Alles is taal5 sep '17 16:00Aangepast op 7 sep '17 02:09

Spekje naar je bekje

Auteur: BNR Webredactie

Alles is Taal! Liefde gaat door de maag, maar taal óók. Over de hele wereld zijn er uitdrukkingen waarin eten een rol speelt. Onze taalwatcher Maria Punch maakt een inventarisatie.

Maria Punch
Maria Punch

Daarbij schakelde ze maar eens de hulp in van de Oxford Dictionary, de Engelse Van Dale. Elke taal, zo blijkt, heeft verschillende uitdrukkingen voor volstrekt uiteenlopende situaties. In het Portugees betekent 'een ananas schillen' 'een ingewikkeld probleem oplossen', in het Zweeds staat 'je meelzak schoonhouden' voor 'geen lijken in de kast'. En het Frans kent het prachtige 'occupe-toi de tes onions' - bemoei je met je eigen zaken. Letterlijk: 'houd je met je eigen uien bezig'.

Diezelfde uien zijn een belangrijk ingrediënt voor de Spaanse uitdrukkingsvaardigheid. 'Een pan zonder uien is als een bruiloft zonder trommels', zeggen ze daar, vrij vertaald: zonder een goede basis doe je niets. En om nog even in Spanje te blijven: ze beweren daar glashard dat een volle buik een voorwaarde is om te dansen. Oftewel: alleen met een volle buik kan je goed functioneren.

Water bij de wijn

Ook in onze eigen taal stikt het van de uitdrukkingen met eten. Daarbij vormen, geheel volgens onze calvinistische principes, hele basale ingrediënten de hoofdmoot en is de moraal nooit ver weg: 'laat je niet de kaas van het brood eten', 'water bij de wijn doen', evenals 'boter bij de vis'. Vind je de hond in de pot, dan heb je pech en als de soep niet zo heet wordt gegeten als die wordt opgediend kom je goed weg. Ook al eet je met lange tanden en heb je desnoods flink de smoor in.

Voedsel is nou eenmaal een eerste levensbehoefte en daarmee vrij toegankelijk als metafoor: iedereen eet en dat maakt dat een beeldspraak al gauw goed te begrijpen is. Behalve ons lichaam of onze gedachten is vrijwel niets dichterbij ons, zegt taal-expert Wouter van Wingerden. En eten heeft ook een sterk sociale en zelfs een economische component. 'Een boterham met tevredenheid' bijvoorbeeld: je kunt heel veel met taal om het eten in een bepaalde context in te bedden: je voedt er mensen mee op en je zet er mensen mee op hun plaats. Het is vooral ook heel sociaal, net als het eten zelf.'

Plakje kaas

Nogal wat uitdrukkingen gaan terug naar tijden van armoede: schuifkaas is een uitdrukking die tijdens de Tweede Wereldoorlog werd gebruikt: een boterham zonder boter, met een eigenlijk te klein plakje kaas, dat je steeds een beetje omhoog schuift, waardoor het lijkt alsof je wel echt beleg op je brood hebt. En ook het 'eetvocabulaire' blijft zich vernieuwen. Daar gaat soms wat tijd overheen, zegt Van Wingerden. Volgens hem halen we nieuwe vormen nu eerder uit reclame. Nieuwere uitdrukkingen zijn bovendien vaak vluchtiger en ze spelen vaak in op trends.

Gerelateerde artikelen