Politiek2 nov '17 19:03Aangepast op 2 nov '17 23:23

Lees terug: liveblog regeringsverklaring

Auteur: BNR Webredactie

Premier Mark Rutte verdedigt zijn kersverse kabinet in de Tweede Kamer. Woensdag was dag één; vandaag is de tweede en laatste dag.

( ANP)

23:13 | Het debat is afgelopen

Het debat stond in het teken van elkaar de hand te reiken, hoorde politiek verslaggever Jaap Jansen. Rutte: 'Ik denk dat we elkaar over die hoofdlijnen op veel punten konden vinden', laat de premier weten aan BNR.

Eén van de punten waar consensus tussen het nieuwe kabinet en de oppositie op kwam was de bezuiniging op de wijkverpleging, al noemt Rutte die niet zo. 'Ik denk dat we daar een goed compromis over hebben gesloten.'

Ook over de klimaatwet valt zeker te praten, zegt Rutte naar aanleiding van GroenLinks-leider Klaver die al eerder, samen met de PvdA, een klimaatwet indiende.

22:20 | Kamer verwerpt moties van wantrouwen Wilders

De Tweede Kamer heeft de moties van wantrouwen tegen minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken) en staatssecretaris Barbara Visser (Defensie) verworpen. Ze waren ingediend door PVV-leider Geert Wilders omdat de twee een dubbel paspoort hebben. Ollongren (D66) heeft ook de Zweedse nationaliteit, Visser (VVD) tevens de Kroatische nationaliteit. Volgens Wilders zorgt een dubbele nationaliteit voor 'een schijn van dubbele loyaliteit. Zijn moties werden alleen gesteund door FvD van Thierry Baudet.

Een motie van wantrouwen tegen CDA-minister Ferdinand Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) onderging eenzelfde lot. Volgens Wilders is Grapperhaus' aanstelling een gevaar voor de samenleving omdat hij zich in het verleden heeft uitgesproken voor een terugkeer van jihadisten.

Premier Rutte had de moties van wantrouwen met klem ontraden. De motie tegen Ollongren en Visser noemde hij walgelijk. Eerder in het debat had de premier onderstreept dat de Grondwet zich niet verzet tegen bewindslieden met een dubbele nationaliteit.

22:11 | Nederlandse vlag in de Tweede Kamer

Het voorstel van de SGP om de Nederlandse vlag te hijsen in de Tweede Kamer kreeg bijval van bijna de gehele Kamer. Volgens Van der Staaij hangt in parlementen elders al langer de nationale vlag. De Nederlandse vlag kan in de vergaderzaal een mooie en duidelijke functie vervullen als symbool van de natie, vindt hij.

GroenLinks-voorman Jesse Klaver opperde nog dat de vlag van de Europese Unie dan naast de Nederlandse driekleur in de Tweede Kamer moet worden gehesen, maar Van der Staaij nam dat niet over.

22:00 | Rutte belooft wijkverpleegkundige te sparen

Wijkverpleegkundigen hoeven niet te vrezen dat ze de komende jaren door bezuinigingen minder goed hun werk kunnen doen of harder moeten werken. Dat heeft het kabinet beloofd op aandringen van de oppositie. De wijkverpleging leek een bezuiniging van 100 miljoen euro boven het hoofd te hangen.

De voltallige oppositie riep het nieuwe kabinet op wijkverpleegkundigen de komende jaren te ontzien. De opdracht die het kabinet de gezondheidszorg wil opleggen om de stijging van de zorgkosten af te remmen, mag niet ten koste gaan van het werk van de verpleegkundige aan huis, vinden partijen van PvdA tot SGP.

Rutte kon zich daarin vinden, maar vindt dat het wel mogelijk moet blijven de kosten van de wijkverpleging terug te dringen waar dat kan zonder dat de zorg in de knel komt. Hij wil onder andere eventuele verspilling kunnen aanpakken en de wijkverpleging aanmoedigen haar voordeel te doen met vernieuwende werkwijzen en middelen. Bovendien moet verantwoordelijk minister Hugo de Jonge nog met de sector gaan onderhandelen en wil Rutte hem daarbij ruimte laten. De oppositie stemde met die kanttekeningen in.

Asscher is ongelooflijk blij met de instemming van het kabinet. Hij spreekt van 'een eerste bres in de plannen van de regering' dankzij de steun van de samenleving en de verenigde oppositie. Hij heeft goede hoop dat er ook over andere zaken met het kabinet te praten valt.

19:10 | Intussen in de Tweede Kamer

18.51 | Oppositie steunt motie Asscher wijkverpleging

De complete oppositie keert zich tegen een mogelijke bezuiniging op de wijkverpleging. De motie daarover, woensdag al ingediend door PvdA-leider Lodewijk Asscher, krijgt nu ook steun van de SGP. Op dag 1 van het debat was die nog niet zo ver. Premier Rutte heeft eerder vandaag gezegd dat bezuiniging op de wijkzorg geen doel op zich is, maar misschien kan het efficiënter.

18.38 | Reacties fractieleiders

‘Ieder voorstel dat tot verbetering leidt, moeten we serieus nemen’, zegt CDA-leider Sybrand Buma aan het einde van het debat over de regeringsverklaring. ‘Niet de majoriteit, maar de autoriteit’, zeiden ze in de partij van Buma’s vader, de Christelijk-Historische Unie: het gaat om de inhoud van de voorstellen, legt Buma uit.

Alexander Pechtold van D66 roept ook aan het slot op tot samenwerking. Jesse Klaver (GroenLinks) is blij dat hij komende woensdag al bij minister Eric Wiebes op de koffie is uitgenodigd om te praten over de klimaatwet.

VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff heeft zich deze twee dagen geërgerd aan de vele ‘feitigheden’ die werden gedebiteerd: stellingen die klinken als feiten, maar het niet zijn. Zo heeft Zwitserland geen beleid dat leidt tot minder migranten dan in Nederland. Integendeel, zegt Dijkhoff: ‘Zwitserland telt er meer.’

‘Dit kabinet begint enthousiast’, zegt Lodewijk Asscher (PvdA). SP-leider Roemer schetst de vergadermarathon als ‘een mooi debat over de strijd tussen kapitaal en arbeid’. Geert Wilders is allerminst positief. ‘Deze premier lacht en liegt alles weg’, zegt hij.

17.40 | Tijd voor de fractieleiders om te reageren

De fractieleiders komen aan het woord, Geert Wilders is de eerste. Hij dient verschillende moties in. Zo moet de vennootschapsbelasting volgens Wilders niet verlaagd worden en de dividendbelasting niet geschrapt.

17.00 | Uitslag referendum maakt voor wet niet uit

Het zou een ramp zijn voor Nederland als de uitslag van het referendum over de zogenoemde sleepwet ervoor zorgt dat de wet moet worden ingetrokken, zei Rutte vanmiddag. Impliciet zegt hij daarmee: wat de uitslag ook is, de wet blijft gewoon, zegt Laurens Boven: ‘Als je het een ramp noemt, kun je in feite niet overgaan tot dat besluit. Ga er maar vanuit dat als de meerderheid van de Nederlandse bevolking tegen die wet stemt, dat het kabinet hem niet zal intrekken. Al kan Rutte dat dan weer niet expliciet zeggen, omdat hij dan natuurlijk dat referendum al van zijn waarde ontdoet.’

En de Kamer neemt er genoegen mee, zegt Boven: ‘Er is gewoon een meerderheid voor deze wet. Er is, los van de kritiek op de wet, een zeer brede meerderheid vóór dat de inlichtingendiensten meer bevoegdheden moeten hebben op het internet, omdat de oude wet eigenlijk nog van voor het internet is. Wil je goed kunnen opsporen op het internet, dan heb je een nieuwe wet nodig. Daar is iedereen van overtuigd.’

16.45 | Botsing Rutte en Klaver over de bootvluchtelingen

16.20 | In gesprek over de klimaatwet van GroenLinks

Het kabinet wil met de vijf Kamerfracties in overleg die de ontwerp-klimaatwet van GroenLinks en PvdA steunen. GroenLinks-leider Jesse Klaver is blij met die uitgestoken hand. ‘En nu gas erop’, zegt Klaver tot grote hilariteit van de Kamer. Wat Rutte ertoe brengt, te memoreren dat het formatieoverleg met GroenLinks de eerste keer vastliep bij Tjeenk Willink thuis aan de Pompstationweg, waar Klaver met ‘een grote BMW’ aan kwam rijden, terwijl Rutte naar huis wandelde.

16.00 | Samenvatting tot nu toe

Wat is er tot nu toe besproken? Politiek verslaggever Laurens Boven geeft een samenvatting. Over de vennootschapsbelasting, de btw-verhoging, de dividendbelasting en de wijkverpleging.

15.39 | De eikeltjespyjama van Klaver

Steun uit onverwachte hoek, of een blijk van afkeuring? Het was even gissen voor premier Rutte en GroenLinks-leider Klaver. Een huilend kind op de publieke tribune brak het debat even op. ‘Zelfs de baby’s zijn het met mij eens’, kirde de premier. Nou, stelde Klaver, als ‘mijn kinderen thuis zo reageren zijn ze het meestal niet met mij eens.’ Rutte: ‘Maar dat komt door die eikeltjespyjama, daar schrikken ze van.’

15.23 | Sleepwet is noodzakelijk

Volgens Rutte is het absoluut noodzakelijk dat de nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv) wordt doorgezet. 'Ik ben extreem gemotiveerd om Nederland uit te leggen waarom die wet zo cruciaal is.'

15.21 | Baudet wil iets weten

14.30 | Bezuinigingen in de wijkverpleging

De motie tegen de bezuinigingen in de wijkverpleging is aan de beurt. 'Dit kabinet heeft niet de intentie om te bezuinigen op de wijkverpleging', zegt Rutte. Hij zegt het kabinet wel de groei wil beperken. Asscher: 'Ruimte voor innovatie is altijd goed, maar dat moet niet ten koste gaan van de kwaliteit, toegankelijkheid en de werkdruk.' Rutte zoekt naar een uitkomst waarbij deze drie zaken als ankers geborgen blijven.

Er blijft onduidelijkheid over hoe de plannen precies gelezen moet worden. Asscher: 'De betekenis moet duidelijk zijn. Dat op de wijkverplegers zelf niet bezuinigd wordt.'

14.20 | Arbeidsmarkt

Als je nu een vast contract aangeboden krijgt, kun je binnen twee maanden zonder opgaaf van reden ontslagen worden. Het kabinet wil het termijn voor deze proeftijd verlengen naar vijf maanden. Asscher zegt zich zorgen te maken over dit voorstel.

13.15 | Lunchpauze

Het debat wordt geschorst voor de lunchpauze.

13.10 | Btw-verhoging

Er wordt verder gedebatteerd over de btw-verhoging. SP-leider Emile Roemer ziet dat vooral de kleine inkomens gepakt worden: 'Als je een heel klein inkomen hebt, gaat het bedrag dat je overhoudt volledig op aan boodschappen. Heb je twee ton, dan gaat maar een heel klein beetje van je besteedbaar inkomen daaraan op. Dus de mensen met een klein inkomen pak je harder met deze maatregel. Zeg dat dan gewoon eerlijk.'

13.00 | Tijd voor pauze?

12.10 | Debat wordt voortgezet: Rutte is positief

Het debat over de dividendbelasting wordt gestaakt en Rutte gaat door. Hij zegt dat de inkomensverschillen afnemen en dat alle groepen erop vooruit gaan: 'Er zijn natuurlijk altijd individuele personen die door een stapeling van omstandigheden erop achteruit gaan, maar alle groepen gaan erop vooruit.' Krol kan zich niet vinden in dit optimisme: 'De ouderen gaan er minder op vooruit dan de werkenden. Ik snap best dat steeds meer ouderen boos zijn op dit kabinet. Dit is een anti-ouderenkabinet'.

12.00 | Samenvatting van de ochtend

Politiek verslaggever Jaap Jansen vat de ochtend samen: dividendbelasting en dubbele nationaliteiten

12.00 | De dodelijke omhelzing van Rutte en Asscher

‘Dit heet een dodelijke omhelzing.’ Premier Rutte kon erom lachen, de valstrik die Lodewijk Asscher voor hem plaatste. De PvdA-leider wilde van Rutte horen wie hem de tip had gegeven de dividendbelasting te schrappen. Want de maatregel stond niet in de verkiezingsprogramma’s van de vier coalitiepartijen. Of werd Rutte ingefluisterd op een ‘receptie’?

12.00 | Men wordt het niet eens over de dividendbelasting

11.30 | Oppositie gelooft niet in schrappen dividendbelasting

GroenLinks-leider Jesse Klaver kiest voor een harde confrontatie met premier Rutte over het schrappen van de dividendbelasting. Volgens Klaver is de maatregel een ‘cadeautje aan Amerikaanse beleggers. Dit helpt onze economie niet vooruit, dit helpt Amerikaanse beleggers vooruit.’ Klaver is, net als Emile Roemer van de SP, bang voor een 'race to the bottom'.

11.10 | Dividendbelasting

Rutte verdedigde het schrappen van de dividendbelasting. Volgens de premier is dat ‘noodzakelijk’ om Nederland aantrekkelijk te houden als vestigingsland. Het schrappen stond niet in de verkiezingsprogramma’s van de verschillende partijen, maar is tijdens de formatie besproken. De maatregel moet, zegt Rutte, ‘om risico’s te minimaliseren en de kansen zo groot mogelijk te maken.’

11.05 | Wilders zet door en verdubbelt

Niet alleen zegt Wilders zijn motie van wantrouwen sowieso te gaan indienen, hij wil ook een tweede motie indienen. Ditmaal tegen minister Grapperhaus van Justitie en Veiligheid. Volgens Wilders zou Grapperhaus eens gezegd hebben dat jihadisten terug moeten komen naar Nederland: een uitspraak waar de PVV het niet mee eens is.

Volgens Rutte heeft Grapperhaus hem verzekerd dat hij zich aan het regeerakkoord houdt en is de discussie daarmee klaar.

10.55 | Aanvaring tussen Rutte en Wilders

( ANP)

Rutte laat Wilders vandaag niet makkelijk wegkomen: 'Uw optreden gisteren was erg ineffectief, uw antwoord nu is uitermate slap. Als u een motie van wantrouwen indient, dient u dat in tegen uzelf. Er wijst zo één vinger naar het kabinet, er wijzen drie vingers naar Geert Wilders.'

Ook noemde Rutte de stap van Wilders om de motie in te dienen een 'slappe hap', omdat de PVV in 2010 als gedoogpartner nog de dubbele nationaliteit van een staatssecretaris accepteerde.

10.40 | De kop is eraf

Rutte start de dag met de aangekondigde motie van wantrouwen van Wilders over de dubbele nationaliteit van de half-Zweedse Kajsa Ollongren (D66): de vicepremier en minister van Buitenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Hij is het niet eens met de PVV-leider dat de dubbele nationaliteit de schijn van een dubbele loyaliteit zou wekken: 'Nederlanders mogen nooit worden uitgesloten omdat ze nog een andere nationaliteit hebben. Dat staat ook in de Grondwet.'

10.30 | Wijkverpleging

Draai de bezuiniging van 100 miljoen euro op de wijkverpleging terug. Dat is de eis van bijna de volledige oppositie in de Tweede Kamer. Maar Rutte weet: die voorgenomen bezuiniging op de wijkverpleging staat niet in het regeerakkoord. 'Dus dat is er heel slim uitgepikt door Asscher' zegt politiek verslaggever Jeroen Stans. 'Eens een beetje wroeten of er nou echt veel ruimte is in de coalitie. Vrijwel de hele oppositie omarmt die motie, dus daar moet Rutte op ingaan.'

'Deze coalitie heeft natuurlijk maar 76 zetels', zegt Stans. 'Dus als er een keertje iets gebeurt, heeft Rutte ook wel hulp van andere partijen nodig. Dan kun je je kop in het zand steken en zeggen: nee, dit zijn onze plannen voor dit nieuwe kabinet, dit gaan we uitvoeren en het is in beton gegoten... dat is niet zo'n slimme opstelling. Dat weet Rutte ook.'

10.15 | De dag van Rutte

Lees ook: De krachttoer van Rutte

Om 10.30 gaat het debat over de regeringsverklaring verder. Premier Rutte zal vandaag alle vragen en verzoeken van gisteren beantwoorden. 'Het is een krachttoer die je moet doen als minister-president', weet VVD-watcher Ernst van Splunter.

23.24 | Einde debat voor vandaag

Lees hieronder de updates van woensdag terug. Donderdag gaat het debat om 10:30 weer verder. Dan zal premier Rutte ingaan op alle vragen van de Kamer. Rond die tijd wordt ook dit liveblog hervat.

22:10 | ChristenUnie staat open voor extra maatregelen klimaat

ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers staat open voor aanvullende maatregelen om de klimaatdoelstellingen van het kabinet te halen. Dat blijkt uit een antwoord op een vraag van GroenLinks-leider Jesse Klaver. Uit een rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving bleek deze week dat de klimaatplannen van het kabinet niet toereikend zijn. Ze zijn slechts voldoende om de helft van de ambities waar te maken.

21:10 | Asscher mag motie indienen

PvdA-leider Lodewijk Asscher mag tegen de traditie in nu al een motie indienen. Dat doet hij samen met de PVV, SP, GroenLinks, Denk, Partij voor de Dieren, Forum voor Democratie en 50PLUS. Hij wil dat er niet bezuinigd wordt op de wijkverpleging.

Het is ongebruikelijk dat in de eerste termijn van een debat moties worden ingediend. Asscher kreeg daar echter na enige discussie toch toestemming voor van regeringsfracties. Volgens de PvdA-leider heeft de snelle indiening van de motie het voordeel dat premier Mark Rutte daar donderdag dan in zijn antwoord aan de Kamer op kan reageren. Asscher verzet zich al geruime tijd tegen de bezuiniging op de wijkverpleging die in het regeerakkoord staat.

20:30 | Klaver minister van Economische Zaken

Als GroenLinks had meegeregeerd, dan was GroenLinks-leider Jesse Klaver misschien wel op Economische Zaken terecht gekomen. Dat suggereert D66-leider Pechtold. Wiebes zou dan op Financiën zijn gebleven.

19:14 | Debat weer hervat

Het debat is weer van start gegaan. Aan het woord is D66-leider Alexander Pechtold.

18:55 | Opvallendste fragmenten in soundbites

Politiek verslaggever Laurens Boven maakte een round-up met de opvallendste fragmenten uit het debat tot nu toe.

17:55 | Kosten in de zorg en daarbuiten

Duidelijk is te merken dat iedereen er wel aan toe was om weer eens inhoudelijk de degens te kruisen. 'Dus ze nemen het ervan. Vooral de oppositiepartijen krijgen eindelijk de kans om er eens op in te hakken.' Thierry Baudet moet duidelijk nog even wennen aan zijn oppositierol. Vooral tegenover VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff had kreeg hij het flink te verduren, zegt politiek verslaggever Laurens Boven. Die clash was in ieder geval interessanter dan de bijdrage van Wilders, die wel erg uit hetzelfde vaatje tapte als bij eerdere debatten.

De zorgverzekeraars zijn blij met het regeerakkoord. En dat is zorgwekkend, zegt SP-leider Emile Roemer in zijn bijdrage. Want: komt het geld dan wel op de goede plek terecht? In datzelfde kader wenst Roemer ook dat dat het kabinet de wet Normering Topinkomens verder uitbreidt. 'Het kabinet heeft vandaag dit wetsontwerp in de prullenbak gegooid, ik wil dat ze het er weer uithalen.' Het kabinet maakte vandaag een lijst van wetswijzigingen bekend die niet meer doorgaan, omdat VVD, CDA, D66 en CU iets anders hebben afgesproken.

17:15 | 'Domme belastingen' op de spits gedreven

Ten opzichte van de verbroederende toon van VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff knalt Buma er behoorlijk in, zegt politiek verslaggever Laurens Boven. Hij richt zijn pijlen vooral op de linkse oppositie. Daar zitten zelfs wel wat hatelijkheden tussen, schetst Boven. Met name met zijn kritiek op het verlaten van de formatietafel door GroenLinks zette Buma het debat behoorlijk op scherp. Én over de belastingen: 'Het is een bewuste keuze voor het verschuiven van belasting op arbeid naar belasting op consumptie, maar gelukkig niet zo dom als u dat gedaan heeft.'

Nederland is nou eenmaal een relatief klein land en dat noopt ons om lager te gaan zitten met de vpb dan het buitenland. 'Wij krijgen minder snel grote bedrijven die zich hier komen vestigen en daarom moeten wij internationaal altijd lager zitten.' Maar bij de oppositie kreeg hij daarmee niet de handen op elkaar. Wél laat ook Buma nog ruimte om een akkoord te sluiten over de arbeidsmarkt. 'Ik kijk voortdurend met een schuin oog naar de minister van Sociale Zaken. Die knikt ja. Dat is voor mij op zich niet het belangrijkste, maar het is wel fijn.'

16:40 | 'Effect afschaffen dividendbelasting onduidelijk'

Met name de drie linkse oppositiepartijen zetten grote vraagtekens bij het schrappen van de dividendbelasting. Net als eerder Klaas Dijkhoff slaagt Sybrand van Haersma Buma er niet in om aan te tonen dat de 1,4 miljard euro die de schatkist daarmee misloopt wordt terugverdiend doordat bedrijven zich hier (blijven) vestigen. Bij Dijkhoff was deze onduidelijkheid zelfs het zwakste punt van zijn verfrissende betoog, zegt politiek verslaggever Laurens Boven. 'Als je geen verhaal hebt over waarom je het doet, is dat eigenlijk niet zo heel erg sterk.'

16:20 | We gaan nog niet naar huis

Hoewel het aantal interrupties lijkt mee te vallen - Jesse Klaver hoefde slechts twee korte onderbrekingen te incasseren - is de lijst met resterende fractievoorzitters die nog aan het woord moeten komen behoorlijk lang...

Dat krijg je met zo veel partijen: we zijn er nog lang niet...
Dat krijg je met zo veel partijen: we zijn er nog lang niet... (Beeld: Tweede Kamer der Staten-Generaal )

15:55 | Buma hamert op nieuw sociaal akkoord

In de arbeidsmarkt-paragraaf staat een passage die de polder kan inspireren, zegt CDA-leider Sybrand van Haersma Buma, wiens termijn nu gekomen is. Niettemin: het is ongelofelijk belangrijk dat er een nieuw sociaal akkoord wordt gesmeed, zegt hij. 'Dit is echt een richting die wij wenselijk vinden, omdat je zowel werkgevers als werknemers iets te laten tekenen. Als er iets anders uitkomt dan waarvoor wij getekend hebben, is het ook goed. Het is belangrijk dat zoveel mogelijk partijen zich erin kunnen herkennen.'

In BNR Hemmen liet ook CNV-voorzitter Maurice Limmen weten dat hij belangrijke elementen ziet in de sociale paragraaf van het regeerakkoord. Zolang die niet verbeterd wordt, kan van een sociaal akkoord geen sprake zijn. Hij sprak daar gisteren bij minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken) over.

Van Haersma Buma is blij dat het nieuwe kabinet een kloof heeft overbrugd: het belang van het individu én het belang van het collectief worden in het regeerakkoord volgens hem goed vertegenwoordigd. Dat is een verdienste van de partijen die het aandurfden om uiteindelijk te tekenen voor het regeerakkoord, zegt hij. Anders dan partijen als SP, PVV en GroenLinks.

15:40 | Klaver: 'Mensen boven multinationals'

Er is af en toe ook ruimte voor welgemeende complimenten aan de tegenpartij. Met een dikke knipoog, weliswaar. Jesse Klaver is een gelukkige ontvanger van zo’n steunbetuiging. Segers krijgt de lachers op de hand met zijn compliment aan de leider GroenLinks-leider: ‘Ik denk dat één van de eerste prestaties van dit kabinet is dat er linkse samenwerking tot stand is gekomen. Het heeft lang geduurd, een aantal decennia, maar het is gelukt.’ Segers verwijst met zijn compliment naar het alternatieve regeerakkoord dat GroenLinks, SP en PvdA gisteren presenteerden.

Klaver kon er om lachen. Net zoals Sybrand Buma een paar minuten later om z’n eigen opmerking moest gniffelen. De CDA-leider vroeg zich vertwijfeld af waarom VVD’ers hem voor het eerst in vijf jaar succes wensen. De afgelopen jaren toonde Buma zich een taaie tegenstander van premier Rutte.

De alternatieve plannen van de drie linkse oppositiepartijen GroenLinks, PvdA en SP bevatten zes 'hoofdthema's', waaronder het afschaffen van het eigen risico, schrappen van een vlaktaks en een eerlijker klimaatbeleid, waarin de 450 grootste vervuilers meer gaan betalen, maar de energierekening voor burgers wordt verlaagd. Ook wordt de gaskraan in Groningen verder dichtgedraaid. Klaver is bereid de doorrekeningen van de plannen naar het CPB te sturen, zegt hij in antwoord op een vraag van CU-fractievoorzitter Gert-Jan Segers.

15:10 | De beurt is aan Klaver

GroenLinks-leider Klaver zegt ook een goede samenwerking te ambiëren met de regeringspartijen in de Tweede Kamer. Hij komt met CDA-leider Sybrand van Haersma Buma in botsing over het 'roepen terwijl je vier jaar lang langs de zijlijn staat'. 'Ik hoop dat we met elkaar kunnen samenwerken, want dát is wat Nederland uiteindelijk nodig heeft.' Wat hem betreft kan de 1,4 miljoen die de verlaging van de dividendbelasting kost veel beter besteed worden aan andere zaken. Hij spreekt van 'ontwikkelingssamenwerking voor Wall Street'.

Vervolgens komt Klaver te spreken over de flexibiliteit op de arbeidsmarkt, die volgens hem nergens zo ver is doorgeslagen als in Nederland. Er moet wat hem betreft meer zekerheid komen voor flexwerkers en zzp'ers. 'Geef mensen geen vertrouwen in de toekomst, maar mogelijkheden om de toekomst vorm te geven.'

14:25 | Dijkhoff bakkeleit met Baudet |

FvD-leider Thierry Baudet stelt graag Zwitserland als voorbeeld voor Nederland, zeker als het gaat om de directe democratie. 'Ze hebben daar bindende referenda en de bevolking participeert daar massaal in. Dat is het verschil: minder immigratie, minder EU en veel meer vertrouwen in de politiek.' Maar Dijkhoff ziet geen causaliteit, 'wel een correlatie'. 'Er is een referendum, maar ze hebben daar wel een traditie in, die in de historie van beslissingen nemen is ingebed. Ze hebben geaccepteerd dat ze geen lid zijn van de EU, maar donateur.'

13:35 | Voor wie is het kabinet er? Wilders aan het woord

Geert Wilders heeft ernstige twijfels over de reikwijdte van Rutte III: is hij er wel voor alle Nederlanders, zoals hij in zijn regeringsverklaring zei? Hij noemt de premier 'een grote leugenaar die op planeet Rutte leeft' en die voor veel Nederlanders niet meer te volgen is. De 'ongekroonde oppositieleder' komt met harde kritiek. 'De gewone man en vrouw, de gezinnen van Nederland, de gepensioneerden en de mensen die hard moeten werken voor hun geld waren allemaal de afgelopen jaren de klos.'

13:10 | 'Partijkartel' van het hockeyveld

Het bestaan van een zogenaamd partijkartel werpt VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff verre van zich, tot verontwaardiging van Thierry Baudet (FvD); als je ergens een 'opgebouwde' deskundigheid hebt, maak je terecht meer kans op een bepaalde 'vervolg'post. 'Mensen die bij PSV in het eerste komen, komen ook niet van het hockeyveld afrennen.' De Kamer lacht, als Baudet aankondigt 'nog een punt' te hebben, lacht de Kamer nog harder.

Dijkhoff reikt de oppositie - in navolging van premier Rutte - nadrukkelijk de hand ('Er is ruimte voor inbreng van buitenaf'), al vond hij even dat Lodewijk Asscher iets te hard van stapel liep. Vervolgens waarschuwt hij voor 'vreemde leiders op de wereld' die hun ego afmeten aan de lengte van hun raketten. En daar moet je voorzichtig in manoeuvreren en ook voorzichtig zijn met het verwerpen van de zogenaamde sleepwet via een referendum. 'Een referendum is een slechte manier om beslismodellen vorm te geven.'

12:50 | De deur van de Trêveszaal staat 'op een ruime kier'

Rutte opende zijn termijn onder meer met een oproep aan de oppositie om samen te werken, resumeert politiek verslaggever Jaap Jansen. 'Het regeerakkoord is een beginpunt en zeker geen eindpunt; er is ruimte voor overleg over concrete uitwerking. Sterker nog: we hebben de inbreng van buiten nodig en de deur van de Trêveszaal staat op een ruime kier.'

Rutte roept de fracties in de Tweede Kamer op gezamenlijk blijk te geven van 'begrip van de urgentie van deze tijd'. 'Dat we snappen dat van ons niet alleen strijd, maar ook oplossingen worden gevraagd.'

12:35 | 'Sigaren uit eigen doos van kabinet Hans Klok I'

Het regeerakkoord is het werk van politieke illusionisten, zegt Geert Wilders: 'Dit is kabinet Hans Klok I'. Waar het kabinet mee komt, is deels een sigaar uit eigen doos, zegt hij, zolang tegenover een lagere inkomstenbelasting een hogere btw staat. En de 'premie' die met de afschaffing van de hypotheekrenteaftrek wordt gezet op snelle aflossing van de hypotheek wordt teniet gedaan door het afschaffen van de wet-Hillen. En ook in de zorg zijn alle 'cadeautjes' van het kabinet volgens Wilders sigaren uit eigen doos.

Handen af van de hypotheekrente-aftrek en verhoog de btw niet. Sluit de grenzen voor immigranten uit islamitische landen en stuur Syriërs terug en stop de uitgaven voor ontwikkelingshulp, bepleit Wilders. 'Met dat geld kun je de AOW weer terugbrengen naar 65 jaar, daar zouden heel veel hardwerkende Nederlanders gigantisch mee geholpen zijn. Nederland heeft een begrotingsoverschot van 4 miljard euro, dat is in feite geld dat uit de portemonnee van de Nederlander is gestolen.'

12:25 | Haatzaaien en tegengaan van haat

Nederland moet weer de 'baas worden de onze eigen voordeur', zegt Wilders. En dan gaat Nederland ook weer over zijn eigen wetgeving en dat is hard nodig. 'Haatzaaien is een vreselijk artikel in het Wetboek van Strafrecht, Als haatzaaien leidt tot gevaar voor de rechtsorde, pakken we mensen op, maar als een wetsartikel dat vooral gericht is tegen 'een persoon als ondergetekende': 'No way!'.'

11:40 | Baudet steunt motie van wantrouwen Wilders tegen Ollongren

Een bewindspersoon met een dubbele nationaliteit is niet wenselijk, zegt zegt FvD-leider Thierry Baudet. Je bent onderworpen aan de rechtsmacht van een ander land en dat zou niet moeten kunnen, meent hij. En dát is voor hem de reden om de motie van wantrouwen te steunen die Geert Wilders voor de tweede termijn heeft aangekondigd - niet zozeer de door Wilders betoogde 'schijn van een dubbele loyaliteit'.

11:25 | Motie van wantrouwen dubbele nationaliteit

Het is heel normaal dat je met een parlementaire functie geen dubbele loyaliteit hebt, zegt Wilders, en dat geldt wat hem betreft voor elke - niet-Nederlandse - nationaliteit. 'Iedereen met een dubbele nationaliteit krijgt een prachtige motie van wantrouwen aan zijn broek.' Niemand zegt dat ik mevrouw Ollongren niet vertrouw, maar ik ben consistent: je moet de schijn van dubbele loyaliteit vermijden, zoals Australië nu al doet. Ik wil geen Turken, Marokkanen of Zweden in dit huis.'

11:13 | Schaduw van de islam

Veel Nederlanders zijn kwaad omdat Nederland niet meer hun Nederland is, betoogt Geert Wilders van de PVV, die als grootste niet-coalitiepartij het spits mag afbijten. 'Ons land verdwijnt steeds meer onder de schaduw van de islam. Ons land, dat onze voorouders met bloed zweet en tranen hebben opgebouwd, wordt door dit nieuwe kabinet verkwanseld en het woord 'islam' komt niet één keer voor in het regeerakkoord.'

10:45 | Reageren op Wilders

Het wordt een lange zit, ook voor de rest van het kabinet, zegt politiek verslaggever Jeroen Stans. De grote vraag is hoe de coalitiepartijen gaan reageren op Geert Wilders: reageren ze op alles wat hij zegt, of kiezen zij ervoor om hem te laten 'uitrazen'. En voor Pechtold geldt, zo constateert Stans, dat hij nu als fractievoorzitter van een coalitiepartij het nodige te bewijzen heeft. 'Doe het maar'.

Premier Mark Rutte gaat onder meer in op het lange formatieproces. Daarvan werd de kiem gelegd op 15 maart, verkiezingsdag, die een zeer versplinterde uitslag opleverde. Later in het proces liet informateur Gerrit Zalm weten dat 'kwaliteit voor snelheid ging', zegt Rutte. 'Dit regeerakkoord is hét bewijs dat geduld en daadkracht samen kunnen gaan.' Rutte spreekt van een 'typisch Nederlands kabinet' dat het ondanks de grote idealistische verschillen niet hoeft te doen met een 'waterig' regeerakkoord.

---------

'Het lijkt mij vooral interessant om te zien hoe de verschillende partijen zich op het kabinet gaan storten', zegt politiek verslaggever Jeroen Stans. 'Ze hebben allemaal maandenlang hun kruit droog moeten houden. Vrijwel iedereen, vermoed ik, zal grote woorden gaan gebruiken om zich te onderscheiden. Maar wie laat er tussen de regels door ook ruimte voor steun aan delen van het regeerakkoord?'

Als grootste oppositiepartij trapt PVV-leider Geert Wilders het debat af. Een garantie voor media-aandacht, zegt Stans: 'De vraag is: komt hij nu weer met dezelfde boodschap als afgelopen jaren, namelijk dat er niets goed gaat in het land, of verrast hij een ieder? Hij hoeft nu niet naar de interruptiemicrofoon te rennen om een goede oneliner eruit te gooien, hij weet dat iedereen nu naar hem kijkt.'

Kameleonrol

Was Rutte's eerste kabinet er nog eentje om je 'rechtse vingers bij af te likken', zijn tweede kabinet was een pact met politieke tegenpool PvdA. En nu is het de beurt aan alweer een ander politiek mengsel. Hoe ingewikkeld is het voor Rutte om opnieuw een politieke gedaantewisseling te verdedigen?

'Hij heeft inmiddels door de jaren heen bewezen dat als één rol hem past, het wel de kameleonrol is', zegt Roderik van Grieken, directeur van het Nederlands Debat Instituut. Mensen kunnen dat zat worden, zegt hij. 'Dus als hij voor de zoveelste keer zijn zelfde kunstje heel knap laat zien, dat dat bij mensen op een gegeven moment gaat leiden tot een gevoel van: nou weten we het allemaal wel. Het kan op een gegeven moment zelfs tot irritatie gaan leiden, ik denk dat dat zijn grootste gevaar is als kameleon.'

Van Grieken is er vooral op gespitst hoe de samenwerking op links zal verlopen. 'Aan de ene kant willen ze samen optrekken, maar tegelijkertijd hebben we binnen een halfjaar gemeenteraadsverkiezingen, dus moeten ze zich ook van elkaar gaan profileren.'

Ook is hij benieuwd naar de manieren waarop PVV-leider Geert Wilders dit keer de aandacht op zich zal proberen te vestigen. 'Maar Wilders heeft ook een concurrent erbij gekregen: Thierry Baudet. Die heeft het afgelopen halfjaar ook laten zien dat hij er niet vies van is om een kunstje uit te halen dat media-aandacht op zich vestigt.'


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen