Politiek19 mei '22 17:53

Liveblog | Rutte gaat alsnog inzicht over sms'jes geven en overleeft motie van wantrouwen

Auteur: BNR Webredactie

Premier Rutte moet vandaag in de Tweede Kamer tekst en uitleg geven over hoe het kan dat hij jarenlang sms'jes wiste op zijn vintage Nokia. De Tweede Kamer steunde gisteren unaniem het verzoek daartoe van GroenLinks-leider Jesse Klaver. Vanaf 10:15 uur debatteert de Kamer hierover. Volg het debat hier in dit liveblog.

Rutte overleeft motie van wantrouwen

17:50 | Ondanks een verhit debat in de Tweede Kamer heeft een motie van wantrouwen tegen premier Mark Rutte geen meerderheid gekregen. De motie was ingediend door PVV-leider Geert Wilders en de groep Van Haga.

Van de partijen waar de coalitie het meest naar kijkt om steun voor de kabinetsplannen te vinden in de Eerste Kamer, steunde alleen JA21 de motie. Ook SP, DENK, PvdD, BBB en FVD stemden voor. Zelfstandig Kamerlid Pieter Omtzigt, die ook zeer kritisch was, sprak van een 'beschamende vertoning', maar wil graag een aantal onderzoeken afwachten voor hij een oordeel velt.

Tijdens het debat was ook GroenLinks zeer kritisch op de houding van Rutte. Klaver had een aanvaring met Rutte over de toezending van cijfers over het aantal berichten dat de premier ontvangt en verzendt met zijn telefoon. De premier wilde die aanvankelijk niet met de Kamer delen, tot frustratie van de GroenLinks-leider. Maar vlak voor het debat kwam Rutte op zijn eerdere standpunt terug, en zegde hij alsnog toe de informatie te verstrekken.

Rutte geeft toch inzicht in sms'jes

17:35 | Mark Rutte gaat alsnog gegevens over zijn sms-verkeer naar de Tweede Kamer sturen. Tijdens een debat hierover weigerde hij dat nog heel stellig, ondanks sterk en herhaaldelijk aandringen vanuit de oppositie. Vlak na afloop van het debat stuurde hij een brief aan het parlement waarin hij daarop terugkomt.

Jesse Klaver had Rutte om informatie gevraagd over het aantal berichten dat hij ontvangen en verstuurd heeft. Hij wil die gegevens vergelijken met het aantal berichten dat vervolgens is gearchiveerd op Ruttes ministerie van Algemene Zaken. De GroenLinks-leider wil zo controleren of de premier er wel voor zorgt dat zijn berichten op de juiste manier bewaard worden.

Waarom de premier van mening is veranderd, licht hij in de brief niet toe. Hij houdt wel een slag om de arm: de informatie komt 'voor zover mogelijk' naar het parlement. Rutte belooft begin volgende week met meer informatie te komen.

Rutte stuurde 41 sms'jes in eerste coronaperiode

16:30 | Premier Mark Rutte heeft aan het begin van de coronacrisis 41 sms-berichten doorgestuurd naar zijn ambtenaren, zodat ze gearchiveerd konden worden.

Dat blijkt uit berichtgeving van de Volkskrant, die tijdens het sms-debat in de Kamer met de minister-president is gepubliceerd. De oppositie in de Kamer voelt zich belazerd. Zij vindt dat een onverklaarbaar laag aantal. De oppositie kan zich moeilijk voorstellen dat hiermee alle relevante berichten openbaar zijn gemaakt.

PVV-leider Geert Wilders sprak van een 'beerput die hier opengaat'.

De 41 sms'jes gaan over de verspreiding van het coronavirus, verklaarde Rutte. Het zijn berichten die tussen eind 2019 en juni 2020 zijn verstuurd. Volgens Rutte was er 'permanent crisisoverleg' en was er nauwelijks sms-verkeer met bijvoorbeeld de toenmalige minister van Volksgezondheid en directeur Jaap van Dissel van het Centrum Infectieziektebestrijding van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Daarvoor was het onderwerp te complex. Er werd continu gebeld en er was drie keer per week overleg, zei Rutte.

Omdat de zaak nog onder de rechter is, wil Rutte er niet verder op ingaan. De Volkskrant heeft die rechtszaak aangespannen.

Inspectie gaat onderzoek doen naar Rutte

16:05 | De Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed gaat onderzoek doen naar archiefvorming bij het ministerie van Algemene Zaken, het departement van minister-president Mark Rutte. Dit gebeurt 'op basis van de informatie die de afgelopen dagen bekend is geworden', zegt de inspectie op vragen van het ANP. De Volkskrant berichtte deze week dat de premier dagelijks sms'jes verwijdert en zelf archiveert. Donderdag werd hierover een spoeddebat gehouden in de Tweede Kamer.

Rutte geïrriteerd in sms-debat: 'Als er geen vertrouwen is, ga ik andere dingen doen'

15.35 | Mark Rutte vindt dat de Tweede Kamer hem op een nodeloos wantrouwige manier benadert in het debat over de gewiste sms'jes van de minister-president. 'Als het vertrouwen er niet is, dan hoor ik het van de Kamer. Dan ga ik andere dingen doen. Maar ik zeg hier heel duidelijk: ik houd me aan de wet, ik houd me aan de geest van de wet.' Volgens hem voedt de Kamer het maatschappelijk wantrouwen in de politiek.

Rutte wond zich op over vragen vanuit de oppositie die eerder in het debat sprak van een patroon van gebrekkige informatievoorziening aan de Kamer. 'Wat je dan doet is zeggen: joh, je krijgt de kans niet eens meer om al die aparte momenten die wij beschouwen als onderdeel van een patroon te verdedigen en uit te leggen. Nee, dat is een patroon en dit past daar ook weer in. En ik ga daar in dit debat weer eens flink tegenin.' Hij noemde dit sentiment 'vals', en zei te vinden dat hij zijn integriteit moet verdedigen.

Rutte wil geen inzicht geven in gearchiveerde sms'jes

14:00 | Mark Rutte is niet bereid om met de Tweede Kamer te delen hoeveel sms-berichten hij ontvangen heeft, en welk deel vervolgens is gearchiveerd op zijn ministerie van Algemene Zaken. Een aantal politici van de oppositie had hierom gevraagd om te kunnen zien of Rutte inderdaad voldoet aan de regels voor het archiveren van de relevante berichten, zoals hij zelf stelt.

'Ik heb van a tot z gehandeld in de geest van de wet en de lijn van de wet', zei Rutte. 'Ik ga me hier ook niet verantwoorden naar de Kamer door dadelijk inzage te geven in al het sms-verkeer binnen Algemene Zaken of wat wij of KPN nog boven water kunnen halen.'

Rutte vertelde in de Kamer over sms-verkeer tussen hemzelf en de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema rond grootschalige coronaprotesten in de hoofdstad. Die berichten kwamen niet naar boven bij een Wob-verzoek en zijn volgens Rutte ook niet te vinden in het archief van Algemene Zaken. Hoe dat kan, zegt hij niet te weten. Wel zegt hij dat men op Algemene Zaken vond dat geen sprake was van een 'bestuurlijke aangelegenheid', en het betreffende sms-verkeer daarom niet per se bewaard had hoeven worden. Hij heeft het bericht wel doorgestuurd naar een ambtenaar en het ministerie van Justitie en Veiligheid.

'Ik zou bijna zeggen: bestuurlijker wordt het niet', bracht Wilders daar tegenin. Volgens Rutte is daar geen sprake van omdat hij Halsema had laten weten dat ze contact moest opnemen met toenmalig justitieminister Ferd Grapperhaus. Zelfstandig Kamerlid Pieter Omtzigt zei die redenering niet te begrijpen. 'Een demonstratie is een bestuurlijke aangelegenheid, zelfs als de premier zegt: ik wil er niks mee te maken hebben.' Dit argument noemde Rutte 'echt onzin'.

Partijen willen aangescherpte regels

13:20 | Coalitiepartijen D66 en ChristenUnie vinden dat de regels voor het bewaren en archiveren van sms’jes moeten worden aangescherpt. 'Die moeten duidelijk en handhaafbaar zijn,' zei D66-Kamerlid Joost Sneller. Een bewindspersoon moet naar zijn idee niet zelf een selectie maken welke sms’jes gewist of doorgestuurd worden.

Omdat ook onder aangescherpte regels onderuit kan worden gekomen, moeten 'bewindslieden er daarnaast alles aan doen om open en transparant te zijn om zo het vertrouwen te herwinnen en de controle van de macht mogelijk te maken', vindt Stieneke van der Graaf (ChristenUnie). De manier waarop Rutte met zijn sms'jes omgaat, heeft volgens Van der Graaf niet aan het vertrouwen bijgedragen.

'Iedereen weet wat hier gebeurt'

12:20 | VVD-Kamerlid Ulysse Ellian neemt het in het debat op voor premier Rutte. Hij vindt wel dat er in de toekomst beter moet worden omgegaan met het archiveren van sms'jes, maar zegt te begrijpen dat de premier een selectie maakte van de berichten die hij kreeg en verstuurde. De oppositie vraagt Ellian herhaaldelijk of hij ook een patroon ziet bij Rutte om democratische controle te ontlopen, maar dat ziet de VVD'er niet.

'Allemaal leugentjes en smoesjes' zegt FvD-Kamerlid Frederik Jansen die voorspelt hoe de rest van de dag eruit ziet: een motie van wantrouwen die door de coalitie weggestemd gaat worden. 'Dat is wat er gaat gebeuren vandaag. We hebben te maken met een minister-president die structureel liegt en ondertussen vindt u het allemaal prima, Het is overduidelijk wat hier gebeurt.'

Premier Mark Rutte is geen pathologische leugenaar, stelt Ellian. 'Ik zie geen patroon van onwaarheden. Ik ga ervan uit dat hij zorgvuldig en integer heeft gehandeld.

PVV-leider Geert Wilders wil van het VVD-Kamerlid weten wanneer Rutte wat hem betreft te ver is gegaan, en sprake is van 'betonrot' voor de partij. Voor Wilders is het duidelijk. 'Wegwezen.'

Ellian hekelt op zijn beurt de houding van de oppositie die op voorhand Rutte niet gelooft. Voordat de premier zich in de Kamer kan verdedigen, heeft de oppositie haar oordeel al klaar: hij is opnieuw de fout in gegaan door het eigenhandig wissen van sms'jes. Het VVD-Kamerlid vindt met de oppositie dat het handelen van de overheid in een democratische rechtsstaat controleerbaar moet zijn. Mede daarom moet er snel duidelijkheid komen over de manier waarop premier Mark Rutte zijn sms'jes archiveert.

Volgens Ellian heeft Rutte zich aan de richtlijn gehouden. Het VVD-Kamerlid wil wel weten wat er gebeurt met lange sms'jes die niet kunnen worden doorgestuurd, maar aan een ambtenaar worden voorgelezen. 'Dat bevreemdt mij ook.' Ook wil Ellian weten welke mogelijkheden Rutte zelf ziet om de controleerbaarheid van zijn sms'jes te verbeteren.

'Daar gaan we weer, daar staan we weer'

11:45 | PvdD-leider Esther Ouwehand vindt het 'verbijsterend': 'Staan we hier weer. Mijn vraag aan de coalitiepartijen: waar gaat dat herstel van vertrouwen vandaan komen?' Volgens Ouwehand is het premierschap gen snuffelstage: 'De premier van dit land moet uit zichzelf de wet respecteren en bij twijfel aan de veilige kant gaan staan'. Ouwehand haalt hard uit naar de coalitiepartijen en in het bijzonder naar D66: 'De coalitiepartijen degraderen deze Kamer tot een soort amateurdetective, altijd er maar achteraan hollen. Grote crises vragen om een antwoord. Hoe gaat de coalitie deze crises oplossen als mensen geen vertrouwen hebben in het kabinet? D66 ondermijnt het vertrouwen in de politiek en het democratische stelsel, dat neem ik ze heel kwalijk. U laat het gebeuren.'

'Daar gaan we weer, het zoveelste debat over bestuurlijke integriteit', verzucht Volt-leider Dassen.

'Kamer kan werk niet doen'

11:20 | Volgens PvdA-leider Attje Kuiken gaat het debat niet over iets kleins als een sms, maar om de controle die het parlement moet uitoefenen: tijdig evalueren, controleren en bijsturen van beleid. En dat kan alleen op basis van oprechte informatie. 'Als die er niet is, dan gaat het mis'. Kuiken wijst erop dat zowel tijdens de verhuizing van Unilever (waar de topman met Rutte sms-te) als met de Toeslagenaffaire er voornemens waren om de informatievoorziening beter te organiseren en dat dit niet gebeurd is. 'Het geheugen van de telefoon van de premier is net zo selectief als dat van Mark Rutte zelf.'

CDA: vraag is of Rutte zich aan geest van de wet hield

Het CDA vraagt zich af of de manier waarop Mark Rutte omging met de berichten die hij ontving op zijn telefoon wel naar de geest van de wet was. Zelfs als hij volgens de regels formeel zijn berichten mocht weggooien, wil dat niet zeggen dat hij op een correcte manier heeft gehandeld.

'Dat de minister-president een telefoon uit de vorige eeuw gebruikt, is volgens mij niet tegen de letter van de wet. Hij zou zelfs de sms-berichten met zijn telefoon op het kopieerapparaat kunnen leggen, dat kunnen uitprinten en vervolgens kunnen archiveren', zegt CDA-Kamerlid Henri Bontenbal. 'Het gaat natuurlijk ook over de geest van de wet: dat het geordend moet zijn, dat het goed doorzoekbaar moet zijn.'

Bontenbal vraagt Rutte verder of hij zelf niet vindt dat hij een voorbeeldfunctie heeft voor de ambtenaren die voor de overheid werken. Hij vindt overigens niet dat Rutte per se alles had moeten opslaan. 'Er vindt ergens een selectie plaats' aldus de CDA'er. 'Ik heb ook gevraagd: is het niet kwetsbaar als de minister-president zelf die selectie maakt?' De CDA'er benadrukt dat iedereen zich aan de regels moet houden, ook de premier.

Oppositiepartijen vragen Bontenbal of hij ook vindt dat er sprake is van een structureel gebrek aan transparantie van de minister-president. 'Ik veroordeel de minister-president nu nog niet', antwoordt Bontenbal een vraag van Freek Jansen (Forum voor Democratie).

Esther Ouwehand (Partij voor de Dieren) wil van Bontenbal weten of er contact is geweest tussen de CDA en het ministerie van Rutte, of tussen het CDA en de andere coalitiefracties. 'Het simpele antwoord is dat het u niks aangaat', aldus Bontenbal. Hij zou 'geen uitgebreid contact' met het ministerie van Algemene Zaken gehad hebben en zijn inbreng in het debat niet gedeeld hebben met anderen. Tot verbazing van Ouwehand.

11:17 | Ook andere oppositiepartijen wijzen op een patroon in het gedrag van Mark Rutte. Volgens Pieter Omtzigt heeft Nederland een premier 'die de grondvesten van de democratie ondermijnt'. Omtzigt wijst op het ontbreken van 'notulen van bijeenkomsten, zo lang mogelijk wachten met het geven van informatie, dingen weglakken en ondertussen alles weglachen.'

PVV-leider Wilders vergelijkt de premier met 'een soort politieke Bermudadriehoek' waarin 'allerlei dingen' op 'onverklaarbare wijze' verdwijnen. Volgens Wilders doet de premier er alles aan om de Kamer een loer te draaien, dat Rutte een oude telefoon gebruikte kwalificeert hij als een 'rotsmoes'. SP-leider Lilian Marijnissen vraagt zich af hoeveel vertrouwen mensen nog hebben in dit kabinet.

10:45 | Jesse Klaver neemt het premier Mark Rutte kwalijk dat hij te weinig oog heeft voor transparantie, ook al had hij daarin eerder verbetering beloofd. 'Het is een patroon, en daarom staan we hier vandaag om een debat te voeren.' Dat zei de GroenLinks-leider in een Kamerdebat over de sms-berichten die Rutte heeft weggegooid. Dat debat was door Klaver aangevraagd. Ook andere oppositiepartijen spraken van een patroon.

Klaver wees erop dat Rutte naar aanleiding van de toeslagenaffaire had beloofd dat hij transparanter zou zijn. 'Dat de Kamer zijn werk kan doen, dat journalisten hun werk kunnen doen.' Volgens de GroenLinks-leider is daar niets van terechtgekomen. Hij legde een verband met eerdere momenten waarop Rutte naar zijn idee zaken onder de pet hield rond de dividendbelasting, de Teeven-deal, het bombardement op Hawija en zijn opmerkingen over Kamerlid Pieter Omtzigt en de uitspraak 'functie elders'.

Woensdag besloot de Kamer een debat te voeren over het nieuws dat Rutte zijn eigen sms'jes wist. Rutte stelt zelf dat hij de berichten gewist heeft in lijn met de regels die de overheid daar zelf over heeft opgesteld. Klaver wil van de minister-president weten welk deel van de sms-berichten is gearchiveerd op Ruttes ministerie van Algemene Zaken, en welk deel meteen is weggegooid.

Aan het begin van het debat is besloten de volgorde waarin de Kamerleden aan het woord komen aan te passen. Er is later op de dag namelijk ook nog een debat over het toeslagenschandaal en het lijkt erop dat die debatten elkaar deels zullen overlappen. Farid Azarkan (DENK), Caroline van der Plas (BBB) en Pieter Omtzigt (zelfstandig) wilden graag bij beide debatten aanwezig zijn.

Gerelateerde artikelen