27 jan '18 16:25

'Drugscriminaliteit uit de hand gelopen'

Auteur: Marjan van den Berg

Drugscriminaliteit is in Nederland uitgegroeid tot een miljardenbusiness. We zijn daar jarenlang naïef mee omgegaan en geven nu veel te weinig uit aan de aanpak, betoogt hoogleraar Pieter Tops op BNR.

April 2016: Inval van opsporingsdiensten bij een party-verhuurbedrijf in Best, dat dienst deed als dekmantel voor een groot drugsnetwerk in Noord-Brabant.
April 2016: Inval van opsporingsdiensten bij een party-verhuurbedrijf in Best, dat dienst deed als dekmantel voor een groot drugsnetwerk in Noord-Brabant. (ANP ROBIN VAN LONKHUIJSEN)

In Nederland en België werd eerder deze maand nog een grote internationale drugsbende opgerold. Er werden invallen gedaan en tientallen verdachten werden opgepakt. De drugsbende zou zich bezig hebben gehouden met handel in onder meer xtc. Daarmee zijn de problemen uiteraard niet voorbij. Drugscriminaliteit is de belangrijkste bezigheid van de georganiseerde misdaad in Nederland, vertelt Pieter Tops, hoogleraar bestuurskunde aan de Universiteit van Tilburg en lector politie en openbaar bestuur aan de Politieacademie. ‘Die georganiseerde misdaad heeft vele verschijningsvormen. Er hoort ook gokken bij en mensenhandel en arbeidsuitbuiting, maar de ruggengraat, de sterkhouder van die wereld, zijn toch de drugshandel en de drugsproductie. Dat is gewoon een miljardenwereld.’ De 'specialiteiten' van Nederland: hennep, xtc, amfetamine en speed, en de cocaïne die ons land binnenkomt via de havens in Rotterdam en Antwerpen.

Hoe is dit zo gegroeid? 'Daarvoor moet je een beetje terug in de geschiedenis', zegt de hoogleraar. 'Ik heb eens een van die wijken helemaal uitgeplozen. Het ging om wijken waar mensen een marginale positie hadden. Ze waren goed in het overleven in de marge van de samenleving, met smokkelen, helen, wat sjacheren met oud ijzer en zo.’ In de loop van de jaren tachtig werd dit gerommel in de marges opeens ongelofelijk lucratief, zegt Tops. ‘Het verbond zich met de opkomende drugswereld in Nederland. Eerst amfetaminen, later xtc en in de jaren negentig explodeerde de hennepteelt.' Met dit alles viel, en valt, een heleboel geld te verdienen. 'Een drugsrunner die met een tasje pillen op en neer gaat tussen twee steden verdient zo 600 á 700 euro, op een achternamiddag. Daar moet je maanden voor vakkenvullen bij de Albert Heijn.’

Urgentie

Het kabinet wil georganiseerde en ondermijnende criminaliteit aanpakken met een speciale ‘Ondermijningswet’. Er komt daarnaast een potje met eenmalig 100 miljoen euro om de aanpak van ondermijning te intensiveren. Tops had liever een Ondermijningsfonds opgericht zien worden, zoals voorgesteld door burgemeesters. Dat zou moeten worden gevuld met afgepakt geld van criminelen, waardoor het altijd weer zou worden bijgevuld. Waarom komt dit er niet? ‘Omdat het technisch altijd ingewikkeld is’, zegt Tops, ‘maar het heeft er ook mee te maken dat de beleving van de urgentie van dit vraagstuk in Den Haag echt anders is dan bijvoorbeeld in Noord-Brabant, maar ik zie die urgentie ook steeds meer ontstaan in andere delen van Nederland.’

Tops is teleurgesteld dat politiek-Den Haag er niet meer voor overheeft om de problemen aan te pakken. ‘Met de verkiezingscampagne waren alle lijsttrekkers in Brabant, ze buitelden over elkaar heen met bedragen van 100 miljoen, 200 miljoen, 400 miljoen, dat zou allemaal geregeld worden. Aan het eind van de kabinetsformatie komt er een bedrag uit van 100 miljoen, eenmalig! Dat is niks!’

Meer geld, hogere straffen

Lees ook: Baas OM: meer inzetten op misdaadpreventie

Het Openbaar Ministerie heeft extra geld nodig, vindt de hoogleraar. ‘In de tweede plaats vind ik – en daar maak ik me in sommige kringen misschien niet populair mee – dat de straffen in Nederland voor drugs, drugsproductie en drugshandel echt te laag zijn. Dat blijkt uit internationaal onderzoek. Ik hoor het ook uit de wereld van politie en uit contacten met criminelen: dat is een vestigingsfactor voor criminelen in Nederland. De pakkans is vrij laag en als je gepakt wordt zijn de straffen aan de lage kant.’

Naïef

Tops bedoelt niet dat hij denkt dat de georganiseerde misdaad helemaal kan worden uitgeroeid. ‘Maar wat je wel kunt zeggen is dat de omvang van die illegale drugsproductie in Nederland en de daarmee samenhangende criminaliteit gewoon uit de hand is gelopen.’ We zijn met zijn allen naïef geweest, stelt Tops. ‘Ik vind dat er in de Nederlandse samenleving een heel open, positieve houding ten opzichte van drugs en drugsgebruik is geweest, waardoor het beeld ontstond van: als het gebruikt mag worden en als het geen probleem is om het te consumeren, wat kan er dan mis mee zijn om het te produceren? En ondertussen heeft die productie vormen aangenomen… daar heb je eigenlijk geen beeld bij, hoe groot dat is.’


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen