Juridisch18 mei '22 09:14

Internationaal Strafhof stuurt grootste onderzoeksteam ooit naar Oekraïne

Auteur: BNR Webredactie

Het Internationaal Strafhof in Den Haag heeft het grootste onderzoeksteam ooit naar Oekraïne gestuurd. Ondertussen is Oekraïne zelf al begonnen met het vervolgen van oorlogsmisdadigers. Vandaag staat voor het eerst een Russische militair terecht voor de Oekraïense rechtbank, maar volgens advocaat Geert-Jan Knoops is het maar de vraag of het verstandig is dat Oekraïne dit strafproces zelf ter hand neemt.

'Het team wordt ondersteund door Franse forensisch onderzoekers, en dat is meteen de kern van het onderzoek', zegt advocaat Geert-Jan Knoops. 'Het team richt zich voornamelijk op het veiligstellen van forensisch materiaal, wat gebruikt kan worden in een eventuele rechtszaak om aan te tonen dat er potentieel oorlogsmisdrijven zijn gepleegd, en door wie. Een ander belangrijk onderdeel is het horen van getuigen, mensen die zelf hebben waargenomen dat er mogelijk oorlogsmisdrijven zijn gepleegd.'

Omdat het zo'n omvangrijk onderzoek betreft, heeft de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof alle landen die partij zijn bij het Strafhof opgeroepen om zoveel mogelijk steun te geven. Knoops: 'Inmiddels hebben twintig landen financiële toezeggingen gedaan. Het geeft aan dat deze zaak vrij uniek is en dat er veel meer geld beschikbaar komt voor deze zaak dan voor eerdere zaken van het Internationaal Strafhof.'

Slagkracht

Rusland is zelf geen partij bij het Internationaal Strafhof. 'Maar het onderzoek kan plaatsvinden in Oekraïne, omdat het land in 2014 een verklaring heeft afgegeven om die bevoegdheid van het Strafhof te erkennen. Dat betekent dat mogelijke oorlogsmisdrijven die op Oekraïens grondgebied worden gepleegd door Russische militairen in beginsel onder de bevoegdheid van het Strafhof vallen.'

Volg in ons liveblog het laatste nieuws over de oorlog in Oekraïne

Knoops benadrukt wel dat het Strafhof zich alleen op de meest verantwoordelijke individuen richt. 'Dus een gewone soldaat zal niet in Den Haag kunnen verschijnen. Stel dat de hoofdaanklager vindt dat er oorlogsmisdrijven zijn gepleegd door Russische eenheden, dan zal het wel lastig zijn om die mensen te arresteren. Het Strafhof heeft namelijk geen politiemacht om mensen te arresteren in een land dat het Strafhof niet erkent.'

Overwinnaarsrecht

Oekraïne is ondertussen zelf al begonnen met het vervolgen van Russische militairen. Vandaag verschijnt de eerste Russische militair voor de Oekraïense rechtbank, een 21-jarige sergeant die een burger zou hebben doodgeschoten. 'Van dit soort militairen met lage rangen is het niet waarschijnlijk dat ze in Den Haag terecht kunnen staan', legt Knoops uit. 'Maar zo iemand kan wel door een internationale rechtbank worden berecht. Het is de eerste zaak, en het zal buitengewoon belangrijk zijn om te kijken hoe de Oekraïense justitiële autoriteit hiermee omgaat. Het is de vraag of het verstandig is dat Oekraïne dit strafproces zelf ter hand neemt, omdat het de schijn kan creëren van overwinnaarsrecht.'

Lees ook | 'Toetreding Zweden en Finland kan belangrijk moment voor de Turken worden'

Oekraïne had de berechtingen ook aan een internationaal strafhof kunnen overdragen. 'Bijvoorbeeld aan een regionaal tribunaal, dat speciaal wordt opgezet voor de berechting van militairen die niet onder het mandaat van het Strafhof naar Den Haag gebracht kunnen worden. Maar op dit moment heeft Oekraïne gekozen voor berechting binnen het eigen rechtssysteem. Er liggen meer dan 11.000 zaken te wachten op het bureau van de aanklagers in Oekraïne, die allemaal door Oekraïense rechters berecht moeten worden. Het is dus maar de vraag of dit een verstandige keuze is.'

Opbrengst

Knoops verwacht dat er flinke vaart met het onderzoek wordt gemaakt. 'Ik werk nu zelf acht jaar als advocaat bij het Internationaal Strafhof, en de onderzoeken kunnen daar soms jarenlang duren. Maar in deze zaak gaat de hoofdaanklager met enorme spoed vooruit, en de verwachting is, denk ik, dat hij nog voor het einde van dit jaar wil beslissen of hij aanleiding ziet om mensen te gaan vervolgen. Dan moet je niet denken aan het starten van het proces, want dat zal nog jaren kunnen duren, maar mogelijk wel het uitvaardigen van arrestatiebevelen. Ik denk dat de internationale gemeenschap de druk op het Strafhof ook wel opvoert om snel duidelijkheid te geven.'

Ook Poetin

Knoops sluit niet uit dat ook de Russische president Poetin als verdachte wordt aangemerkt. 'Daar is wel veel aanvullend bewijs voor nodig, want voor het aanklagen van een politicus liggen de criteria anders dan voor de leidinggevenden van een militaire operatie. Omdat Rusland geen partij is bij het Strafhof en waarschijnlijk niet meewerkt aan zo'n onderzoek, is het enige wat de aanklager zou kunnen bereiken een mogelijk arrestatiebevel tegen Poetin. Maar de kans dat hij in de toekomst fysiek terecht zou kunnen staan in Den Haag lijkt mij heel klein. Het feit dat er straks mensen van Russische afkomst zouden kunnen worden aangeklaagd, kan wel bijdragen aan het verder opvoeren van de druk om met deze oorlog te stoppen.

Gerelateerde artikelen