Politiek8 jan '14 12:34

Scheffer: We zijn verder gekomen met multiculturele samenleving

Auteur: Marjan van den Berg

Na 'Het multiculturele drama' waarmee Paul Scheffer in 2000 de discussie over immigratie deed oplaaien, vindt hij het nu tijd om het onderwerp milder te benaderen. Er is inmiddels ook een hoop veranderd, zegt hij op BNR.

Paul Scheffer, publicist en hoogleraar Europese Studies aan de Universiteit van Tilburg, schreef het boek 'Het land van aankomst', over de invloed van de immigratie op de Europese samenlevingen vanaf de jaren '50. Van het boek zijn al ruim 40.000 exemplaren verkocht. Ook heeft hij een gelijknamige documentaire gemaakt, die vanaf vanavond in drie delen op Nederland 2 wordt uitgezonden. In het boek en de film belicht Scheffer de ervaringen van migranten en de reacties op hun komst in de Nederlandse samenleving.

Stilzwijgen
Scheffer introduceerde in 2000 het begrip 'het multiculturele drama', waarmee hij kritiek leverde op de multiculturele samenleving. “Het was natuurlijk nodig, denk ik, om het stilzwijgen over de migratie en alles wat er aan het gebeuren was, te doorbreken. Nu zijn we 14 jaar later. Er is natuurlijk ontzettend veel gebeurd en gezegd in die afgelopen 14 jaar”, zegt Scheffer op BNR. Na de hevige discussies van de afgelopen jaren heeft hij nu iets willen maken “wat die tegenstelling te boven gaat”.

In 'Het land van aankomst' is Scheffers toon een stuk milder dan in 2000. “Het zou raar zijn als ik in die 14 jaar almaar in hetzelfde kringetje was blijven ronddraaien en hetzelfde was blijven denken. Ik heb sindsdien ontzettend veel geleerd.” Bijvoorbeeld over de eerste generatie gastarbeiders. “Als je hun verhaal een beetje volgt, begrijp je veel meer waar het is begonnen, en de ervaringen van die eerste generatie, hoe verwarrend het was om zo maar ineens vanuit een Marokkaans dorp ergens in Rotterdam of Amsterdam te landen.”

Weerstanden
Volgens Scheffer zijn er overeenkomsten met de mensen die tegenwoordig naar Nederland komen. Ook zij hopen op een betere toekomst. “Dat universele motief zie je heel goed terug en dat zie je vandaag opnieuw terug bij mensen die, nu de grenzen zijn opengegaan, uit Roemenië en Bulgarije komen. En je ziet dezelfde weerstanden, en je ziet dezelfde aarzelingen in de ontvangende samenleving.”

Volgens Scheffer is het niet zinvol om met een beschuldigende vinger richting migranten, dan wel autochtonen te wijzen. Ook in de ervaringen van autochtonen heeft hij zich verdiept. “Je zult maar meemaken dat je buurt in tien jaar tijd helemaal qua samenstelling verandert, de sportclub waar je naartoe gaat, dat er een moskee in je buurt verrijst. Mensen hebben met een razendsnelle verandering te maken. Dat roept ook onzekerheden op.”

Conflicten horen erbij
Onzekerheid en wrijvingen, zegt Scheffer, zijn onlosmakelijk aan de geschiedenis van migratie verbonden, waar dan ook. “In het boek ga ik uitvoerig in op de geschiedenis van Amerika. En dan zie je hoe veel conflicten er ook in Amerika zijn geweest, over migranten die uit Ierland kwamen. Katholiek, helemaal niet welkom in het protestantse Amerika. Over de Mexicaanse migranten, vandaag de dag. Ook Amerika laat veel conflicten zien, maar die horen bij dit soort grote, maatschappelijke veranderingen.”

Ook zie je volgens Scheffer vaak nog meer conflicten als de ‘tweede generatie’ zich aandient. “Die kinderen zeggen: dit is ons land, wij hebben hier rechten. Je ziet dan veel meer conflicten ontstaan, mensen beginnen elkaar te raken. Maar we zien die conflicten eigenlijk als een teken van integratie. Het drieluik is: vermijding, conflict, aanvaarding.” Scheffer ziet dit bevestigd bij groepen migranten die al langere tijd in Nederland wonen. “Wie heeft het nog over de Surinaamse migranten? Veertig jaar geleden [waren zij] middelpunt van een conflict. Wie heeft het nog over de migranten die daarvóór kwamen uit Italië, Spanje en Joegoslavië? Zo kun je ook de geschiedenis hoopvol zien.”

We moeten kennis en ervaringen met eerdere immigratie gebruiken als we besluiten nieuwe arbeidsmigranten aan te trekken, zegt Scheffer. Volgens hem is er in Nederland verbetering te zien, zoals de opkomst van een nieuwe middenklasse onder de kinderen van toenmalige gastarbeiders. “Maar ook de naïviteit die we achter ons hebben gelaten als het gaat over integratie en immigratie; ik vind dat we in die vijftien jaar wel degelijk verder zijn gekomen.”


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen