Wetenschap4 sep '16 15:38

Undercover in de samenleving: hoe hebberig zijn we?

Auteur: Noémi Prent

Een verkeerd bezorgde envelop met tien euro in jouw brievenbus. Wat zou je doen, het geld houden of terugsturen? Gedragseconoom Jan Stoop ging deze zomer undercover in de samenleving om te onderzoeken hoe hebberig mensen zijn.

Foto: ANP
Foto: ANP

Stoop wilde dit gedrag in de praktijk onderzoeken om te testen hoe voorspellend gedrag in het laboratorium is voor de realiteit. Daarom besloot hij zich onder andere te verkleden als postbode.

Zijn we eerlijk?
'Een beroemd laboratoriumexperiment in de gedragseconomie is 'dictator game'. De dictator krijgt tien euro en mag iets weggeven aan de ontvanger. De economische voorspelling is dat je niks weggeeft', legt Stoop uit. Maar in de praktijk bleek dit anders te gaan. De undercover-postbode, in dit geval Stoop, verstuurde transparante brieven met tien euro erin naar verschillende mensen. De gedragseconoom deed alsof dit geld een verkeerd geadresseerd bedankje voor vrijwilligerswerk was. In het laboratorium heeft hij een soortgelijk experiment uitgevoerd. Het verschil is dat de mensen die meewerken aan laboratorisch onderzoek er weet van hebben, en dus bevooroordeeld kunnen zien in het maken van hun keuzes.

Verrassend genoeg bleken de uitkomsten van beide experimenten redelijk overeen te komen: ongeveer de helft hield het geld, de andere helft stuurde het geld terug. De mensen die het geld hebben gehouden, heeft hij niet geconfronteerd. 'Allereerst om ethische redenen. Ik lok mensen in de val, en dan ga ik ze om verantwoording vragen. Dat vind ik niet netjes. Een andere reden is 'cheat talk'. Mensen kunnen zomaar iets zeggen over hun slechte gedrag.'

Naast dit experiment voert Stoop tal van andere gedragseconomische experimenten uit, zoals eerlijkheidsexperimenten en sociaal-dilemma-experimenten.

Nut voor de samenleving
Maar wat heeft de samenleving nou aan dergelijke onderzoeken, naast het feit dat het voor de wetenschap interessant is? 'Wat wij in het lab doen, zegt iets over wat er in het echt gebeurt. Aan de andere kant is het ook belangrijk voor het overheidsbeleid. Meer en meer laten bewindslieden zich beïnvloeden door resultaten uit de gedragseconomie.'


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen