Internationaal3 mrt '22 09:30

Voormalig NAVO-chef De Hoop Scheffer: 'Oorlog Oekraïne is Europa's eigen 9/11-moment'

Auteur: Mark van Harreveld

De Russische president Vladimir Poetin is onvoorspelbaar als leider van een groot land met kernwapens. Dat zegt oud-NAVO-baas en minister van Staat Jaap de Hoop Scheffer in BNR's Big Five. Maar, zegt de oud-secretaris-generaal, Poetin weet ook dat gebruik ervan zijn eigen einde betekent. 'Ik voorzie geen oorlog.' Volgens De Hoop Scheffer moet de NAVO zijn militaire aanwezigheid in de Baltische staten wel snel vergroten.

De Hoop Scheffer noemt de Russische inval in Oekraïne 'een keerpunt', Europa's eigen 9/11-moment waarna alles anders zal zijn: van de strategie van de NAVO tot en met de verhoogde Defensie-uitgaven. De voormalig NAVO-chef wil (nog) niet spreken van een Derde Wereldoorlog, maar tekent er wel bij aan dat de hazen compleet anders gaan lopen wanneer 'Poetin zou besluiten om één teen op één vierkante centimeter NAVO-gebied te zetten'.

Volg de laatste ontwikkelingen in Oekraïne via ons liveblog

'Dan hebben we de volgende fase in het conflict, dan komt de NAVO als geheel in actie en dan praten we over een hele andere situatie.' Volgens De Hoop Scheffer zitten we op een schaal van 10 nu op 7,5, in geval van een aanval op de NAVO 'ruim over de negen'.

Vol wraak

Gevraagd in hoeverre hij denkt dat Poetin nog rationele besluiten neemt, zegt de minister van Staat dat rationaliteit in Poetins hoofd heeft 'plaatsgemaakt voor revisionisme en rancune. Hij is nukkig, wrokkig en vol met wraak en daarmee is hij onvoorspelbaar als leider van een groot land met kernwapens. Maar hij weet ook dat inzet daarvan zijn einde betekent.' De Hoop Scheffer denkt dan ook niet dat Poetin zijn nucleaire dreiging met kernwapens omzet in een daadwerkelijke actie.

Het artikel gaat verder onder de video.

Wat onverlet laat dat Poetins isolement als leider De Hoop Scheffer zorgen baart. 'Hij is van een autocraat een dictator geworden. Hij trekt zich terug in een isolement met een paar ja-knikkende adviseurs, en dat is bijzonder rikskant.' Volgens de voormalige NAVO-baas, die uit ervaring spreekt, zit iedere leider in een bubbel en moet tegelijkertijd iedere leider zich daar goed van bewust zijn. 'Iedere leider moet daarvoor oppassen.'

Geen oorlog

Toch voorziet De Hoop Scheffer geen oorlog. 'De NAVO gaat geen oorlog voeren met Rusland om Oekraïne. Poetin weet dat, daarom is hij onwaarachtig in zijn propaganda door te zeggen dat de NAVO Rusland bedreigt. Overigens, zegt hij, is Poetin banger voor de Europese Unie dan voor de NAVO. De Unie staat namelijk voor democratie, en dat zet de bijl aan de wortels van zijn regime. 'Poetin is bang dat Oekraïne een soort Polen wordt.'

Onhandige Von der Leyen

Ondanks alle retoriek van EU-voorzitter Ursula von der Leyen ziet De Hoop Scheffer een EU-lidmaatschap voor Oekraïne niet op korte termijn gebeuren. Hij zegt dat Oekraïne een corrupt land is dat verre van klaar is voor wat voor toetreding dan ook. Hij kwalificeert de opmerkingen van Von der Leyen dat Oekraïne versneld lid van de Unie moet worden dan ook als onhandig. 'Daar gaat zij niet over, maar de lidstaten. En het is nodeloos een extra irritatie voor Poetin. Drijf hem nou niet nóg verder in een hoek. Wees als EU zo pro-actief als maar zijn kan, maar nu praten over lidmaatschap is onverstandig. Ik denk dat Von der Leyen dat nu ook wel weet.'

NAVO-versterking Baltische landen

Volgens de Hoop Scheffer moet de NAVO wel zijn militaire aanwezigheid in het Baltische Zeegebied snel versterken. Hij wijst op de zogeheten Suwalki-passage, een strook Polen van 100 kilometer breedte die de Russische exclave Kaliningrad met bondgenoot Belarus verbindt en daarmee de enige landverbinding vormt tussen de Baltische staten en de rest van de NAVO. 'De NAVO moet daar aanwezig zijn, als die Suwalki-gap afgesloten wordt, dan heeft de NAVO een groot probleem en geen landtoegang meer tot Estland, Letland en Litouwen.'

Nieuw NAVO-paradigma

Als Oekraïne door Rusland 'opgerold' wordt, dan grenst de NAVO aan een door Rusland gecontroleerd gebied. Dat betekent volgens De Hoop Scheffer dat de volledige NAVO-strategie herschreven moet worden, al gelden er sowieso andere parameters: elk Europees land is er zich van bewust dat de defensie-uitgaven omhoog moeten, er is een hernieuwde Europese solidariteit én voorheen neutrale landen als Finland en Zweden overwegen toetreding tot de NAVO. Het Finse parlement heeft in meerderheid vóór lidmaatschap gestemd.

Meer NAVO, meer Europa

'We hebben nu méér NAVO en méér Europa nodig.' Volgens De Hoop Scheffer komt de ultieme veiligheid weliswaar uit Washington, maar is dit een 'ernstige wake-up call'. Want nu zit er een Biden in het Witte Huis, maar zit daar straks een Trump? 'Toen de muur viel zijn we met een glas witte wijn in een strandstoel gaan zitten en we hebben de verdediging aan de Amerikanen uitbesteed.' Volgens De Hoop Scheffer dachten we, in lijn met de schrijver Fukuyama, dat we aan het 'eind van de de geschiedenis' waren beland. 'Maar de geschiedenis is terug en die moeten we herschrijven.'

De Chinese draai

Geheel onverwacht heeft China aangeboden te bemiddelen in het conflict. Voor De Hoop Scheffer is het duidelijk: China zit in zijn maag met dit conflict. 'China zit met de vingers tussen de deur. Dat bleek al in de Veiligheidsraad waar de Chinezen niet de resolutie veto-den die door de Amerikanen was ingediend, maar zich onthielden van stemming. China heeft geen ambitie en behoefte om met de EU in een conflict te geraken. China als supermacht ziet dit met lede ogen aan, het is een absoluut novum om deze woorden uit te spreken. Wat we daarvan moeten denken, daarvoor is het te vroeg, maar het is bijzonder. Het geeft aan dat China bezorgd is.'

Taiwan

Volgens De Hoop Scheffer kijkt China 'heel scherp' naar Biden en naar de VS om hoe de Amerikanen dit gaan oplossen. Want op de achtergrond speelt de kwestie-Taiwan. Daarom heeft Joe Biden een hoge delegatie van oud-topmensen uit leger en politiek uit zowel de regering-Bush als die van Obama naar Taiwan gestuurd voor een onderhoud met de Taiwanese president. Dat is een waarschuwing en tegelijkertijd een geruststelling. De waarschuwing aan het adres van China is ondubbelzinnig: ondanks een oorlog in Europa blijven we actief in de Pacific. China krijgt dus geen vrijbrief om Taiwan binnen te vallen. Het is ook een geruststelling aan Japan en Zuid-Korea.

De-escalatie via back channels

Ten slotte hoopt De Hoop Scheffer dat er, net als bij de Cubaanse crisis in 1962, een zogeheten 'back channel' is waar de VS en Rusland direct met elkaar communiceren. 'Er moet een middel gevonden worden langs back channels om te de-escaleren. Je moet een lijn hebben tussen mensen die toegang hebben tot de presidenten. Het grote risico bij dit soort conflicten is miscommunicatie. Er moet gede-escaleerd worden.'

Volg de laatste ontwikkelingen in Oekraïne via ons liveblog

Gerelateerde artikelen