Internationaal7 mrt '22 13:31

China wil bevriend blijven met Rusland én Oekraïne

Auteur: Mark van Harreveld

De Chinese leider Xi Jinping lijkt te blijven proberen om geit en kool te sparen nu twee van zijn belangrijke handelspartners elkaar op leven en dood bevechten. Zo noemde de Chinese Buitenlandminister Wang Yi op een persconferentie de vriendschap tussen zijn land en Rusland 'ijzersterk' en zei hij dat de samenwerking beide landen voordeel en veel mogelijkheden biedt. Tegelijkertijd kondigde hij aan dat het Chinese Rode Kruis humanitaire hulp naar Oekraïne gaat sturen.

China's Buitenlandminister Wang Yi op de persconferentie over het Chinese buitenlandbeleid
China's Buitenlandminister Wang Yi op de persconferentie over het Chinese buitenlandbeleid (EPA/LI XIN / XINHUA )

China blijft twee ijzers in het vuur houden

Daarnaast herhaalde Yi zijn oproep aan de strijdende partijen om een diplomatieke oplossing te vinden en dat Beijing bereid is om samen met de internationale gemeenschap te bemiddelen. China blijft daarmee het slappe koord bewandelen tussen enerzijds politieke belangen en aan de andere kant economische imperatieven die minstens zo zwaar of zwaarder wegen. Zo heeft Beijing heeft de Russische invasie in Oekraïne niet veroordeeld, maar er evenmin steun voor uitgesproken. China onderhoudt met zowel Rusland als Oekraïne nauwe handelsrelaties.

Luister ook | Oligarchen worden geraakt door sancties, nu is China aan zet

Cruciale rol China

Volgens de Australische premier Scott Morrison speelt China een cruciale rol waar het gaat om het beëindigen van de oorlog omdat geen enkel ander land meer invloed op het Kremlin heeft dan China. Maar Morrison vindt dat ook Beijing de invasie moet veroordelen en sancties tegen Rusland moet instellen. De Australische premier hekelde het Chinese besluit om de importbeperkingen voor Russisch graan te versoepelen. China zegt dat het 'een normale handelssamenwerking' met Rusland zal blijven onderhouden.

Hoe normaal die relatie zal zijn, moet nog blijken: een aantal Russische banken is nu de toegang ontzegd tot het internationale betalingssysteem Swift dat wereldwijd gebruikt wordt voor financiële transacties. Die afkoppeling van Swift zal de betaling van de Russische export aanzienlijk bemoeilijken. Een direct gevolg daarvan was dat China onlangs een deel van zijn import vanuit Rusland moest afschalen omdat handelaren moeite hadden met de financiering.

Luister ook | Ron Keller: Als er een land is dat Rusland een halt kan toeroepen, dan is dat China

Alternatieven voor Swift?

Zowel China als Rusland was de afgelopen jaren druk in de weer met de ontwikkeling van eigen alternatieve betalingssystemen om minder afhankelijk te zijn op de dollar gebaseerde systemen zoals Swift. Zo kent Rusland zijn Systeem voor Overdracht van Financiële Berichten (STFM) en heeft China het Cross-Border Interbank Payment System (CIPS), beide systemen werken in hun eigen valuta, de roebel en de yuan. Het Carnegie Moscow Center stelt in een studie dat deze betalingssystemen van eigen bodem echt geen alternatief voor Swift zijn.

Zo had in 2021 slechts één Chinese bank zich bij het Russische STFM aangesloten, omgekeerd zijn wel steeds meer Russische banken en mondiale financiële instellingen bij het Chinese systeem aangesloten. Op dit moment wordt voor slechts ongeveer 17 procent van de handel tussen Rusland en China de Chinese yuan gebruikt. In 2014 was dit nog maar 3 procent. De energiehandel vindt echter nog overwegend in Amerikaanse dollars plaats, hoewel ook hier de yuan zijn intrede doet.

Luister ook | Chinese handel lijdt zwaar onder oorlog Oekraïne

De handel tussen China en Rusland is de afgelopen jaren gestaag gegroeid en piekte zelfs vlak voor de Russische invasie van buurland Oekraïne. Volgens gegevens van de Chinese douane steeg de export naar Rusland in januari en februari met 41 procent in vergelijking met dezelfde periode een jaar eerder. Vorig jaar bedroeg de handel bijna 147 miljard dollar (110 miljard pond), wat bijna 36 procent meer is dan in 2020. Tijdens het bezoek van president Poetin vorige maand aan Beijing zeiden de twee landen dat ze hun handel tegen 2024 tot 250 miljard dollar willen opvoeren.

Olie en gas

De export van gas en olie is een belangrijke pijler van de Russische economie, en geen van beide sectoren zijn vooralsnog gesanctioneerd door Westerse landen, al gaan er steeds meer stemmen op om dat wel te doen. Zo is de EU nog steeds Ruslands grootste energiemarkt. Zo'n 40 procent van het gas in de EU en 26 procent van de olie is afkomstig uit Rusland. Laat onverlet dat de Russische export van olie en gas naar China ook substantieel zijn. Vorig jaar was Rusland de op een na grootste olieleverancier en de op twee na grootste gasleverancier van China, met een export van respectievelijk 41,1 miljard dollar en 4,3 miljard dollar. En hoewel de export van Russische olie en Russisch gas naar China de afgelopen vijf jaar met 9 procent per jaar steeg, is China maar half zo groot als de EU-markt voor Russische energie.

Luister ook | Rusland krijgt junkstatus, Chinese banken krabbelen terug

Sino-Oekraïense betrekkingen

Sinds 1991 heeft Oekraïne vrij sterke handelsbetrekkingen met China opgebouwd, alsook samenwerking op militair-technisch gebied en in de ruimtevaartindustrie. Sinds enkele jaren is China zelfs de belangrijkste handelspartner van Oekraïne, met een handelsomzet van 15,4 miljard dollar in 2020, waarvan de Oekraïense export goed is voor 7,1 miljard dollar. De handel met China bedroeg in 2020 10,9 procent van het bbp en 15,1 procent van de totale buitenlandse handelsomzet van Oekraïne. Ter vergelijking: 20 jaar geleden bedroegen deze respectievelijk 1,9 procent en 2,3 procent.

China verkoopt machines en consumentengoederen aan Oekraïne, Oekraïne op zijn beurt exporteert grondstoffen als maïs, gerst en zonnebloemolie naar China. Ongeveer een derde van China's maïs is afkomstig uit Oekraïne en, saillant, Oekraïne levert China ook onderdelen van kernreactoren.

Volgens Yurii Poita van het Center for Army, Conversion and Disarmament Studies heeft China lange tijd geprobeerd geen keuze te hoeven maken in het Russisch-Oekraiense conflict door met zowel Kiev als Moskou samen te werken, maar zal Beijing uiteindelijk voor Moskou kiezen als gevolg van de toegenomen strategische concurrentie met de VS en doordat Oekraine steeds meer naar de EU en de NAVO neigt.

Een keuze voor Rusland zou echter niet hoeven betekenen dat de Sino-Oekraïense handel stil komt te liggen, In tegendeel, betoogt bijzonder hoogleraar Economie Yan Liang van de Willamette University in Oregon. Volgens Liang kan China een nóg belangrijkere handelspartner van Oekraïne worden als Rusland de macht overneemt en een pro-Moskou regering in het land installeert. Dat is geen vrijwillige intensivering van de handelsrelaties: Oekraïne valt in geval van Russische bezetting dan onder westerse sancties. Volgens Liang zal China dan 'een van de weinige opties zijn die overblijft'.

Volgens Liang zal China na afloop van de oorlog Oekraïne nog steeds zien als een 'strategische locatie' voor zijn economische belangen, ongeacht wie de regering in Kiev leidt.

Lees ook | How much trade does Russia do with China?

Lees ook | The China-Ukraine Partnership: Surviving a Deteriorating Strategic Environment

Lees ook | War Puts Billions of Dollars in Ukraine-China Trade at Risk

Gerelateerde artikelen