Internationaal14 jul '22 15:20Aangepast op 14 jul '22 17:14

Liveblog | Oekraïne en Rusland akkoord over graanexport

Auteur: BNR Webredactie

Het is dag 141 van de oorlog in Oekraïne. Turkije, Rusland, Oekraïne en de VN hebben een akkoord over de export van graan uit Oekraïne. Volg hier het liveblog.

Russische bomkrater in Kostyantynivka, Donetsk.
Russische bomkrater in Kostyantynivka, Donetsk. (ANP / AFP / Anatolii Stepanov)

'Sancties moeten gewone Russen nog meer raken'

17:10 | De Oekraïense sanctiegezant Oleksii Makejev vindt dat de gewone Rus nog meer geraakt zou moeten worden door de sancties. Hoewel de Russische president Vladimir Poetin verantwoordelijk is voor de oorlog in Oekraïne, wil Makejev dat de hele Russische bevolking de gevolgen daarvan ondervindt. 'Dan voelen ze tenminste dat er iets mis is met hun land', zegt hij in een videogesprek met het ANP.

De gezant van president Volodimir Zelenski heeft dan ook geen medelijden met de Russen die nu al last hebben van de sancties. '80 procent van de Russen steunt het regime van Poetin en de oorlog. De Russische samenleving is duidelijk nog niet bereid om haar eigen verantwoordelijkheid in te zien bij de oorlogsmisdaden van de regering.'

Als het aan Makejev ligt worden de sancties opgeschroefd totdat de bevolking in opstand komt tegen het Kremlin. 'Dat hebben wij ook gedaan tijdens de Oranjerevolutie van 2004 en de Euromaidanprotesten van 2013. Als de Russen echt vrijheid willen, dan volgen ze ons voorbeeld.' Onder Poetin is de repressie de laatste jaren dusdanig toegenomen dat protesteren tegen zijn beleid vrijwel niet meer mogelijk is.

Macron waarschuwt voor dichte gaskraan

15:45 | De Franse president Emmanuel Macron heeft in een vraaggesprek ter gelegenheid van de nationale feestdag gewaarschuwd dat Rusland gas als oorlogswapen gebruikt en dat de oorlog in Oekraïne lang kan duren. Europa moet zich volgens Macron erop voorbereiden dat Rusland de gaskraan helemaal dichtdraait.

Oekraïne-conferentie: verzamelen bewijs misdaden niet risicoloos

15:15 | Landen die deelnamen aan de Oekraïne-conferentie in Den Haag waken voor de risico's die het verzamelen van bewijs van oorlogsmisdaden met zich meebrengt. Dat staat in een politieke verklaring die na afloop naar buiten is gebracht.

De 45 regeringen erkennen het risico op overdocumentatie en het steeds opnieuw bevragen van slachtoffers en overlevenden door verschillende partijen. Daarmee worden 'zij die al geleden hebben' mogelijk opnieuw met trauma's geconfronteerd. Daarom moet het slachtoffer centraal staan, om te voorkomen dat het herbeleven van trauma's ernstige gevolgen kent.

Daarnaast benadrukken de partijen in de verklaring dat 'mensenrechten en fundamentele vrijheden van de betrokken personen' niet in het geding moeten komen tijdens de zoektocht naar bewijs. Daarbij gaat het niet alleen om de rechten en vrijheden van slachtoffers, maar ook van verdachten.

In de verklaring wordt waardering uitgesproken voor Oekraïense burgers die 'niet zonder gevaar' tijdens de oorlog bewijzen verzamelen. Het gaat niet alleen om bewijzen van oorlogsmisdaden, maar ook van misdaden tegen de mensheid. Bewijzen worden ook verzameld door binnenlandse en internationale ngo's en journalisten, staat in het statement.

Oekraïne: doden in Midden-Oekraïense stad door Russische raketten

14:26 | In de Oekraïense stad Vinnitsia zijn vandaag volgens Oekraïne drie Russische raketinslagen geweest. Volgens de Oekraïense president Volodimir Zelenski zijn daarbij zeker twintig mensen omgekomen, onder wie twee kinderen. De president spreekt van een 'Russische terroristische daad'.

