Politiek28 sep '22 06:00Aangepast op 28 sep '22 17:14

Topambtenaar sloeg juridisch advies klokkenluider NPO in de wind

Auteur: Ruben Eg

Het eigen juridisch advies over wie met een klokkenluider binnen de publieke omroep moest gaan praten, werd door de hoogste topambtenaar van het ministerie in de wind geslagen. Volgens de jurist van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap moest de directie of het Commissariaat van de Media de informant over het omzeilen van topsalarissen aanhoren. Toch deed topambtenaar Marjan Hammersma het zelf, blijkt uit interne correspondentie die journalist Ton F. van Dijk voor BNR op basis van de Wet open overheid (Woo) opvroeg.

(ROBIN UTRECHT/ANP)

Ondanks het juridisch advies ging secretaris-generaal Hammersma als hoogste ambtenaar van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in de zomer van 2020 zelf in gesprek met een klokkenluider bij de NPO. Hammersma onderhield tegelijkertijd een innige vriendschap met Shula Rijxman, toenmalig bestuursvoorzitter van de NPO. Dat werd pas achteraf via de media ontdekt door de klokkenluider die via Kamerleden Harry van der Molen (CDA) en Zohair El-Yassini (VVD) bij het ministerie terecht was gekomen. Doel was om het ministerie in te lichten over schimmige constructies waarmee de publieke omroep stiekem het salarisplafond voor presentatoren en programmamakers kon omzeilen.

Lees ook | Minister erkent fouten bij afhandeling van NPO-klokkenluider; geen gevolgen Hammersma

Binnen het ministerie werd aanvankelijk getwijfeld hoe en door wie dit gesprek met de klokkenluider kon worden gevoerd, zo blijkt uit door BNR opgevraagde e-mails, WhatsAppjes en andere onderlinge berichten. In het advies dat secretaris-generaal Hammersma opvroeg bij Jan Veringa, ​directeur wetgeving en juridische zaken, werd aanvankelijk de klokkenluidersregeling bij de NPO en de wet voor klokkenluiders gedeeld en besproken. Die wet vermeldt duidelijk dat iemand die een melding aanhoort geen belang mag hebben bij de instelling of met de rechtspersoon die de klacht betreft, of dat ‘anderszins de schijn van belangenverstrengeling kan ontstaan'.

Aan te bevelen weg

‘Het lijkt mij minder wenselijk dat de minister of politiek assistent dit doet', schrijft Veringa op 25 februari 2020 aan Hammersma op de vraag wie het gesprek met de door de twee Kamerleden aangedragen informant aan zou moeten gaan. Vier dagen eerder schreef Veringa al dat de ‘aan te bevelen weg’ is om de klokkenluider naar de Commissie ter bevordering van goed bestuur en integriteit van de NPO door te sturen. ‘AIs de klokkenluider een andere weg wil volgen is een melding aan het Commissariaat of aan de minister een optie', concludeert hij.

Podcast | Koster & Van Dijk: NPO Klokkenluider valt in doofpot

Maar nadat een ambtenaar aan Hammersma stelt ‘zorgvuldig’ om te willen gaan met ‘diegene die bij ons aanklopt', wordt Veringa gevraagd om ‘nog even mee te willen denken' over de kwestie wie het gesprek met voeren. 'Gezien de mogelijke impact lijkt me dat dit op directeursniveau zou moeten', stelt de jurist. Hij noemt specifiek de directeur Bestuur Ondersteuning en Advies, Directeur Media, Archieven en Creatieve Industrie of Directeur Wetgeving en Juridische Zaken. Daarbij vult hij aan: 'Als dit voor 1 april kan worden geregeld ben ik wel bereid het te doen (indien allemaal nodig, de meest wenselijke weg blijft die richting integriteitscommissie NPO.'

Kamerleden Van der Molen en El-Yassini krijgen op 3 maart van het ministerie via WhatsApp te horen dat een ambtenaar het gesprek zal voeren en dat het verslag alleen met instemming van de informant openbaar gemaakt mag worden. ‘De informatie zal alleen voor zover strikt noodzakelijk vertrouwelijk gedeeld worden binnen de politieke en ambtelijke leiding van het ministerie en/of met handhavings-/opsporingsdiensten voor zover die nodig zijn om informatie te verifiëren’. Het wordt niet vermeld welke ambtenaar het gesprek zal voeren.

Afspraak

Nadat Hammersma en Van der Molen eind maart afspreken te bellen, stuurt het Kamerlid haar nadien de contactgegevens van de klokkenluider per e-mail door. Vanwege de lockdown door het uitgebroken coronavirus zoekt zij pas op 4 juni contact voor het maken van een afspraak.

Waarom is besloten dat Hammersma en niet de directie van het ministerie het gesprek aangaat, blijft onduidelijk. De vrijgegeven interne stukken noch het onderzoeksrapport dat huidig minister Robbert Dijkgraaf naar de Tweede Kamer stuurde, geeft antwoord op deze vraag. Als eind 2021 uitlekt dat zij een innige relatie met toenmalig NPO-baas Shula Rijxman, stelt de topambtenaar dat zij het gesprek met de klokkenluider met niemand heeft gedeeld; ‘Alleen met de minister. Ik houd privé en zakelijk altijd gescheiden, ook hier.’

De 'innige relatie' tussen Hammersma en Rijxman, die nu wethouder is in Amsterdam, kwam aan het licht door de BNR-podcast Koster en Van Dijk, die spraken met de klokkenluider. Die had bij Kamerleden melding gedaan van misstanden rondom het salarisplafond voor presentatoren bij de NPO, dat op schimmige manieren werd omzeild. 'Had ik geweten van de privérelatie, dan had ik het gesprek nooit gevoerd', zei de klokkenluider tegenover BNR.


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen