Kustaw Bessems15 sep '16 06:29Aangepast op 15 sep '16 08:29

Willekeur dreigt voor slachtoffers misbruik

Auteur: Kustaw Bessems

Er wordt zo veel stompzinnig, makkelijk en populistisch afgegeven op rechters. Als het over misbruikzaken gaat misschien wel het ergst. Het risico bestaat - ook als er serieuze kritiek op rechters is, en die hééft met misbruikzaken te maken - dat je al gauw denkt: het zal wel weer stemmingmakerij zijn.

Maar dat kan niet met droge ogen worden beweerd van het rapport dat de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen gisteren uitbracht. Dat is onderbouwd en genuanceerd.

Wat blijkt? De straffen pakken milder uit dan velen bij misbruik zouden verwachten, maar dat hoeft op zichzelf geen probleem te zijn. Rechters zijn er nu eenmaal om alle nodige omstandigheden mee te wegen en te oordelen, onafhankelijk van oppervlakkige volkswoede of politiek opportunisme. Alleen blijkt uit de motivering bij vonnissen dat verschillende rechters heel verschillende factoren laten meewegen: duur van het misbruik, gevolgen daarvan, leeftijdverschil tussen dader en slachtoffer: de een neemt het wel mee, de ander niet.

En als ze wel dezelfde factoren laten meewegen, leggen ze die anders uit. Een blanco strafblad werkt voor de ene rechter duidelijk strafverlagend, voor de ander niet. Strafverzwarende omstandigheden, zoals misbruik van het eigen kind, worden zelden toegepast. Wanneer wel, wanneer niet, dat oogt willekeurig. Soms geven rechters een lagere straf omdat geen sprake was van dwang, terwijl dat bij kindermisbruik geen verschil hoort te maken.

De koepel van strafrechters reageerde meteen met de vaste formule voor zulke discussies: geen enkele zaak is hetzelfde, maatwerk is nodig. Maar de Nationaal Rapporteur, zelf oud-rechter, put zich uit om te laten merken dat ze dat heus weet. Ze beweert niet dat steeds hetzelfde moet worden gestraft. Ook niet dat zwaarder moet worden gestraft. Nee, haar stuk leest als een vergeefse zoektocht naar een beetje lijn in de manier waarop rechters tot uitspraken in ontuchtzaken komen.

Een paar rechters en advocaten zeiden me de bevindingen op grond van hun praktijk niet te herkennen. Maar sta er ook voor open dat zo’n onderzoek structureel processen blootlegt, waarvan jij je in je praktijk van alledag niet bewust bent.

Er waren gisteren natuurlijk reacties in de sfeer van: ze moeten ze afmaken. En op de VVD kon worden gerekend voor de roep om meer en langere celstraffen. Maar liefhebbers van autonome rechters spraken ook in slogans. Een broddelwerkje, noemde een advocaat het rapport.

Dat komt denk ik door de vrees dat de bevindingen koren zijn op de verkeerd molen.

Maar ergernis over dom gescheld moet er niet toe leiden dat je je afsluit voor onwelkome feiten. Angst voor onwenselijke politieke repercussies ook niet. Wanneer rechters ongestructureerd werken en slecht motiveren brengen zij juist hun te koesteren onafhankelijkheid in gevaar. Voor daders dreigt dan geen maatwerk maar willekeur.  En belangrijker: dat dreigt voor de slachtoffers.


Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen