BNR In Alle Staten4 jul '16 19:29Aangepast op 6 jul '16 13:29

North Carolina: waar doe ik mijn plasje?

Auteur: Bernard Hammelburg

‘Volgens de wet moet ik op dezelfde WC als uw vrouw’, luidde een tweet van James Parker Sheffield, gericht aan de gouverneur van North Carolina. Hij stuurde een foto van zichzelf mee: man met baard.

Sheffield is transgender, en reageerde op een van de meest controversiële wetten uit de moderne geschiedenis: transgenders mogen in North Carolina alleen naar een openbaar toilet dat past bij hun oorspronkelijke geslacht. De wet heeft een indrukwekkende naam: ‘Openbare toilet & veiligheidswet’. Gouverneur Pat McCrory zette er zijn handtekening onder, nadat hij het staatsparlement in speciale zitting bijeen had geroepen. Kosten van zo’n extra zitting: 42.000 dollar. In een amendement op de wet stond dat het uurloon in steden nooit hoger mag zijn dat dat van de staat, namelijk 7,25 dollar. Wat dat met transgenders en openbare toiletten te maken heeft? Wie het weet, mag zijn vinger opsteken. Maar in Amerika mogen aan wetten amendementen worden toegevoegd die niets met de kerninhoud te maken hebben, en deze wet vertelt dus twee verhalen tegelijk.

Van het verhaal over de afkeer van homo’s, lesbiennes en transgenders springt bij een normaal mens het glazuur van de tanden. Amerika was laat met het erkennen van hun rechten. Zo had president Obama bij zijn aantreden nog een terughoudend standpunt: discriminatie was onaanvaardbaar, maar met het homohuwelijk had hij moeite. In een paar jaar tijd emancipeerde hij, onder dwang van de Amerikaanse staten, die een voor een van de 19e naar de 21ste eeuw sprongen. Het is een fascinerende ontwikkeling. Neem Bill Clinton, die voor de krijgsmacht de regel ‘don’t ask, don’t tell’-regel invoerde, en ruim tien jaar later zijn transgenders welkom als soldaat.

North Carolina probeerde de klok terug te zetten, tevergeefs, want discriminatie op grond van ras of geslacht is in strijd met de grondwet, en dus kwam Obama in het geweer, gesteund door een federale rechtbank. Maar het Texas van de aartsconservatieve senator en ex-presidentskandidaat Ted Cruz zag hierin juist een aanleiding om een gerechtelijk verbod te eisen tegen het gerechtelijk verbod, en dus is de strijd nog niet gestreden. James Parker Sheffield zou nog best eens gelijk kunnen krijgen met zijn opmerking dat hij als transgender man met een baard een plasje moet doen op het damestoilet.

Het andere verhaal is net zo interessant. North Carolina vecht voor het behoud van een minimumloon dat minder is dan de helft van wat in New York en Californië wordt betaald. Dat past in de geschiedenis van de staat, die een aaneenschakeling is van gevechten tegen arbeidsrechten. Of eigenlijk: een dubbele strijd – blank en zwart.

Katoen en tabak waren door de eeuwen heen belangrijke bronnen van inkomsten. Landarbeid was daarbij onontbeerlijk, en na de Industriële Revolutie schoten sigaretten- en textielfabrieken als paddenstoelen uit de grond. Aan het begin van de 20ste eeuw begonnen werknemers in de katoenindustrie zich te organiseren, gesteund door de vakcentrale American Federation of Labor. In 1919 braken er stakingen uit, die door de werkgevers, gesteund door de staat en de Nationale Garde, werd neergeslagen. In 1929 probeerden de werknemers het opnieuw, maar ook de nieuwe golf van stakingen werd hardhandig beëindigd. Zelfs toen president Roosevelt in 1933 met een wet kwam die werktijd en loon regelde, lapten de werkgevers en de staat die aan hun laars. In 1934 staakten de werknemers opnieuw. 170.000 stakers werden na 22 dagen verslagen door 23.000 man aan politie, Nationale Garde en privé-scherpschutters. Er vielen tientallen doden.

Dossier Verkiezingen VS

Het gevecht om redelijke betaling en werktijden was vooral een confrontatie met blanke werknemers. Die trokken zich, op hun beurt, weinig aan van het lot van hun zwarte collega’s, minstens een kwart van de arbeidsmarkt. Zwarte werknemers moesten het dus opnemen tegen hun blanke collega’s én de werkgevers. Die strijd hebben ze nooit helemaal gewonnen. Hoewel in 1964 de apartheid werd afgeschaft, waren er tot 1969 gescheiden arbeiderswoningen. President Nixon negeerde in dat jaar een verzoek van de zwarte bevolking van North Carolina om in te grijpen en de staat te dwingen de Wet op de Burgerrechten toe te passen. Bij een recent bezoek aan de staat vielen mij twee dingen op: je mag in sommige hotelbars nog roken (onder druk van de tabaksindustrie), en zodra je over lonen of arbeidsrecht begint, kijkt je gesprekspartner nerveus op zijn horloge en moet dringend naar een vergeten afspraak.

Of je nu blank of zwart bent, in North Carolina moet je als fabrieksarbeider vooral je mond houden. De vakbonden zijn er verslagen. Dat blijkt uit de cijfers: North Carolina heeft, met 1,9 procent van de beroepsbevolking, het laagste aantal vakbondsleden van alle vijftig staten. En tot 1973 waren er aparte toiletten voor zwart en blank. In die traditie valt de nieuwe wc-wet tegen transgenders dus niet eens zo op.


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen