Internationaal19 okt '21 18:16

Premier Polen valt uit naar EU: 'We zullen niet zwijgen!'

Auteur: BNR Webredactie

De ruzie tussen Polen en de rest van Europa neemt enorm toe. Het conflict draait om het besluit van het Pools Hooggerechtshof dat het Pools recht in sommige gevallen boven het Europees recht gaat. Vanochtend debatteerde premier Morawiecki daarover in het Europarlement. 'Het ging er behoorlijk hard aan toe', volgens Europaverslaggever Stefan de Vries.

De Poolse premier sprak vanochtend in Straatsburg en zei dat er chantage door de Europeanen plaatsvond, volgens De Vries. 'Hij beschuldigt Brussel ervan steeds meer bevoegdheden naar zich toe te trekken. De premier zei: we zullen niet zwijgen als ons land wordt aangevallen! Dus dat was heftig taalgebruik. Tot ergernis van Ursula von der Leyen, de president van de commissie. Zij zei: uw argumenten worden er niet beter op. U ontsnapt gewoon aan het debat. En dat ging zo vier uur over en weer. Veel gebekvecht in Straatsburg dus.'

Verhoudingen

Volgens De Vries zijn de verhoudingen van Polen met Europa na vandaag een stuk slechter geworden door de duidelijke taal van de Poolse premier. En daarmee wordt volgens De Vries het fundament van de Europese Unie onderuit gehaald. 'We hebben binnen de EU een lidstaat dat zich dus niet aan de regels houdt. En dat kan eigenlijk niet. Het principe dat Europees recht boven nationaal rechts gaat is één van de basisbeginselen van de Europese Unie. En dat Polen dat nu redelijk ruim interpreteert, is een groot probleem.'

De Poolse premier Mateusz Morawiecki
De Poolse premier Mateusz Morawiecki (ANPfoto)

De sessie vanochtend in het Europarlement was oorspronkelijk onder meer bedoeld om wat dichter tot elkaar te komen, 'maar dat is goed mislukt, dat kan je wel zeggen ja', zegt De Vries. De premier was er om een soort compromis te vinden, om de gemoederen wat tot bedaren te brengen, 'maar het werd alleen maar erger'.

Het is een heel lastig probleem want van het 'wij als Europa', is Polen ook onderdeel. 'Het is niet zo dat de Europese Unie apart staat van Polen of andersom. We hebben in ons midden nu een lidstaat die zich niet aan de basisregels houdt. En we kunnen daar eigenlijk heel weinig aan doen.' Volgens De Vries zijn er drie opties die von der Leyen vandaag samenvatte: de EU kan de uitspraak van het constitutioneel tribunaal juridisch aanvechten, de EU kan EU-middelen inhouden, of de EU kan de rechten van Polen als lidstaat opschorten. 'Drie opties dus, maar die zijn alle drie behoorlijk lastig voor elkaar te krijgen.'

Momenteel staat Polen te springen om geld uit het coronaherstelfonds, zeker vijftig miljard euro. Die plannen van Polen liggen nog ter goedkeuring bij de Europese Commissie, 'maar daar wordt nu expres nog niet naar gekeken.' De geldkraan van de EU naar Polen dichtdraaien zou voor op de korte termijn een oplossing kunnen zijn, volgens De Vries. 'Maar op de lange termijn wordt het lastiger. Polen zou dan - ironisch genoeg - naar hetzelfde Europese Hof kunnen stappen als waar ze dan nu zo tegen strijden, en dan alsnog afdwingen dat het geld wordt uitbetaald. Daarna houdt het eigenlijk een beetje op voor de Europese Unie.'

Rest van Europa

Andere Europese leiders zijn ook niet blij met Polen, uit angst dat andere eurosceptische lidstaten naar aanleiding van het gedrag van de Poolse premier zo meer hun eigen plan gaan trekken en lak hebben aan de Europese regels. 'Je zou bijvoorbeeld kunnen denken aan Hongarije, of Frankrijk. Daar zijn meerdere partijen die het principe van Europees recht boven Frans recht in twijfel durven te trekken. Zo heb je ook in Duitsland het Constitutioneel Hof dat zich af en toe roert in Europese regels. Dus het is een hele lastige kwestie. Als Polen dit nu zou doen dan zou dat inderdaad andere lidstaten op een idee kunnen brengen.'

Polexit

De premier zei vandaag dat hij zeker wel in de EU wil blijven. 'Hij zei letterlijk dat er geen leugens verspreid moeten worden over de 'Polexit'. Dat gaat niet gebeuren. De Polen behoren ook tot de groep van de meest pro-Europese Europeanen en staan over het algemeen faliekant achter het lidmaatschap van de EU. Dus het is eigenlijk een hele rare situatie waarin een regering iets doet, waarvan ze weet dat het tegen de regels is, maar er tegelijkertijd toch ook niet uit wil stappen omdat het land akkoord is gegaan met het Verdrag van Lissabon. Dus die regels waartegen ze strijden hebben ze zelf geaccodeerd en zelfs mede bedacht. Dus het is eigenlijk een hele rare situatie.'

Donderdag en vrijdag vindt er een diplomatieke top plaats in Brussel. Afgelopen weken waren er al demonstraties in Polen waarbij honderdduizenden mensen de straat op gingen om te protesteren tegen de acties van het constitutioneel tribunaal en de regering. 'Het is eigenlijk een soort juridisch doolhof waar we inzitten. Wat en waar de uitgang precies is, is helemaal niet duidelijk. En ik denk dat dat ook de grote frustratie is van de Europese leiders. De frustratie dat een lidstaat allerlei regels kan negeren, maar dat we daar weinig tegen kunnen doen,' aldus De Vries.


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen