BNR In Alle Staten27 jun '16 16:55Aangepast op 30 jun '16 09:31

Arkansas: natuurlijk, de staat van Bill

Auteur: Bernard Hammelburg

Aan Youtube-onthoofdingen zoals IS doet Amerika niet, maar sinds de herinvoering van de doodstraf, in 1976, zijn er toch zo’n 1.500 mensen geëxecuteerd, dat zijn er dus gemiddeld vijftig per jaar. Arkansas is een beetje het symbool geworden van deze moord-van-staatswege.

Dat kwam door het ontwakende geweten van Pfizer, de farmaceutische gigant, die een verdovingsmiddel produceert dat wordt ingespoten bij executies. Uit principiële overwegingen kondigde Pfizer aan geen leveranties meer te willen doen aan gevangenissen die de doodstraf uitvoeren. Arkansas stond daarmee voor een acuut probleem: het had nog een handjevol ampullen in voorraad, maar de houdbaarheidsdatum was nog maar enkele weken weg.

De wet schrijft voor dat bij een executie met de injectienaald, zoals tegenwoordig gebruikelijk, er minstens een dubbele dosis verdovingsvloeistof aanwezig moet zijn voor het geval het middel met een prik niet werkt – wat in het verleden is gebeurd en tot onbeschrijfelijke drama’s leidde. De gouverneur kwam tot de ontdekking dat hij nog voldoende ampullen had voor de executie van acht veroordeelden, maar die moesten dan versneld worden doodgespoten, om de houdbaarheidsdatum niet te overschrijden. Maar de veroordeelden zaten allemaal – zoals gebruikelijk – in beroepsprocedures: een verzoek tot herziening bij de rechtbank, een verzoek voor gratie bij de gouverneur, een procedure bij het federale Hooggerechtshof. Met dat soort procedures weten veroordeelden hun executie vaak enige jaren uitgesteld te krijgen.

Het Hooggerechtshof kwam de gouverneur tegemoet, en vonniste dat hij het recht heeft de executies versneld uit te voeren. Dit tot verbijstering van de juridische wereld, en tot vreugde van de minister van Justitie van Arkansas, Leslie Rutledge, die het een overwinning vond ‘voor de families en nabestaanden van de slachtoffers’.

Arkansas is niet de enige staat met de doodstraf, het zijn er 31. Maar nergens is het onderwerp in de recente geschiedenis op zo navrante wijze in het nieuws geweest als in deze zaak. Nog nooit heeft een staatsregering aangestuurd op een soort versnelde massamoord, met als argument dat de verloopdatum van een stel ampullen.

Het is niet het eerste waaraan je denkt bij Arkansas. De meest voor de hand liggende associatie is natuurlijk Bill Clinton, opgegroeid in het stadje Hope. In die dagen bestond in Arkansas nog volledige apartheid. In een van de twee gesprekken die ik ooit met Clinton voerde, keek hij nadrukkelijk op dat verleden terug: "Ik weet precies wat segregatie is, want ik ben erin opgegroeid." Zijn moeder, die ik in 1992 uitvoerig interviewde, vertelde dat hem dat behoorlijk dwars zat, en dat hij als puber in de kersttijd, in kostuum met stropdas, naar zwarte wijken trok om daar maaltijden rond te brengen. Ik vond het een sentimenteel verhaal, trouwens, al is het echt gebeurd.

Dossier Verkiezingen VS

Arkansas is een van die zuidelijke staten waar de rassenstrijd prominent heeft gespeeld. Geen Amerikaan die niet weet wie de ‘Little Rock Nine’ waren: de eerste zwarte leerlingen die, in 1957, naar een blanke school, Little Rock Central High, gingen. Daaraan vooraf ging een reeks gebeurtenissen die bijna tot een burgeroorlog hadden geleid. In 1954 had het Hooggerechtshof gevonnist dat de scheiding tussen blanke en zwarte scholen in strijd was met de grondwet, en dat alle openbare scholen in het land dus voor alle rassen toegankelijk waren. Maar gouverneur Orval Faubus van Arkansas, een racistische Democraat van de oude stempel, ging dwarsliggen. Hij zette de Nationale Garde in om de zwarte leerlingen tegen te houden en de orde in de staat te handhaven. Dat leidde tot rellen, waarbij president Dwight Eisenhower uiteindelijk besloot tot het inzetten van paratroepers. Dat ging echt heel ver, want ’s lands wet verbiedt de krijgsmacht op te treden in eigen land, daarvoor is de Nationale Garde in het leven geroepen. Dat de president van die regel afweek was een indicatie van zijn terechte vrees dat de rellen in Little Rock een domino-effect zouden hebben naar andere staten.

Tegenwoordig is ‘Little Rock Central High’ een toeristenattractie, met een hoop leuke hotels in de buurt. Het is tekenend voor wat er in veel staten met een racistisch verleden gebeurt: de eigen geschiedenis wordt breed uitgemeten, en de plekken van toen zijn nu monumenten. Little Rock is trouwens een leuke stad, met een gezellig centrum, kunstgaleries, musea en de imposante Clinton Presidential Library & Museum. Modern, eigentijds, gezellig. Al hangt dat gruwelijke verhaal van de versnelde doodstraf als een zwarte schaduw boven heel Arkansas.


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen