Media29 okt '16 08:25

'Menten-debat trok meer kijkers dan Europa Cup-finale'

Auteur: Thijs Baas

Ruim dertig jaar heeft nazi-misdadiger en miljonair Pieter Menten na de oorlog ongestraft een onopvallend leven kunnen leiden. Tot in 1976 zijn ernstige oorlogsmisdragingen boven tafel kwamen. Een belangrijke rol was daarbij weggelegd voor journalist Hans Knoop, toenmalig hoofdredacteur van het blad Accent. Hij schreef het boek De Zaak Menten.

Hans Knoop bij het binnengaan van de rechtszaal in Amsterdam. Foto: ANP
Hans Knoop bij het binnengaan van de rechtszaal in Amsterdam. Foto: ANP

Pieter Menten was al voor de oorlog een van de rijkste Nederlanders. Als zakenman leefde hij een luxe leven in het door de Russen bezette deel van Polen. De onteigening van de grootgrondbezitters door de communisten was voor hem het signaal om op grote schaal kunst te gaan roven bij Poolse adel en rijke Joden.

Anoniem en voorspoedig

Na de Duitse aanval op Rusland op 22 juni 1941 - Operatie Barbarossa - keerde Menten in Duits uniform terug naar het gebied waar hij voor de oorlog al zijn bezittingen had gehad. Als SS'er nam hij daar wraak op de dorpelingen die zijn eigendommen hadden genaast, zegt Knoop, met name een Joodse familie met wie hij voor de oorlog nog zaken mee deed en op goede voet leefde.

Kunstcollectie

Na de oorlog kon Menten een betrekkelijk anoniem en voorspoedig bestaan opbouwen, tot hij in 1976 in de Telegraaf aankondigde een deel van zijn kunstcollectie te gaan veilen. En daarmee kwam de affaire in een stroomversnelling, zegt Knoop. 'Het verhaal ging een eigen leven leiden en bereikte ook Israël, waar ik vervolgens in contact kwam met overlevenden van de familie die Menten grotendeels had uitgemoord in het huidige Oekraïne.'

Gut feeling

Pas toen zijn gut feeling hem vertelde dat Menten inderdaad schuldig was aan de massamoorden, besloot Knoop zich in de zaak vast te bijten. 'Ik ben naar hem toegegaan en heb hem geconfronteerd met die beschuldigingen, maar ging naar huis met grote twijfel. Maar naarmate het weekend vorderde ging hij steeds vaker opbellen. Hij wilde niet dat ik een verhaal zou maken en hij wilde dat ik het helemaal liet zakken.'

Massaslachting

Eenmaal doordrongen van het feit dat Knoop niet meer los zou laten, ging Menten 'op de dreigende toer', overigens met een averechts effect. 'Dat gaf me het gevoel dat ik warm zat, maar ik had nog geen bewijzen; die heb ik successievelijk verzameld in de vele maanden en jaren die het duurde, tot en met - letterlijk - de skeletten uit de graven in de Oekraïne waar hij de massaslachting had aangericht.' 'Overstelpend bewijsmateriaal', zo bleek, en voor justitie genoeg reden om Menten te arresteren.

Van Agt

Maar die bleek op tijd gevlogen, waarop 'een groot pandemonium' uitbrak en heel Nederland op zijn kop stond. Minister Van Agt van Justitie probeerde Knoop nog in de schoenen te schuiven dat die onverantwoord zou hebben gehandeld, zegt Knoop nu. 'Het Kamerdebat trok meer kijkers dan een Europa Cup-finale en tweeënhalve week na zijn mislukte arrestatie werd Menten in Zwitserland teruggevonden en op mijn aanwijzingen gearresteerd.' 

En nu is er dan de televisieserie. Knoop heeft hem al mogen zien en is erg onder de indruk. 'Het is surrealistisch als je een acteur - Guy Clemens - op weergaloze wijze de dagelijkse beslommeringen ziet vertolken in je huis.'


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen