Politiek20 mei '21 13:52

'We zijn niet zo goed als we wel denken'

Auteur: Mark van Harreveld

Nederland bezuinigde tijdens eerdere crises op uitvoeringsorganisaties, maar heeft niet bijgeplust toen het weer goed ging en dat breekt ons nu op. Dit stelt president Arno Visser van de Algemene Rekenkamer. De Rekenkamer velde op Verantwoordingsdag een hard oordeel over het financiële beleid van de minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge en op dat van andere ministeries.

Luister terug | Algemene Rekenkamer geeft ministers onvoldoende

'We zijn niet zo goed als we wel denken', zegt Visser. 'We hebben in de vorige crisis veel bezuinigd op uitvoeringsorganisaties, maar toen het weer goed ging, is daar onvoldoende bijgeplust. Die clubs als VWS en Defensie zijn onvoldoende sterk. En als er dan een nieuwe crisis komt, dan scoor je daar als eerste slecht op.'

Volgens Visser heeft de Rekenkamer daar een aantal jaren geleden al voor gewaarschuwd: repareer het dak als het mooi weer is. Visser hoopt dat er nu, met de komst van een nieuwe regering, structureel wordt verbeterd.

Over het gat van 5 miljard euro dat het ministerie van VWS niet kan verantwoorden zegt Visser: 'Nederland moest in hoog tempo inkopen, daar gebeurt dus van alles. Het werkelijke probleem begint erna pas, als je geen organisatie hebt die groot genoeg is om bij te houden wat je gedaan hebt. Dat gebeurde in september, oktober en november vorig jaar. Toen hadden ze moeten ingrijpen, eind vorig jaar ontdekte men dat het onderdeel Financieel Beheer niet in orde was, en dat de jaarrekening niet gemaakt kon worden. Daar hebben we bezwaar tegen gemaakt, dat moet nu aangepakt worden.'

Overigens is dit niet exemplarisch voor VWS alleen, volgens Visser is het bij veel departementen niet gebeurd. 'Bij VWS is heel veel onzeker, dat heeft niks met fraude te maken, maar ook hier geldt: zeg wat je gaat doen, en leg achteraf uit wat je deed. Je krijgt geld, je geeft informatie.'

Wildgroei fiscale regelingen

De Rekenkamer is ook hard in zijn oordeel over wat Visser de 'wildgroei' aan fiscale regelingen noemt. 'Het loopt spaak bij te snel denken dat je met een bepaalde fiscale maatregel een algemeen effect bereikt, geen afspraak maakt wat het effect precies is en vervolgens ook niet volgt of dat effect ook optreedt. Er zijn honderden van dit soort regelingen. Vier jaar geleden deden we er onderzoek naar omdat niemand wist hoeveel er waren. Ook was onbekend hoeveel geld ermee gemoeid was. Een steeds terugkerend probleem is dat het onduidelijk is of het bereikt wat het moet bereiken. En wat het kost.'

Positief maar onrealistisch zelfbeeld

Ook ons zelfbeeld mag wat Visser betreft wat bijgesteld worden. 'Wij denken van onszelf als land dat we heel goed georganiseerd zijn, en dat we onze administratie op orde hebben. De praktijk is dat we op Rijksniveau een boekhoudkundig systeem uit de negentiende eeuw hebben dat niet gemoderniseerd is.' Als ander probleem noemt Visser dat we 'te weinig mankracht over hebben voor het goed financieel beheren van die departementen. Dat willen we zo lean and mean mogelijk, maar dat is te weinig.'

Als laatste probleem noemt hij de Nederlandse drang tot reorganiseren wanneer een probleem zich voordoet. Hij geeft daarbij de decentralisatie als voorbeeld. 'Je legt een steeds grotere druk op uitvoeringsorganisaties die weer nieuwe taken krijgen en die zich moeten inwerken, maar daar geen tijd voor hebben. We willen te snel resultaat, maar je moet een goede businesscase hebben. Als je dingen wilt doen, dan moet je een goed idee hebben over tijd en budget en daar realistisch in zijn.'


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen