Alles is taal23 aug '17 13:14

Whataboutism

Auteur: Maria Punch

Als je het trucje eenmaal door hebt, kan je het ook nooit meer missen: whataboutism. Geen nieuw woord, zoals ik aanvankelijk dacht, maar een golden oldie. De retorische tactiek whataboutery wordt toegeschreven aan de Russen in de tijd van de Koude Oorlog. Op de sociale media krijgt het woord een nieuw leven. President Donald Trump heeft whataboutism namelijk weer helemaal op de kaart gezet.

Maria Punch
Maria Punch

Toen de Russen in de Sovjet-jaren kritiek kregen uit het Westen gingen ze direct in de tegenaanval. Die begon meestal met de woorden ‘what about…’  en dan volgde er iets wat niet deugde aan Westerse kant. Een pot-verwijt-de-ketel-constructie: in goed Nederlands een jij-bak. Frans Timmermans kan er over meepraten. Als minister van Buitenlandse Zaken probeerde hij bij zijn Russische collega Lavrov de homorechten onder de aandacht te brengen. Hij kreeg de repliek dat een land met een pedopartij misschien een toontje lager moet zingen, zo valt te lezen op taalbank.nl.

Emails

De afgelopen week besteedden zowel de Washington Post als de Huffington Post een artikel aan whatboutism. Aanleiding was de veel bekritiseerde reactie van de Amerikaanse president op de gewelddadige rellen in Charlottesville. Trump kreeg bij een persconferentie de vraag waarom hij de nazi’s niet bij naam wilde noemen en waarom hij ze niet wilde veroordelen.  What about alt left, vroeg Trump en probeerde zo vragen van journalisten - ‘not you fake news’- te omzeilen. Dat doet hij vaker, schrijven de twee kranten. Te pas en te onpas worden de e-mails van Hillary Clinton aangehaald. ‘But her emails!’

Nogal een doorzichtige tactiek, zo’n jij-bak. Toch kan je er iemand mee uit balans brengen. Voordat je het weet ga je in op de tegenaanval, schiet je in de verdediging, en gaat het over iets heel anders. Het Nederlands Debat Instituut noemt jij-bakken een onredelijke manier van argumenten. Je snoert de ander de mond terwijl die best een terechte vraag of verwijt kan hebben. De experts van het instituut adviseren om een jij-bak expliciet te benoemen en daarna de discussie terug te brengen naar het originele punt. Vooral niet ingaan op de beschuldiging, dat gevecht win je niet.

Waar zit nou precies de pijn van whataboutism? We hebben er niet voor niets een apart woord voor. De pijn zit in de scheve vergelijking. Dat allerlei gebeurtenissen klakkeloos op een morele weegschaal worden gelijkgetrokken zonder werkelijke discussie over aanleiding, intenties of rechtvaardiging. Dat is geen fijn idee. Zeker niet als mensen met macht en verantwoordelijkheid steeds behendiger worden in whataboutism.


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen