Lifestyle27 nov '16 20:58Aangepast op 27 nov '16 21:16

Once upon a time in Winschoten

Auteur: Kay Rutten

Bankovervallen waren in de jaren '60 en '70 van de vorige eeuw schering en inslag. Toch vond de állereerste roof in Nederland al bijna honderd jaar geleden plaats. Crimewatcher Sjerp Jaarsma schreef een boek over 'de meest spectaculaire roven van Nederland en België'.

Met een zaklamp schijnen op een wit gordijn wordt in het milieu overigens sterk afgeraden. Foto: ANP
Met een zaklamp schijnen op een wit gordijn wordt in het milieu overigens sterk afgeraden. Foto: ANP

De allereerste bankovervaller sloeg op 13 december 1916 toe in Winschoten. Na zichzelf wat moed te hebben ingedronken durfde hij het aan om op dievenpad te gaan, vertelt Jaarsma. Hij schetst de voor die tijd hevige gebeurtenissen als een jongensboek: 'De overvaller stormt met een revolver in zijn hand, een mes tussen zijn tanden en een zwart geschminkt gezicht de bank binnen, slaat in de hal een lamp kapot en doet meteen een graai in de kas. Maar twee bankmedewerkers grijpen in.'

Razendsnel ter plekke

Wat volgt is een korte maar hevige scène in een Oost-Gronings bankfiliaal. 'De overvaller schiet die twee mensen neer. Ze worden zwaargewond afgevoerd naar het Academisch Ziekenhuis in Groningen. Andere bankemployees nemen op hun beurt de dader onder vuur. De politie is razendsnel ter plekke en grijpt de dader in de kraag. Die gaat voor twintig jaar de gevangenis in. Een heel bizar verhaal; eigenlijk een beetje mislukt, met twee slachtoffers die het gelukkig wel overleefd hebben.'

Twee jaar geleden schreef Jaarsma al een boek over wereldwijde ontvoeringen in de stijl van de Heineken-ontvoering. Van het een kwam het ander en op zoek naar een opvolger bleek deze bankoverval - nota bene een eeuw na dato - een uitstekende aanleiding om opnieuw de pen ter hand te nemen. Pas een jaar of vijftig na de Winschoter roof volgde de eerste geslaagde bankoverval in ons land. Bij deze overval op een Amro-filiaal in Tilburg in 1965 maakte een groep Franse gangsters bijna een miljoen gulden buit.

Lokale kroegen

Één keer maakte Jaarsma zelfs een overval van zeer nabij mee. 'Ik woonde tegenover een bank en toen ik op een zondagnacht thuiskwam, zag ik drie mannen over straat lopen. Ik was toen werkzaam in de horeca, dus de meeste nachtbrakers kende ik wel. Maar deze jongens was ik die avond niet tegengekomen in de lokale kroegen. Ze haalden bivakmutsen uit hun broekzakken, deden die over hun hoofd en gingen de bank binnen.' De roof eindigde in een klopjacht met de enige beschikbare politiewagen. Één van de daders wist te ontkomen. 

De grote hausse in de jaren '60 en '70 kan Jaarsma wel verklaren. In de zestiger jaren nam de welvaart enorm toe. Bovendien werden de lonen nog contant uitbetaald en hadden de banken soms voor miljoenen in hun kluizen. Met name Franse gangsters zagen hun kans schoon en zochten hun heil enkele honderden kilometers noordelijker, in België en Nederland. 'Het was een tijd van welvaart. Dus vanaf toen dachten ook andere criminele: als dat zó makkelijk gaat, beginnen wij ook.' 

Jaarsma beschrijft in zijn boek nog veel meer bankovervallen. Voor een bloemlezing kun je alvast het audiofragment bovenaan het artikel luisteren.

Gerelateerde artikelen