Bernard Hammelburg19 jun '16 18:51

Wedstrijdje vér-plassen

Auteur: Bernard Hammelburg

Militaire oefeningen hebben altijd een beetje het karakter van een wedstrijd vér-plassen. En als je ze bij de Russische grens houdt, zoals de NAVO net heeft gedaan, lijkt het verhipte veel op provocatie.

Frank-Walter Steinmeier, de Duitse minister van Buitenlandse Zaken, viel dit weekend opmerkelijk fel uit tegen de NAVO, maar in feite ook tegen zijn eigen zijn eigen baas, bondskanselier Angela Merkel. De oefeningen die de NAVO onder leiding van Polen in Oost-Europa hield, verhogen volgens hem nodeloos de spanningen met Rusland. ‘Wat we nu niet moeten doen is de situatie laten ontvlammen met luid sabelgekletter en schrille oorlogskreten,’ zei hij. Hij voegde eraan toe: ‘Wie gelooft dat symbolische tankparades aan de oostgrens van de alliantie meer veiligheid brengen, heeft ongelijk. Het zou ons passen om geen voorwendsel te creëren om een oude confrontatie te laten herleven.’

Sabelgekletter was het zeker: er deden 31.000 soldaten mee, en duizenden gevechtsvliegtuigen, pantserwagens en helikopters. De NAVO deed niet geheimzinnig over het doel: de 28 lidstaten wilden hun tanden laten zien aan Rusland. President Poetin was woedend, al drukte hij zich diplomatiek uit: ‘War games dragen niet bij aan een atmosfeer van vertrouwen en veiligheid op het continent.’ Natuurlijk is zijn verontwaardiging ook een beetje hypocriet, want nog afgezien van de annexatie van de Krim en de kaping van het gezag in Oost-Oekraïne, houden zijn strijdkrachten ook grote oefeningen langs de grens. Maar als je -zoals Poetin- de NAVO ziet als een Amerikaans speeltje, heeft hij ook wel een steekhoudend argument. ‘Amerika is een machtig land, en vandaag de dag waarschijnlijk de enige supermacht,’ zei hij op het International Economic Forum in Sint Petersburg.

Landen als bijvoorbeeld Groot-Brittannië, Nederland, België, Polen en de Baltische staten steunen de Amerikaanse strategie – maximale druk op Rusland uitoefenen – volledig. De Bondsrepubliek heeft sinds de jaren zestig van de vorige eeuw een wat andere rol gespeeld. Dat had natuurlijk te maken met het feit dat het IJzeren Gordijn dwars door het land liep, waardoor de DDR in de Sovjet-invloedssfeer lag en West-Duitsland in de Amerikaanse. Juist daarom zagen – en zien nog steeds – veel Duitsers hun land als de brug tussen Oost en West. Willy Brandt, bondskanselier van 1969 tot 1974, gaf er politieke vorm aan met zijn ‘Ostpolitik,’ een beleid van ontspanning, gericht op geleidelijke normalisering van de betrekkingen met het Sovjetblok.

Je zou kunnen zeggen dat het feitelijk Mikhail Gorbatsjov en Ronald Reagan waren, die twintig jaar later het IJzeren Gordijn ophieven en de vereniging van beide Duitslanden mogelijk maakten. Maar het gevoel dat ze nog steeds een brugfunctie hebben, zit er bij de Duitsers diep in. Dat speelt vooral in de sociaaldemocratische SPD, die deel uitmaakt van de ‘grote coalitie’ met de conservatieve CDU-CSU-combinatie waarvan Angela Merkel de leidster is. Steinmeier is een SPD'er, en volgt met zijn kritiek op de NAVO-oefening in feite de traditionele lijn van Willy Brandt. Het is het zoveelste teken dat de ‘grote coalitie’ kraakt, al ziet ook Merkel zichzelf vaak eerder als een bemiddelaar tussen Poetin en het Westen dan als Poetins tegenstander. Hoe dan ook: als zoiets in Nederland zou gebeuren – de PvdA zou zich tegen NAVO-oefeningen keren – waren de rapen gaar en zou het kabinet vallen.

Merkel is een meesteres in het ontglippen aan kabinetscrises, dus ook deze zal ze wel omzeilen. Maar Steinmeier is niet de eerste de beste. Hij vertegenwoordigt een niet onaanzienlijk deel van de Duitsers, dat van de spanningen met Rusland af wil en niets ziet in zo’n wedstrijdje vér-plassen.


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen