Politiek30 mei '22 18:47

Staatssecretaris Van Rij: Institutioneel racisme bij Belastingdienst

Auteur: Mark van Harreveld

Binnen het toezicht van de Belastingdienst en Toeslagen was er sprake van institutioneel racisme. Dit concluderen staatssecretaris Marnix van Rij van Fiscaliteit & Belastingdienst en zijn collega Aukje de Vries van Toeslagen en Douane op basis van onderzoek van PricewaterhouseCoopers (PwC) naar de Fraude signalering voorziening (FSV). Dit staat in de Kamerbrief die Van Rij aan de Tweede Kamer heeft gestuurd.

Gedupeerde ouders van de Toeslagenaffaire kijken in de Kamer met verschillende fractievoorzitters naar de documentaire Alleen tegen de Staat. Slachtoffers van het Toeslagenschandaal vertellen in de documentaire hun verhaal.
Gedupeerde ouders van de Toeslagenaffaire kijken in de Kamer met verschillende fractievoorzitters naar de documentaire Alleen tegen de Staat. Slachtoffers van het Toeslagenschandaal vertellen in de documentaire hun verhaal. (ANP / ANP / Bart Maat)

Onacceptabel

In zijn brief aan de Tweede Kamer noemt Van Rij de voorbeelden die binnen de selectie van het intensief toezicht zijn aangetroffen ‘onacceptabel’. ‘Van institutioneel racisme kan en mag geen sprake zijn in onze samenleving’, vervolgt de staatssecretaris, ‘Ik ben me er na de conclusies van de PwC-rapporten zeer van bewust dat benadeling van bevolkingsgroepen in verschillende vormen kon plaatsvinden. Ook wanneer het niet de bedoeling is geweest om een bevolkingsgroep te profileren, kunnen mensen anders zijn behandeld op basis van hun afkomst of andere kenmerken zoals nationaliteit, leeftijd en geslacht’

Lees ook | Pieter Omtzigt: PwC-rapport Belastingdienst bevat zorgwekkende signalen

Pijnlijk

Volgens Van Rij ligt er weliswaar geen ideologie aan profileren ten grondslag, maar ‘dat maakt de aangetroffen voorbeelden niet minder pijnlijk’. Van Rij begrijpt dat het kabinet na vijf PwC-onderzoeken wilde weten of er sprake is van (institutioneel) racisme of discriminatie, maar zegt dat het ‘een lastige vraag’ is om te beantwoorden. Discriminatie is volgens hem immers een juridisch verankerd begrip met een duidelijke specifieke bewijslast. Ook zijn er verschillende definities voor het begrip racisme.

Volgens Van Rij kon de werkwijze binnen toezicht tot gevolg hebben dat verschillende groepen burgers een grotere kans hadden om geselecteerd te worden voor een handmatige beoordeling. Dat heeft geleid tot een onbedoelde ongelijkheid in de behandeling tussen mensen, onder andere voor Nederlanders met lage inkomens en alleenstaanden, maar ook voor mensen met een andere nationaliteit. Van Rij verdedigt risicoselectie in het toezicht, maar voegt eraan toe dat overheidsorganisaties die risicoprofielen gebruiken, zich ervan bewust moeten zijn dat het risico van discriminatie hieraan inherent is. Discriminatie is en blijft verboden, schrijft de staatssecretaris, maar niet elk onderscheid is discriminerend, wanneer er een rechtvaardigheidsgrond voor is.

Lees ook | Raad van State door stof om toeslagaffaire

Van Rij noemt expliciet dat toezicht mensenwerk is en blijft. Opdat leidinggevenden en medewerkers dit thema ‘beter herkennen’ krijgt het onderwerp ‘discriminatie en racisme’ daarom een expliciete plek binnen het cultuur- en leiderschapstraject van de Belastingdienst en Toeslagen.

Lijsten

De Kamerbrief gaat ook in op de inventarisatie van applicaties en lijsten met nationaliteit en/of risico- of fraudesignalen in mailboxen, persoonlijke omgevingen of samenwerkingsgebieden van medewerkers van de Belastingdienst. Weliswaar is niet duidelijk of de benamingen van lijsten hebben geleid tot extra controle en verscherpt toezicht, wel roepen de namen van deze lijsten vragen op. Zo bevatten de namen van sommige lijsten termen als ‘criminelen’ en zijn er drie bestanden genoemd naar een nationaliteit (Bulgaars) en één naar een bevolkingsgroep (Antilliaans).

Lees ook | Toeslagendebat Tweede Kamer: wanhopige ouders en een commissie

Gerelateerde artikelen