Vinnitsia ligt in het midden van Oekraïne en is nog weinig getroffen door de oorlog. In de buurt van de getroffen gebouwen zouden geen militaire doelen zijn. De politie van de stad zegt dat de raketten een kantoorgebouw geraakt hebben, waarbij ook een appartementencomplex beschadigd is geraakt. Liefst negentig mensen hadden daarna medische hulp nodig, van wie vijftig in ernstige toestand verkeerden.

Zelenski zegt dat Russische troepen en bommen elke dag Oekraïense burgers en kinderen doden. De Russische autoriteiten hebben nog niet gereageerd op de gebeurtenissen in Vinnitsia, maar ontkennen steevast bewust burgerdoelen te beschieten. Deze bombardementen zijn ook nog niet onafhankelijk geverifieerd, maar op videobeelden op sociale media is dikke zwarte rook te zien in de stad.

Zelenski: internationaal recht voorkomt chaos in de wereld

14:18 | Het is aan de internationale gemeenschap om te bepalen of Rusland wegkomt met oorlogsmisdaden in Oekraïne, en 'in chaos leeft'. Dat zei de Oekraïense president Volodimir Zelenski tegen de aanwezigen bij de Ukraine Accountability Conference in Den Haag.

Tijdens de conferentie werd gesproken over de vervolging van mensen die misdaden gepleegd hebben tijdens de invasie in Oekraïne. Volgens Zelenski is het mede aan de internationale gemeenschap of zij toestaat dat de mensheid 'vermorzeld wordt door mensen die denken dat macht alles bepaalt' en 'tirannen' hun gang laat gaan.

Zelenski herhaalde een oproep die de Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken Dmitro Koeleba aan het begin van de conferentie ook al deed. Zijn regering wil dat er een speciaal tribunaal komt voor de misdaden die gepleegd zijn tijdens de invasie van zijn land. Die zou in omvang 'misschien alleen te vergelijken zijn met het tribunaal Neurenberg'.

Verder riep Zelenski de aanwezige landen op geld en bezittingen van Russen af te pakken en ten goede van de wederopbouw van Oekraïne te laten komen, naar Canadees voorbeeld. De aanwezigen namen ook een minuut stilte in acht voor alle slachtoffers die op Oekraïense bodem zijn gevallen sinds 2014.

Het doel van de conferentie was om internationaal afspraken te maken over de vervolging van mensen die oorlogsmisdaden of misdaden tegen de menselijkheid hebben gepleegd in Oekraïne. Vooralsnog worden vooral Russen daarvan beschuldigd, maar als er voldoende bewijzen zijn voor misdaden gepleegd door Oekraïners, kunnen ook zij daarvoor veroordeeld worden. Het is aan het Internationaal Strafhof (ICC) om dat te beoordelen, benadrukte minister van Buitenlandse Zaken Wopke Hoekstra.

De Ukraine Accountability Conference werd georganiseerd door de Nederlandse regering met de Europese Commissie en het ICC. Naast Nederland en Oekraïne namen 47 landen en nog een aantal internationale organisaties deel, waaronder de Verenigde Naties. 45 van de landen werden het eens over een gezamenlijke politieke verklaring. De inhoud daarvan is nog niet gepubliceerd.

'Rusland kan niet eeuwig volhouden dat oorlog speciale operatie is'

14:09 | Rusland kan niet oneindig lang blijven volhouden dat de oorlog in Oekraïne een speciale militaire operatie is. Dat zegt kolonel en universitair hoofddocent Militaire Strategie Han Bouwmeester van de Nederlandse Defensie Academie in BNR's Big Five.

Volgens Bouwmeester komt er een overgang van speciale operatie naar oorlog 'als je middelen opraken en je er nog steeds van overtuigd bent dat je je doelstellingen niet hebt gehaald en door wil gaan. Dan zul je vervolgstappen moeten nemen'. Bouwmeester denkt dat een oorlogsverklaring verschillende consequenties zal hebben: 'Mogelijk een algehele mobilisatie, het gaat zichtbaar worden en er gaan allerlei vervelende vragen gesteld worden: waar zijn we mee bezig? Hoeveel slachtoffers zijn er gevallen? Die vraag wordt weggemoffeld, maar dat gaat dan komen.'

Turkije: deal over uitvoer graan Oekraïne

13:20 | Turkije meldt dat er een overeenkomst is over veilige exportroutes van Oekraïens graan over zee. Onder leiding van Turkije en de VN hebben de strijdende partijen daarmee de al maanden durende impasse over graanexport doorbroken. Volgende week moet de deal verder worden uitgewerkt en worden ondertekend.

Er zijn volgens BNR's buitenlandcommentator Bernard Hammelburg vier partijen in deze deal, naast Rusland en Oekraïne dus ook Turkije en de VN. De contouren van de deal zijn inmiddels wel bekend. 'Het idee is om in elk geval volgens een bepaald protocol en een toezichtorganisatie waar ze allemaal inzitten, te zorgen dat het graan het land uit kan en via een beschermde en uitgestippelde route zijn weg kan vinden.'

Aantal lege bedden voor Oekraïners voor het eerst onder de 4000

13:02 | Gemeenten hebben voor het eerst minder dan 4000 bedden vrij om nieuwe Oekraïense vluchtelingen op te vangen. In totaal staan nog 3614 bedden leeg, 93 procent van het totaal beschikbare aantal bedden is bezet.

De bezettingsgraad in de gemeentelijke opvang neemt sinds begin juli toe. Sinds halverwege juni zijn negen op de tien bedden bezet. Uit de cijfers van donderdag blijkt dat 49.315 vluchtelingen onderdak bij de gemeentelijke opvang hebben gevonden.

Het totaalaantal bedden bij gemeenten fluctueert. Het kabinet stelde eerder het doel om in de loop van de zomer 75.000 plekken te realiseren. Donderdag staat de teller op 52.929, dat zijn er 650 minder dan maandag.

Volgens de nieuwste cijfers staan 69.250 vluchtelingen uit Oekraïne ingeschreven bij een Nederlandse gemeente. Van hen heeft een deel dus elders onderdak gevonden, bijvoorbeeld bij gastgezinnen.

Oekraïne: doden in Midden-Oekraïense stad door Russische raketten

12:40 | In de Oekraïense stad Vinnitsia zijn donderdag volgens Oekraïne drie Russische raketinslagen geweest. Volgens de hulpdiensten zijn daarbij zeker twaalf mensen omgekomen, onder wie een kind. De Oekraïense president Volodimir Zelenski spreekt van 'terroristische daad'.

Vinnitsia ligt in het midden van Oekraïne en is nog weinig getroffen door de oorlog. Volgens de president waren er geen militaire doelen in de buurt van de gebouwen die getroffen zijn. De politie van de stad zegt dat de raketten een kantoorgebouw geraakt hebben, waarbij ook een appartementencomplex beschadigd is geraakt. Daarbij zijn naast de overleden ook 25 mensen gewond geraakt.

Zelenski zegt dat Russische troepen en bommen elke dag Oekraïense burgers en kinderen doden. De Russische autoriteiten hebben nog niet gereageerd op de gebeurtenissen in Vinnytsia, maar ontkennen steevast bewust burgerdoelen te beschieten. Deze bombardementen zijn ook nog niet onafhankelijk geverifieerd, maar op videobeelden op sociale media is dikke zwarte rook te zien in de stad.

Hoofdaanklager ICC: groeispurt van het recht door oorlog Oekraïne

12:00 | De hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof (ICC) denkt dat de oorlog in Oekraïne leidt tot een 'groeispurt van het internationaal recht'. Volgens Karim Khan is de internationale gemeenschap door de oorlog "wakkergeschud", zo zei hij op de Ukraine Accountability Conference in Den Haag. De conferentie is georganiseerd door het ICC, samen met de Europese Commissie en de Nederlandse overheid.

Khan sprak over de 'verwoesting' in Oekraïne. 'Niet alleen het fysieke verlies, maar ook de verwoesting van de hoop en de toekomst van mensen.' Hij zei dat er desondanks 'hoop' is, aangezien het conflict ook heeft laten zien dat een heropleving van het internationaal recht nodig was.

'Te lang kampten we met de kwaal dat we het recht zagen als iets dat we konden nemen als we dat willen en negeren als dat zo uitkomt. Dit is het moment om aan de wet vast te houden en het recht te benutten als anker voor stabiliteit en veiligheid. Dat vraagt dit moment van ons', aldus Khan.

De Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken Dmitro Koeleba betwijfelde of het internationaal recht nu wel genoeg tanden heeft. Hij zou aanvankelijk ook naar Den Haag komen, maar belde uiteindelijk vanwege een beenblessure in via een videoverbinding. Daarbij riep hij de aanwezigen op om zich in te zetten voor een speciaal tribunaal voor de misdaden die in Oekraïne gepleegd worden.

'Helaas is er op dit moment geen internationaal hof of tribunaal dat in staat is om de Russische politieke en militaire leiders te dwingen om te stoppen met het plegen van misdaden in Oekraïne', zei Koeleba. Hij zei met het ICC samen te willen werken, maar stelt dat er een 'gapend gat in de architectuur van het internationale rechtssysteem' zit, dat met een speciaal hof gedicht zou kunnen worden.

Het ICC kan niet tegen alle misdaden optreden omdat Oekraïne noch Rusland het hof erkent. Dat is vooral een probleem als het gaat om zogenoemde misdaden tegen de vrede. Koeleba vindt dat daar een ander tribunaal voor opgericht moet worden, omdat die misdrijven ook aan de basis staan van andere misdaden, waaronder oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Oorlogsmisdadigers kunnen voor bepaalde misdrijven wel voor andere rechters gebracht worden, zoals de strafrechter in Oekraïne.

'Oekraïne in staat om nu een ander soort oorlog te voeren'

11:24 | Dankzij de westerse wapenleveranties is Oekraïne nu in staat om de oorlog anders aan te pakken. Dat begint zichtbaar te worden nu de zware westerse wapens steeds meer worden ingezet. Volgens Defensiespecialist Peter Wijninga van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies laten de Oekraïners zich 'niet meer voortdurend mee zuigen in zo'n slijtageslag', zoals we eerder zagen in de Donbas.

Hoekstra: meer aandacht, actie en coördinatie voor Oekraïne

09:10 | Wopke Hoekstra hoopt dat de Oekraïneconferentie die Nederland mede organiseert leidt tot 'meer aandacht, meer actie en meer coördinatie'. De minister van Buitenlandse Zaken is gastheer van overleg op hoog niveau over de vervolging van oorlogsmisdaden in Oekraïne.

'Iedereen hoort de verhalen over de verkrachtingen, de moorden, de martelingen en het geweld richting volstrekt onschuldigen', zei Hoekstra voorafgaand aan de conferentie. 'Je ziet dat in zo'n situatie met een land dat in oorlog is en op dit moment een oorlog uitvecht, coördinatie ingewikkeld is. En je ziet dat de expertise versnipperd is.'

Volgens Hoekstra is meer geld nodig voor het onderzoek en zal ook gekeken worden hoe meer onderzoeksteams naar Oekraïne gestuurd kunnen worden. Hij zegde namens de Nederlandse regering 1 miljoen euro extra toe voor het Internationaal Strafhof (ICC), 1 miljoen euro om de mensenrechten in Oekraïne zelf te ondersteunen en 1 miljoen euro voor psychologische hulp voor slachtoffers van seksueel geweld in dat land.

De conferentie wordt mede georganiseerd door het ICC en de Europese Commissie. Er zijn vertegenwoordigers aanwezig van landen over de hele wereld en internationale organisaties, waaronder de Verenigde Naties. Ook de Oekraïense hoofdaanklager Irina Venediktova is erbij. De Oekraïense president Volodimir Zelenski belt later donderdag in via een videoverbinding.

Oekraïne en Rusland akkoord over graan

06:10 | Delegaties van Oekraïne en Rusland hebben in Istanbul overeenstemming bereikt over veilige exportroutes van Oekraïens graan over zee. Volgende week zou na een nieuwe ontmoeting een akkoord moeten worden getekend. De Verenigde Naties spelen een voorname rol in het overleg en VN-Topman Antonio Guterres spreekt van een 'sprankje hoop' en 'een belangrijke en substantiële stap', maar waarschuwde ook dat bij beide partijen een hoop goede wil nodig is om tot een akkoord te komen

Oekraïne en Rusland gaan gezamenlijk controles uitvoeren in de Oekraïense havens, meldt het Turkse ministerie van Defensie. En die twee landen zetten samen met de VN een coördinatiecentrum op om de veiligheid van de scheepsroutes te garanderen. De Oekraïense president Zelenski spreekt van 'iets van vooruitgang'.

Het was de eerste keer sinds eind maart dat Rusland en Oekraine elkaar in persoon ontmoetten. De landen zijn samen goed voor zeker een derde van de wereldproductie van tarwe. In Oekraïense havens ligt naar schatting 20 tot 25 miljoen ton graan geblokkeerd.

Duidelijkheid status Kaliningrad

04:00 | De Europese Commissie heeft verduidelijkt wat de Europese sancties tegen Rusland betekenen voor de exclave Kaliningrad. Onder meer cement, staal en hout mogen nog steeds per trein door Litouwen naar Kaliningrad, verklaart de commissie. Ook al is de export van deze goederen, die onder de sancties vallen, van Rusland naar de EU verboden.

Litouwen moet goederentreinen nog wel inspecteren, om bijvoorbeeld te voorkomen dat Rusland spullen meestuurt die ook militair kunnen worden gebruikt. De afgelopen dagen liep de ruzie tussen Litouwen en Rusland over Kaliningrad flink op. Volgens Rusland controleerde Litouwen veel te streng en ging het land verder dan de sancties voorschrijven.

Litouwen noemt de nieuwe uitleg overbodig en vreest dat die de indruk wekken dat Brussel voor Moskou zwicht. Litouwen neemt de nieuwe uitleg wel over, laat het ministerie van Buitenlandse Zaken weten.

Kremlincriticus blijft vast

03:00 | Een van de bekendste oppositiefiguren in Rusland moet in afwachting van zijn rechtszaak vast blijven zitten, oordeelt een rechter in Moskou. Het gaat om Ilja Jasjin, een van de laatste Kremlincritici die zich nog in Rusland bevond en tot voor kort op vrije voeten was.

Jasjin werd eind juni opgepakt in Moskou omdat hij een politieagent beledigd zou hebben. Hij zou oorspronkelijk voor vijftien dagen de gevangenis in gaan, maar moet nu terechtstaan om een YouTube-video uit april waarin hij sprak over de moord op burgers in Boetsja. Tot die rechtszaak begint, blijft hij in ieder geval vastzitten. Jasjin zou tien jaar celstraf kunnen krijgen voor het verspreiden van 'valse informatie' over Rusland.

Jasjin, die ook in de gemeenteraad van Moskou zit, werd bekend door de grote protesten tegen president Vladimir Poetin in 2011 en 2012. Hij organiseerde toen grote bijeenkomsten van Kremlincritici en is daarbij meerdere keren opgepakt. Ook in de jaren daarna organiseerde hij demonstraties en heeft hij een aantal keer kort vastgezeten.

Veel Russische overslag Nederlandse havens

01:00 | De meeste goederen die vorig jaar de Nederlandse zeehavens zijn binnengekomen kwamen uit Rusland. Het gaat om bijna 19 procent van alle geloste goederen, maakte het CBS bekend. Het ging voornamelijk om ruwe aardolie en aardolieproducten. De totale goederenstroom uit Rusland nam vorig jaar met meer dan 22 procent toe tot 74 miljoen ton.

De top 5 van geloste goederen in onze havens bestaat verder uit het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Noorwegen en Brazilië. Met uitzondering van Groot-Brittannië, werden vanuit al deze landen het afgelopen jaar meer goederen aangevoerd. Volgens het CBS is de totale aan- en afvoer van goederen in Nederlandse zeehavens vorig jaar met 6,4 procent gestegen tot 593 miljoen ton.

Gerelateerde artikelen