Juridisch6 mei '17 20:25

'Nederlands rechtssysteem dreigt pleefiguur te slaan'

Auteur: Thijs Baas

Als het volgende kabinet besluit toetsingsrecht bij het Europees Hof af te schaffen, slaat Nederland internationaal een pleefiguur. Dat zegt voormalig Ombudsman en lid van de Europese Rekenkamer Alex Brenninkmeijer in BNR Juridische Zaken. 'Dan zijn wij een hele belangrijke waarborg kwijt.'

Brenninkmeijer kan zich sinds de totstandkoming van het Europees verdrag inzake de rechten van de mens zomaar tweehonderd situaties voor de geest halen waarin het heel belangrijk was om die toetsing uit te kunnen voeren. Maar onder meer vanuit de VVD klinken geluiden om dat toetsingsrecht aan banden te leggen. 'Als dat in het regeerakkoord komt en dat wordt omgezet in wetgeving, slaan we een pleefiguur ten opzichte van het buitenland, waar wij altijd zo'n grote mond over hebben.'

Deze week kwam het Haags juridisch onderzoeksinstituut HiiL met een rapport over het functioneren van de rechtsstaat voor de burgers. En de conclusie is: dat staat er niet zo goed voor. Zo daalde het percentage opgeloste conflicten de afgelopen vijf jaar van 60 procent naar 51 procent. Mensen worden volgens het rapport nog regelmatig van het kastje naar de muur gestuurd en daarnaast worden ze vaak tegen elkaar opgezet.

Regelstructuren

De ambitie van veel juristen om het publiek beter te bedienen wordt volgens Brenninkmeijer in de kiem gesmoord doordat ze daarbij tegen 'regelstructuren' rond het ministerie van Veiligheid en Justitie oplopen. Vooral het idee dat er aan veel politieke keuzes ook juridische grenzen zitten, wil er bij veel politici niet goed in, terwijl die balans volgens Brenninkmeijer juist zo belangrijk is. 'Je moet altijd beide sporten goed volgen.'

Een belangrijke stap zou volgens Brenninkmeijer zijn om de rechtspraak los te koppelen van het ministerie van Veiligheid en Justitie. 'Dat ministerie is als megaministerie onderdeel van de begroting. Op het moment dat er meer geld naar politie moet, zie je dat het budget van de rechtspraak onder druk staat. De Algemene Rekenkamer heeft daar een heel scherp rapport over uitgebracht, namelijk: de financiering van de rechtspraak is prijs maal aantal: aan iedere uitspraak zit een geldbedrag.'

Hoger college van staat

Het alternatief is dat de rechtspraak ondergebracht wordt bij een hoger college van staat, stelt de voormalig Ombudsman voor, zoals de Tweede Kamer, Eerste Kamer, Raad van State, Algemene Rekenkamer, Ombudsman en de Kanselarij der Nederlandse Orden. Helaas ontbreekt de politieke urgentie om die structuur te veranderen. 'Vaak moet er een incident zijn, waarna men eventueel bereid is om iets te doen.'

Intussen nemen de spanningen binnen de rechterlijke macht toe als gevolg van de groeiende financiële druk op de keten. Dat heeft volgens Brenninkmeijer een hele structurele uitwerking op het functioneren van de rechtspraak. 'Rechters hebben het gevoel dat ze hun werk niet meer kunnen doen en productie moeten draaien. Dan heb je als professional het gevoel dat dat niet kan. Dat soort rekenwerk past niet bij de professionele ambitie van rechters en daar moet je het uiteindelijk wel van hebben.'


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen