus is geen doodsvonnis meer en met medicatie valt er goed mee te leven. Maar de strijd tegen hiv is niet voorbij en de stigma's rondom het virus zijn hardnekkig.
Anno 2022 ziet de hiv-zorg in Nederland er compleet anders uit dan in de jaren '80. Het oplopen van het virus is geen doodsvonnis meer en met medicatie valt er goed mee te leven. Maar de strijd tegen hiv is niet voorbij en de stigma's rondom het virus zijn hardnekkig. (ANP / SIPA USA)

Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen