Internationaal24 jun '22 14:31Aangepast op 24 jun '22 18:16

Liveblog | Rutte: zicht op EU-lidmaatschap belangrijke steun voor Oekraïne

Auteur: BNR Webredactie

Het is dag 121 van de oorlog in Oekraïne. Volg de laatste ontwikkelingen in dit liveblog.

Een man rijdt op een fiets tussen het puin in Lysytsjansk (Loehansk).
Een man rijdt op een fiets tussen het puin in Lysytsjansk (Loehansk). (ANP / AFP / Anatolii Stepanov)

'Duitsland gaat meer houwitsers leveren'

18:10 | De Duitse regering wil de artillerie van Oekraïne versterken door meer houwitsers naar het land te sturen. Dat hebben bronnen rond het Duitse ministerie van Defensie gemeld. De bronnen melden dat Berlijn over het plan overleg voert met Nederland en een 'andere Europese partner'.

Duitsland en Nederland schonken eerder samen al twaalf pantserhouwitsers aan Oekraïne. De mobiele artilleriekanonnen kunnen doelen op 40 kilometer afstand raken. Elke houwitser wordt bediend door vijf militairen.

Noorwegen maakte begin juni bekend dat het 22 houwitsers naar Oekraïne heeft gestuurd. Het land leverde ook reserveonderdelen en munitie.

'EU-lidmaatschap Oekraïne symbolisch heel belangrijk'

14:30 | Oekraïne mag kandidaat-lid worden van de Europese Unie, maar moet wel aan een aantal voorwaarden voldoen voor het klaarstomen voor het EU-lidmaatschap echt kan beginnen. Zo moet de regering in Kiev de strijd tegen corruptie nog fors opvoeren en moeten rechtsstaat en democratie worden versterkt.

Buitenlandcommentator Bernard Hammelburg verwacht dan ook dat het nog lang gaat duren voordat Oekraïne officieel lid is van de Europese Unie. ‘Op de lijst, de criteria van Kopenhagen, staan alle voorwaarden. Dat moet allemaal aangepakt worden. Het kan dus nog een hele tijd gaan duren.’

De vijf kandidaat-lidstaten van de EU, Turkije, Montenegro, Noord-Macedonië, Servië en Albanië, voelen zich volgens Hammelburg geschoffeerd omdat Oekraïne nu plotseling voorrang krijgt. Maar hij nuanceert: ‘Het siert deze landen wel dat ze achter dit besluit staan.’

Hammelburg heeft een hekel aan het woord ‘historisch', maar kan zich wel vinden in de woorden van Zelenski. ‘Als Poetin niet begonnen was met deze oorlog, was het EU-lidmaatschap totaal ondenkbaar geweest. Poetin heeft Oekraïne en de EU in elkaars armen gedreven. Of het leidt tot concrete stappen is een ander ding, maar symbolisch is dit heel belangrijk.’

Oekraïense president Zelenski opent Glastonbury Festival

14:17 | De Oekraïense president Volodimir Zelenski heeft vrijdag het Britse Glastonbury Festival geopend. Zelenski sprak tienduizenden bezoekers toe in een videoboodschap, die voor het optreden van The Libertines werd afgespeeld op een scherm bij het Other-podium.

De president zei onder meer dat het festival een van de grootste voorbeelden van vrijheid is. 'En ik vraag jullie om dit gevoel te delen met de mensen wier vrijheid wordt aangevallen.' Ook vroeg Zelenski de festivalgangers om gevluchte Oekraïners te helpen. 'Zet alle politici die je kent onder druk om te helpen de vrede in Oekraïne te herstellen.' Op Glastonbury, een van de grootste festivals ter wereld, treedt vrijdag ook de Oekraïense songfestivalwinnaar Kalush Orchestra op.

Het Glastonbury Festival voor Hedendaagse Podiumkunsten zoals het officieel heet, wordt sinds 1970 gehouden bij een dorp in het graafschap Somerset ten zuiden van Bristol. Op de eerste bijeenkomst waren er 1500 bezoekers en artiesten. Dit jaar komen er meer dan 140.000 mensen op het meerdaagse festival af.

Blinken: Rusland stort tot 50 miljoen mensen in hongersnood

14:06 | De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken zegt dat de Russische oorlog in Oekraïne wereldwijd 40 tot 50 miljoen mensen in hongersnood zal storten. Blinken gaf Rusland daar vrijdag de schuld van op een persconferentie met zijn Duitse ambtgenoot Annalena Baerbock.

De Amerikaanse minister weerlegt de Russische beschuldigingen dat de westerse sancties de oorzaak zouden zijn van de voedselcrisis van het moment. 'Er is geen andere reden dan de Russische blokkade van Oekraïne en de Russische weigering om zijn eigen graan te exporteren om politieke redenen.'

Baerbock zei dat internationale partners bezig zijn om de Russische 'graanoorlog' te bestrijden. Haar prioriteit ligt nu bij het opzetten van betrouwbare transportroutes om zoveel mogelijk graan uit Oekraïne te krijgen en de wereldwijde voedselonzekerheid tegen te gaan. Doordat Rusland de Zwarte Zee blokkeert kan het graan niet per schip Oekraïne verlaten. Daarnaast hebben de Oekraïense spoorlijnen een andere breedte dan de Europese sporen, dus moet al het graan bij de grens in andere wagons worden geladen.

Volgens de Verenigde Naties is het aantal mensen met honger de laatste jaren explosief gestegen, met name sinds de coronapandemie. De VN telt nu wereldwijd 345 miljoen mensen met ernstige voedselonzekerheid.

Kremlin bevestigt dat EU-lidmaatschap Oekraïne zaak van Kiev is

13:16| Een eventueel Oekraïens lidmaatschap van de Europese Unie is een 'binnenlandse aangelegenheid' van Oekraïne en Europa. De Kremlinwoordvoerder Dmitri Peskov zei dit in een reactie op het besluit van de unie om Oekraïne de status van kandidaat-lidstaat te geven. 'Het zijn Europese binnenlandse zaken en voor ons is het belangrijk dat die niet nóg meer problemen voor ons veroorzaken', aldus de woordvoerder.

Hij zei dat het hoe dan ook erg moeilijk is om de betrekkingen tussen Rusland en de EU nog verder te verslechteren.

Rusland valt sinds 24 februari Oekraïne aan na jaren van strijd in het oosten van Oekraïne tussen pro-Russische milities enerzijds en ultranationalistische Oekraïense milities en het Oekraïense leger anderzijds. In de ogen van Moskou is die strijd een gevolg van een 'staatsgreep' van de VS en de EU in Kiev in 2014. Daarmee werd een gekozen pro-Russische president afgezet en braken in bepaalde regio's in Oekraïne opstanden uit. De grootste zorg van het Kremlin was dat Oekraïne lid zou worden van de NAVO. De aanval op Oekraïne lijkt dat plan te hebben gesmoord.

De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov beklemtoonde vrijdag de achterdocht jegens de NAVO en de EU. Hij zei dat het lijkt alsof die twee naar een coalitie streven om een oorlog tegen Rusland te beginnen. Woordvoerster Maria Sacharova van het ministerie van Buitenlandse Zaken zei dat de Verenigde Staten steeds vaker vijandige acties tegen Rusland uitvoeren, terwijl ze beweren de diplomatieke betrekkingen te willen handhaven. Zo zou Litouwen de goederenboycot vanuit Rusland naar de exclave Kaliningrad onder aanmoediging van en op aanwijzingen van Washington hebben afgekondigd.

Duitsland wil deel Nord Stream 2 gebruiken voor lng-terminal

11:41 | Het Duitse ministerie van Economische Zaken overweegt om delen van de Nord Stream 2-gasleiding om te bouwen tot een aansluiting voor een terminal voor vloeibaar gemaakt aardgas (lng) aan de Oostzeekust. Dat meldt het Duitse tijdschrift Der Spiegel.

Het ministerie zal dan mogelijk het deel van het pijpleidingsysteem dat zich op Duits grondgebied bevindt onteigenen en afsnijden van de rest van de pijpleiding. Door de oorlog in Oekraïne schortte Duitsland de goedkeuring op voor de omstreden gaspijplijn Nord Stream 2, die via de Oostzee loopt van Rusland naar Duitslan. Het land kondigde ook aan snel niet meer afhankelijk te willen zijn van Russisch gas.

De belangrijkste handelspartner van Nederland moet daardoor op andere manieren aan gas komen. Een van die opties is lng. Duitsland versnelt de komende jaren dan ook de lng-projecten. Voor lng moeten wel nieuwe pijpleidingen gebouwd worden en installaties waar lng kan worden opgeslagen vanaf schepen of drijvende fabrieken die ladingen lng kunnen omzetten in gas, voordat het naar het gasnet kan.

Duitsland riep donderdag al de alarmfase van het nationale gascrisisplan uit doordat Rusland de gastoevoer naar het land steeds meer afknijpt. Het Russische staatsgasbedrijf Gazprom levert sinds vorige week nog maar zo'n 40 procent van de normale hoeveelheid gas via Nord Stream 1, de voor Duitsland belangrijkste pijpleiding voor Russisch gas.

Gazprom liet in mei al weten delen van de gaspijpleiding Nord Stream 2 te gaan gebruiken voor de levering van gas aan regio's in het noordwesten van Rusland.

Duitse ondernemers pessimistischer door zorgen over gas

10:54 | Duitse ondernemers zijn pessimistischer geworden over de nabije toekomst. Ze hebben al te maken met sterk gestegen energieprijzen en daar komt de zorg bovenop dat uit Rusland helemaal geen gas meer naar de grootste economie van de Europese Unie gaat. De afgelopen weken kneep het Russische staatsgasconcern Gazprom de toevoer van gas naar Duitsland aanzienlijk af.

Een graadmeter van het Duitse economisch instituut Ifo die de toekomstverwachtingen van ondernemers meet, zakte deze maand naar een stand van 85,8. Dat is ruim 1 punt lager dan een maand eerder, terwijl economen gepeild door persbureau Bloomberg juist een stijging hadden verwacht.

'De verwachtingen verslechterden aanzienlijk. Stijgende energieprijzen en de dreiging van gastekorten baren het Duitse bedrijfsleven grote zorgen', zegt Ifo-president Clemens Fuest. Het pessimisme kan ook doorwerken in Nederland, waar Duitsland de grootste handelspartner van is.

Gazprom levert sinds vorige week nog maar zo'n 40 procent van de normale hoeveelheid gas via Nord Stream 1, de voor Duitsland belangrijkste pijpleiding voor Russisch gas. Duitsland riep donderdag de alarmfase van het nationale gascrisisplan uit, wat energieleveranciers de mogelijkheid geeft de prijzen voor gas te verhogen om het verbruik te remmen. De Duitse regering waarschuwde ook dat industriebedrijven zonder gas kunnen komen te zitten.

Russische olie massaal naar India na westerse boycots

10:46 | India heeft de afgelopen maanden veel meer Russische olie geïmporteerd dan daarvoor. Het Aziatische land stelt zich formeel neutraal op in het conflict tussen Rusland en Oekraïne. Het ziet ook geen bezwaar in de import van fossiele brandstoffen uit Rusland. Doordat westerse mogendheden wel boycots hebben ingesteld of aangekondigd, kan India de olie met korting kopen.

Sinds april importeert India 10 procent van zijn olie uit Rusland, meldt persbureau Bloomberg op basis van een anonieme overheidsfunctionaris. De op twee na grootste importeur van olie ter wereld was daarvoor voor slechts 0,2 procent van de invoer afhankelijk van Rusland. Daarmee is het aandeel Russische olie in de import vijftig keer zo groot geworden.

Onlangs verklaarde de Russische president Vladimir Poetin al dat de export van olie richting Azië flink is toegenomen. Behalve India heeft ook China veel behoefte aan fossiele energiebronnen. China, dat de aanval op Oekraïne niet heeft veroordeeld, is ook een grote importeur van Russische olie geworden.

De Verenigde Staten kozen er kort na het begin van de oorlog voor om geen fossiele brandstoffen uit Rusland meer te kopen. De Europese Unie kondigde eerder deze maand een verbod aan op de import van Russische olie die via zee wordt aangevoerd, terwijl een oliepijpleiding bestemd voor onder andere Hongarije wordt ontzien. Die boycot raakt volgens Brussel 90 procent van de olie-export van Rusland naar de EU.

Duitse minister waarschuwt voor stilleggen industrie om gastekort

10:31 | Delen van de Duitse industrie kunnen worden stilgelegd vanwege tekorten aan aardgas door lagere gasleveringen uit Rusland. Daarvoor waarschuwde de Duitse minister van Economische Zaken Robert Habeck in het blad Der Spiegel. Berlijn zei donderdag nog dat de alarmfase is ingegaan voor de gascrisis en dat tekorten dreigen als de voorraden voor de winter onvoldoende aangevuld kunnen worden.

Habeck zei tegen Der Spiegel dat door gastekorten bedrijven de productie moeten stilleggen, werknemers moeten ontslaan en mensen daardoor armer kunnen worden. Volgens de minister is dat een strategie van de Russische president Vladimir Poetin om verdeeldheid te zaaien in Duitsland.

Hij stelt dat daarmee een voedingsbodem ontstaat voor populisme om zo de Duitse democratie van binnenuit te ondermijnen. Habeck verklaarde dat de plannen van Poetin niet mogelijk gemaakt moeten worden. Duitsland heeft al gezegd dat Moskou gas inzet als wapen vanwege de Duitse steun aan Oekraïne in de oorlog met Rusland.

In Duitsland is nu de tweede fase van het noodplan voor de gascrisis ingegaan. Bij de derde fase kan de overheid direct ingrijpen bij de verdeling van gas in het land.

Het hoofd van het Duitse agentschap voor nutsvoorzieningen zei dat Rusland de gaskraan mogelijk helemaal dichtdraait en dat de energieprijzen nog verder kunnen stijgen. Hij stelde dat mensen en bedrijven het gebruik van gas zoveel mogelijk moeten beperken door bijvoorbeeld minder te stoken en korter te douchen.

De Duitse minister van Financiën Christian Lindner werkt volgens de krant Süddeutsche Zeitung voor de komende twee jaar aan miljardenhulp voor industriesectoren die veel energie verbruiken. Hij zou in 2023 en 2024 voor 2,9 miljard euro aan hulp willen bieden. In april werd ook al gemeld dat de Duitse overheid met een miljardensteun voor bedrijven zou komen die hebben te lijden onder de gevolgen van de oorlog in Oekraïne.

Oekraïense militairen moeten terugtrekken uit Severodonetsk

08:23 | De Oekraïense militairen die nog in Severodonetsk zitten, moeten zich terugtrekken, zei de gouverneur van de regio Loehansk vrijdag. Volgens Sergej Gaidai heeft het geen nut voor de militairen om in de stad te blijven die bijna volledig in Russische handen is.

'In een kapotgeschoten stad blijven, puur om er te blijven, slaat nergens op', aldus Gaidai. In de stad is de afgelopen maand hevig gevochten. De Russen drongen de Oekraïners steeds verder terug, waardoor nu alleen het terrein van een chemische fabriek nog in Oekraïense handen is.

Het behouden van de stad werd door president Volodimir Zelenski eerder nog gezien als van cruciaal belang voor de toekomst van de Donbas, de regio die sinds 2014 deels wordt gecontroleerd door pro-Russische separatisten.

Het Russische leger richt zich steeds meer op Lisitsjansk, dat naast Severodonetsk ligt. Oekraïense militairen hielden de Russen donderdagavond tegen buiten de stad, maar konden niet voorkomen dat een nabijgelegen dorp in Russische handen viel.

Kandidaat-lidmaatschap vooral van symbolische betekenis

06:56 | De toekenning van het kandidaat-lidmaatschap is vooral van symbolische betekenis om de Oekraïense bevolking en zijn president Volodimir Zelenski toekomstperspectief te bieden nu het land door de Russen in een oorlog is gedwongen. En het is een signaal naar de Russische president Vladimir Poetin.

Het kan nog jaren duren voor Oekraïne daadwerkelijk EU-lid is maar in Brussel wordt gesproken over een historische dag. 'Het is een grote stap vooruit', zegt Europa-verslaggever Stefan de Vries.

Het besluit was volgens De Vries niet verrassend, maar dat het zo snel ging wel. 'Even na achten kwamen Charles Michel en Ursula von der Leyen al triomfantelijk naar de perszaal met het bericht dat de landen kandidaat-leden kunnen worden. De Europese leiders waren vooral trots op zichzelf gisterenavond. Voor de twee landen is het daarnaast een grote verandering. En een enorme opsteker.'

Rutte: zicht op EU-lidmaatschap belangrijke steun voor Oekraïne

02:07 | Het kandidaat-lidmaatschap voor Oekraïne en Moldavië is voor die landen een belangrijke steun in de rug, zegt premier Mark Rutte. Dat bleek wel uit de dankwoorden die president Volodimir Zelenski en zijn Moldavische collega Maia Sandu donderdagavond tot de EU-leiders richtten, vertelde hij na afloop.

Van een lange neus naar of streep in het zand voor Rusland wil Rutte echter niet spreken. Ook al is Rusland Oekraïne naar eigen zeggen binnengevallen om te beletten dat het zich naar het Westen keert. De premier weet ook niet of de kandidaat-status voor beide landen Rusland er nu toe zou kunnen brengen ook maar enigszins in te binden.

Zelenski en Sandu spraken de leiders op de EU-top in Brussel kort toe na het volgens velen historische besluit. 'Ze waren natuurlijk heel blij', aldus Rutte. Oekraïne vecht tegen Rusland voor zijn voortbestaan, maar ook Moldavië 'staat onder enorme Russische druk' en is 'angstig dat ze in dezelfde situatie dreigen te komen'. In dat licht is het logisch dat ze het kandidaat-lidmaatschap van de EU als een vorm van steun beschouwen, meent de minister-president.

Boris Johnson wil Oekraïne helpen met graanexport en ontmijning

00:35 | De Britse premier Boris Johnson wil Oekraïne helpen bij het ontmijnen van de zuidelijke kust van het land. Hij zei ook te overwegen om verzekeringen aan te bieden aan schepen die graan uit het land over de Zwarte Zee vervoeren voor export.

Sinds de Russische invasie worden de zuidelijke havens van Oekraïne aan de Zwarte Zee geblokkeerd, waardoor er geen graan het land uit kan. Daardoor ligt er nu 20 miljoen ton (20 miljard kilogram) graan in Oekraïense silo's opgeslagen en worden voedselprijzen wereldwijd opgestuwd. Turkije probeert met hulp van de Verenigde Naties te bemiddelen tussen Rusland en Oekraïne om export vanuit de havens aan de Zwarte Zee weer mogelijk te maken, maar Moskou wil dat een aantal westerse sancties tegen het land eerst worden opgeheven.

Johnson zei vanuit Rwanda, waar hij een ontmoeting van leiders uit het Britse Gemenebest bijwoont, tegen persbureau Reuters dat de Britten betrokken zijn bij de onderhandelingen. 'Wat wij vooral kunnen bieden is kennis op het gebied van maritieme verzekeringen en veel expertise in het vervoeren van goederen door gebieden op zee die, laten we het zo zeggen, omstreden zijn.'

Ook op het gebied van ontmijning kunnen de Britten helpen, zegt de premier. 'We praten met de Oekraïners op een technisch niveau over het ontmijnen van Odessa', aldus Johnson. Odessa is de grootste Oekraïense stad aan de Zwarte Zee.

Gerelateerde artikelen