Politiek20 jun '22 18:46Aangepast op 20 jun '22 19:05

Kabinet: nog geen gastekort, toch treedt crisisplan al in werking

Auteurs: Bram van Eijndhoven, Joëlle Baelde en ANP

Het kabinet doet opnieuw een dringende oproep om minder gas te verbruiken. Het stelt daarnaast een crisisplan in werking waar maatregelen in staan voor het geval daadwerkelijk tekorten ontstaan. Nu is dat nog niet het geval, benadrukten minister Rob Jetten (Energie) en staatssecretaris Hans Vijlbrief (Mijnbouw) vandaag tijdens een speciale persconferentie over de leveringszekerheid van gas. 'Het is zoals het is. Er is een gascrisis, dus het is goed dat het kabinet maatregelen neemt', zegt voorzitter Ingrid Thijssen van werkgeversorganisatie VNO-NCW.

De Eemshavencentrale in Groningen vanaf de Noordzee.
De Eemshavencentrale in Groningen vanaf de Noordzee. (ANP / Hollandse Hoogte / Tobias Kleuver)

'Het is heel goed dat de kolencentrales weer op een hoog productieniveau mogen gaan draaien. Dat scheelt veel gas. Ook is het goed dat aan bedrijven wordt gevraagd of ze tijdelijk een hoeveelheid gas kunnen besparen. Ik denk dat het goed is dat deze maatregel is ingezet', aldus Thijssen.

Wel benadrukt de VNO-NCW-voorzitter dat ondernemers het momenteel lastig hebben. 'Dat heeft ook te maken met de inflatie en de crisis als gevolg van de oorlog in Oekraïne. Maar je ziet ook dat bedrijven die willen uitbreiden geen vergunning kunnen krijgen vanwege stikstof en daarnaast is het stroomnet niet toegankelijk, dus ondernemers hebben het totaal niet makkelijk op dit moment. Zeker niet als ze juist ook vanuit duurzaamheidsperspectief de goede dingen willen doen.'

Eerste fase

De eerste fase van het zogenoemde Bescherm- en Herstelplan Gas staat nog in het teken van 'vroege waarschuwing', zei Jetten vandaag in de persconferentie. De stap is bedoeld om het risico dat er komende winter daadwerkelijk te weinig gas beschikbaar is, zo klein mogelijk te maken.

Ook in de zomer kan iedereen daaraan bijdragen, bijvoorbeeld door de airconditioning minder vaak aan te zetten of korter te douchen. 'Elke kuub gas telt', aldus Jetten. Het kabinet wijst daarnaast opnieuw op de voordelen van extra isolatie, waarmee het gasverbruik ook kan worden verminderd.

Energiebesparingsplicht

Voor bedrijven bestaat al een energiebesparingsplicht. Die wordt aangescherpt en er komt meer capaciteit beschikbaar voor handhaving. Het crisisplan stelt het kabinet daarnaast in staat de situatie op de gasmarkt nauwlettender te volgen, doordat energiebedrijven de overheid dagelijks moeten informeren over leveringen.

Ingewijden bevestigden eerder al dat het kabinet de beperkingen opheft die uit klimaatoverwegingen waren gesteld aan de stroomproductie in kolencentrales. Het gas dat door die verschuiving bespaard wordt, kan helpen de gasvoorraden voor de komende winter beter op peil te brengen, is de inschatting.

Lees ook | TNO: LNG en kolen kunnen Russisch gas vervangen

Gascrisis

Dat het kabinet nu het woord 'gascrisis' in de mond neemt, betekent volgens politiek verslaggever Leendert Beekman dat het dominosteentje is omgevallen. 'Nederland kon er zelf nog wel voor zorgen dat we die depots met gas konden vullen, maar als de gaskraan in de rest van Europa ook dicht zou gaan, zou dat iets kunnen gaan betekenen voor Nederland. (...) We zouden in een crisissituatie terecht kunnen komen, omdat te veel landen op de gasmarkt op zoek zijn naar vloeibaar gas. En dat is nu gebeurd. Het gevolg daarvan is dat we in navolging van Duitsland de kolencentrales weer gaan openen. En dat is een nederlaag voor een klimaatman als Jetten', aldus Beekman.

Beekman zei eerder vandaag al dat dit een grote tegenvaller zou zijn voor 'klimaatdrammer' Jetten. 'Maar niet eentje die we niet zagen aankomen. Twee weken geleden werd er al gedebatteerd over de energievoorziening en de afhankelijkheid van gas, en toen werd al duidelijk dat er geen taboes meer zijn. Toen werd gesproken over het harder laten draaien van de kolencentrales en over Gronings gas. Nu zien we in navolging van Duitsland dat Nederland waarschijnlijk ook de kolencentrales harder laat draaien, om zo de gasvoorraden beter te kunnen aanvullen voor aankomende winter.'

Lees ook | Grootgebruikers willen tegen betaling van gas af bij tekort

Momenteel mogen kolencentrales maar op maximaal 35 procent vermogen draaien om de CO2-uitstoot tegen te gaan. 'Je kan nu spreken van een crisis', zegt Beekman. 'Er zijn verschillende scenario's waar hier in gewerkt wordt, en het scenario waar we nu in terechtkomen, 'de noodtoestand', gaat sneller dan verwacht. In eerste instantie zouden we kijken hoe we met besparingen minder gas konden verbruiken, maar nu moeten er harde maatregelen getroffen worden. We willen die kolencentrales in Nederland helemaal niet harder laten draaien, want we hebben doelen gesteld voor 2035. Succes met 55 procent minder CO2 uitstoten als je die kolencentrales vol aan gaat zetten.'

Steun

Hoe vervuilend de kolencentrales ook zijn, volgens Beekman is er wel voldoende steun voor het plan. 'Dat werd tijdens het debat van twee weken geleden eigenlijk al duidelijk. Henri Bontenbal van het CDA en Sylvia Erkens van VVD waren al die kant op aan het sturen. D66 moet wel mee met de eigen minister, en de ChristenUnie wilde het alleen als er geen andere opties meer waren. Die zijn er kennelijk niet meer. En ook bij de oppositie zien we dat partijen aan de rechterkant van het spectrum voor deze maatregel zijn, als de energie maar niet te duur gaat worden en Nederland niet de dupe gaat worden van 'het klimaatgedram', zoals zij dat noemen. Maar ook aan de linkerkant zie je partijen zoals de PvdA die zeggen: als het niet anders kan, dan moet het maar.'

Andere opties zouden volgens Beekman zijn om grote bedrijven tijdelijk van het gas af te sluiten, of anders het Groningse gasveld weer open te gooien. 'En die opties zijn nóg minder populair', aldus Beekman.

Gerelateerde artikelen