Politiek30 sep '21 12:57Aangepast op 30 sep '21 16:09

Liveblog formatie | D66: onderhandelen met VVD, CDA en ChristenUnie

Auteur: Mark van Harreveld

Na 197 dagen is er eindelijk een doorbraak gekomen in de formatie. Het huidige kabinet wil een doorstart maken, maar dan wel met een 'nieuwe start'. Dat zal onder meer gebeuren aan de hand van een beknopt regeerakkoord. Lees hieronder het laatste nieuws over de formatie.

Donderdag 30 september

16:00 | Er is officieel een doorbraak in de formatie. De huidige coalitie van VVD, D66, CDA en de ChristenUnie gaat onderhandelen over een regeerakkoord. De vier beoogde coalitiepartners zullen onderhandelen over een beknopt regeerakkoord waarin vooral fiscaal en financieel beleid zal staan. De beoogde ministers mogen vervolgens bepalen hoe dat beleid tot stand gaat komen. Volgens Remkes kan hierdoor de volgende fase van de kabinetsformatie 'snel gaan'.

12:50 | Vanuit de politiek klinkt veel kritiek op het besluit van D66 om toch te gaan onderhandelen met VVD, CDA en ChristenUnie. Tegelijkertijd zijn vakbonden blij dat de formatie uit de impasse is.

SP-leider Lilian Marijnissen wijst vooral op het toeslagenschandaal, waar ook datzelfde kabinet-Rutte III verantwoordelijk voor is. 'Hoe kunnen de veroorzakers van die problemen de oplossing zijn?', schrijft Marijnissen op Twitter. 'Het toeslagenschandaal heeft een fundamentele fout in onze samenleving pijnlijk zichtbaar gemaakt'

De PvdA ziet de voortzetting van de huidige coalitie als stilstand. 'Onder Rutte 3 zijn woningnood, armoede en dakloosheid toegenomen terwijl de beleggers feestvieren. Dat nu onderhandelingen beginnen over een doorstart is daarmee pijnlijk voor iedereen die het juist anders wil, met meer saamhorigheid en minder eigenbelang. De PvdA gaat met overtuiging vanuit de oppositie laten zien dat eerlijke, sociale en duurzame keuzes voor Nederland mogelijk zijn', zegt Lilianne Ploumen.

GroenLinks-leider Jesse Klaver denkt dat het besluit van D66 om met de huidige coalitie te gaan onderhandelen, niet zal leiden tot verandering. 'Dit kabinet heeft de wooncrisis, klimaatcrisis en ongelijkheid niet opgelost. Waarom zou dat bij een voortzetting van deze coalitie anders zijn? Wat Nederland nodig heeft is verandering. Dit is meer van hetzelfde', twittert hij in een eerste reactie.

PVV-leider Geert Wilders heeft geen goed woord over voor het besluit van D66-leider Sigrid Kaag om toch te gaan onderhandelen over voortzetting van de huidige coalitie. 'Kaag spuugt de kiezer recht in het gezicht', twittert hij. 'Weer met hetzelfde wanbeleid en dezelfde leugenaars als tot nu toe.'

12:05 | D66 gaat onderhandelen met VVD, CDA en ChristenUnie over een nieuw kabinet. Dat heeft Sigrid Kaag zojuist gezegd in een korte verklaring. Volgens politiek verslaggever Sophie van Leeuwen gooit Kaag feitelijk de handdoek in de ring. 'Na 6 maanden gedoe en ruzie kom je uit op een doorstart van de huidige coalitie, terwijl dat niet zo progressief mogelijk kabinet is wat D66 wel wil'. D66 wilde de niets weten van een nieuwe coalitie met de ChristenUnie, maar hefte die blokkade afgelopen weekend op.

Aan het begin van de middag komen de drie partijen weer bij elkaar bij informateur Johan Remkes. VVD en CDA hebben steeds aangegeven graag met de ChristenUnie verder te willen.

Kaag wijst erop dat het enige alternatief zou zijn om nieuwe verkiezingen te houden. 'Die verlammen de politiek ten minste nog een halfjaar. Dan blijven de grote besluiten uit. Dat verdient ons land niet.'

11:45 | D66-leider Sigrid Kaag geeft om 12.00 uur een korte verklaring tegenover de pers over het besluit dat de partij heeft genomen over de formatie.

Daarna gaat Kaag naar informateur Johan Remkes, waar het overleg met VVD-leider Mark Rutte en CDA-leider Wopke Hoekstra verdergaat. De fractie van D66 had donderdagmorgen nog tijd nodig om intern te overleggen over een standpunt naar aanleiding van het laatste voorstel over de vorming van een nieuwe regeringscoalitie.

Remkes heeft volgens ingewijden voorgesteld een doorstart te maken van de huidige coalitie van VVD, CDA, D66 en de ChristenUnie.

08:45 | Volgens politiek verslaggever Sophie van Leeuwen is de grote vraag: wat krijgen D66 en Kaag ervoor terug? Van Leeuwen denkt dat een Israëlische variant een mogelijkheid is: twee jaar Mark Rutte als premier, twee jaar Kaag en Wopke Hoekstra op Financiën, iets wat het CDA graag wil.

En zo ontstaat toch het beeld van een Kaag die in haar hemd wordt gezet. 'Je zag zondag al de opening, je voelde hem aankomen, de ChristenUnie kwam in beeld. D66 gaat hier onderuit, als ze dit niet accepteren, dan zou Remkes nieuwe verkiezingen kunnen adviseren. Dan zou D66 de schuld krijgen, er moet dus een grandioos progressief randje komen.'

07:30 | Verder formeren of nieuwe verkiezingen? D66 lijkt het antwoord te hebben. Woensdag was er nog geen witte rook, maar vandaag lijkt het er dan alsnog van te komen. Maar eerst moet D66 nog fractie-overleg plegen. De VVD en het CDA, die donderdag ook bij Remkes aan tafel zitten, hadden hun fractiebesprekingen over de formatie woensdagavond al afgerond. 'Bied Kaag het premierschap aan', zegt hoogleraar Parlementaire Geschiedenis Carla van Baalen van de Radboud Universiteit.

Woensdag 29 september

18:30 | Onderhandelingen beginnen met VVD, D66, CDA en ChristenUnie is een optie die tóch weer op tafel ligt in de vastgelopen formatie. Dat melden bronnen in Den Haag. Die mogelijkheid lijkt waarschijnlijker dan de eerder genoemde optie om tot een extraparlementair kabinet te komen.

Bij een extraparlementair kabinet leveren sommige partijen wel bewindspersonen maar maken ze geen deel uit van een coalitie. Geen van de partijen die woensdag aanschoven bij informateur Johan Remkes lijkt daar echt veel voor te voelen.

Maar onderhandelingen met een bredere verzameling aan partijen is ook nog een optie, melden ingewijden. Het zou dan vermoedelijk gaan om de 'zes brede middenpartijen': VVD, D66, CDA, GroenLinks, PvdA en ChristenUnie.

18:20 | Inmiddels wordt al ruim vier uur gesproken door negen partijen om een eventuele doorbraak in de formatie te forceren. In Den Haag is vandaag daarom uitgeroepen tot D-day: er moet hoe dan ook een besluit volgen uit de gesprekken tussen VVD, CDA, D66, GroenLinks, PvdA, ChristenUnie, Volt, SGP en Fractie Den Haan.

17:20 | De formerende partijen VVD, CDA en D66 praten door met informateur Remkes nadat de overige partijen huiswaarts keren. Politiek verslaggever Thomas van Groningen sprak met Klaver en Segers, maar kreeg minder duidelijkheid dan hij vooraf had gehoopt. 'Het lijkt erop dat we nog steeds niet verder zijn dan afgelopen 18 maart.'

12:30 | Verscheidene partijen willen graag van informateur Johan Remkes horen wat hij precies bedoelt met een extraparlementair kabinet. Hij opperde die optie als mogelijke uitweg uit de impasse in de kabinetsformatie en praat daar woensdag over met negen fractievoorzitters.

SGP-leider Kees van der Staaij wil 'serieus nadenken' over onorthodoxe regeringsvormen. Een extraparlementair kabinet, dat werkt zonder regeerakkoord en daarmee de partijen in het parlement meer bewegingsvrijheid geeft, hoort daarbij. Maar hij wil eerst van Remkes horen hoe die dat precies voor zich ziet.

Ook GroenLinks-voorman Jesse Klaver is vooral met veel vragen naar de bijeenkomst met Remkes gekomen. Zijn inzet blijft dat Nederland 'zo snel mogelijk een stabiel en constructief meerderheidskabinet nodig heeft' Op de vraag of een extraparlementair kabinet aan die eisen kan voldoen, wil Klaver pas antwoord geven na meer uitleg van de informateur.

ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers gaat 'aanschuiven en luisteren' en dringt aan op snelle conclusies. 'Het land is er klaar mee, we moeten verder.' Ook bij Volt-leider Laurens Dassen is het geduld bijna op. 'Hoe vaak zijn we hier al naar binnen gelopen, en dat er dan niks lag? Zorgwekkend', vindt hij. Hij herhaalt dat Volt als nieuwkomer 'constructieve oppositie' wil gaan voeren.

Als het de partijen niet lukt tot een vorm van samenwerking te komen, zijn nieuwe verkiezingen mogelijk het enige alternatief. 'Ik denk dat dat niet in het belang van Nederland is', zegt onafhankelijk Kamerlid Liane den Haan. Zij denkt dat het in het toch al versnipperde politieke landschap dan 'alleen maar lastiger wordt'.

(ANP / Hollandse Hoogte / Robin Utrecht)

Luister terug | Remkes: Traditioneel minderheidskabinet nu niet mogelijk

'Of het inhoudelijk zal zijn is de vraag, de vraag is wat het karakter van deze nieuwe bijeenkomst gaat worden', zegt bijzonder hoogleraar Parlementaire Geschiedenis Bert van der Braak van de Universiteit van Maastricht. Van der Braak ziet het minderheidskabinet als oplossing: 'Daar hebben we eigenlijk ervaring mee.'

Een minderheidskabinet was Remkes' opdracht, dat is niet gelukt, nu komen er allerlei exotische varianten op tafel, zegt politiek verslaggever Thomas van Groningen die zich afvraagt of Remkes het aandurft om in zijn eindconclusie nieuwe verkiezingen te adviseren als het mislukt. Volgens de verslaggever is het merkbaar in de wandelgangen dat de meeste partijen in het brede midden nieuwe verkiezingen niet ondenkbaar achten, maar dat ze het nog te vroeg vinden om daar iets van te zeggen.

Waarom dat minderheidskabinet stuk is? Op de inhoud lijkt het voor de drie partijen wel te lukken, zegt Van Groningen. Het probleem is dat er voor stabiliteit steun uit de Tweede Kamer nodig is. Gedacht kan worden aan bijvoorbeeld gedoogsteun van de ChristenUnie, 'maar dan hoor je bij D66 meteen dat er niet genoeg steun in de Eerste Kamer is'. Logische conclusie is steun vragen aan de PvdA en GroenLinks, maar die hebben al verklaard daar niet 'ingerommeld' te willen worden. 'Die gaan niet op voorhand gedoogsteun geven.'

Extraparlementair?

Of een extraparlementaire optie kans van slagen heeft, weet Van Groningen niet. Voor deelnemende partijen die wel een zwaargewicht leveren, maar die niet in de coalitie zitten is het afbreukrisico te groot. In een zogeheten extraparlementair kabinet zitten bewindspersonen van partijen die niet meedoen aan de coalitie. Niemand weet nog precies hoe zo'n variant eruit gaat zien. Veel fracties reageerden dan ook verbaasd op de samenstelling van partijen die Remkes wil uitnodigen. Voor hen is niet duidelijk wat bedoeld wordt met een extraparlementair kabinet en meerdere partijen willen eerst afwachten wat Remkes wil.

Een andere optie die mogelijk nog op tafel ligt, is de variant die D66-leider Sigrid Kaag afgelopen zondag opperde. Zij stelde voor te onderhandelen met VVD, D66, CDA, GroenLinks, PvdA en de ChristenUnie. Daarbij sluit ze ook een voortzetting van de huidige coalitie (VVD, D66, CDA, CU), niet uit.


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen