Kustaw Bessems7 nov '13 07:00Aangepast op 7 nov '13 09:25

Column Kustaw Bessems | Vrije wil

Auteur: Kustaw Bessems

Ik fietste naar het Paleis op De Dam en ik piekerde over de vrije wil. De vrije wil, bedacht ik, was de laatste tijd niet veel in het nieuws. Bijvoorbeeld in de berichtgeving over een Amsterdamse jongen die naar een Koranschool in Jemen is gegaan, daar kennelijk betrokken is geraakt bij gevechten en is gedood.

Meteen wisten deskundigen te verklaren hoe het zo ver met hem had kunnen komen. Omdat hij was benadeeld, zei een psycholoog bijvoorbeeld en gediscrimineerd en teleurgesteld.

Mij schoten een heleboel jongeren te binnen voor wie dat ook allemaal geldt. En die worden niet radicaal of crimineel of verslaafd of wat dan ook. Die zetten nog even extra de schouders eronder en maken iets van hun leven.

Ik had de vrije wil ook al een beetje gemist in de discussie over dreigementen op Twitter. Daar werd de verklaring vooral gezocht in de laagdrempeligheid van het medium. Een tweet is zo verstuurd dus waarom zou dat dan geen dreigement zijn, was een beetje de redenering. En het is natuurlijk ook makkelijker dan een brief sturen, maar het leek wel of niemand het nog had over de beslissing om het wel of niet te doen. Veruit de meeste twitteraars dreigen toch helemaal niet?

Ik kwam aan bij het Paleis op de Dam, waar een prestigieuze prijs werd uitgereikt aan de Duitse denker Jürgen Habermas. Het was een echt elitefeestje. De koning was er en de koningin en minister Plasterk en allemaal schrijvers en wetenschappers en bestuurders. Er waren uitgebreide loftuitingen, daar moest ik een beetje van knikkebollen, er zong een sopraan - daar was ik echt een paar minuten weg, maar bij Habermas zelf was ik wakker en zie: hij zat met hetzelfde. Ook hij ziet dat de vrije wil in twijfel wordt getrokken. Hij vertelde over de kritiek van de humanist Erasmus op de protestantse theoloog Luther. Luther beweerde dat alles in het leven was voorbestemd. En Erasmus zei: als dat zo is, waarom zeg je dan nog dat God aan het eind van je leven over je oordeelt? Je hebt er dan toch allemaal niets aan kunnen doen.

Vandaag de dag, aldus Habermas, is het niet Luther die claimt dat alles vastligt, maar zijn het bijvoorbeeld neurologen. Sommigen suggereren zelfs dat het geen zin heeft om criminelen te straffen, hun misdadigheid ligt nu eenmaal in hun hersens vast.

Intussen, terwijl wij met de elite aan onze receptiewijntjes stonden te nippen, sloegen buiten op de Dam zogenaamde supporters van Celtic wat politie-agenten in elkaar.

Bij de daders waren vast mensen die genetisch pech hebben gehad of een moeilijke jeugd. Maar dat moet toch ook hebben gegolden voor de massa supporters die alleen maar onschuldig een feestje had gevierd?

We verklaren de vrije wil kapot, zodat we alles mogen en niets meer hoeven.

Gerelateerde artikelen